Αρβανίτικες λέξεις στα Ρομέικα
ή
αλβανικά δάνεια στη δημοτική γλώσσα
Στον πίνακα που παρουσιάζω στη συνέχεια, συγκεντρώνω 89 λέξεις που έχουν θεωρηθεί αλβανικά δάνεια στη δημοτική γλώσσα. Αρχίζω με τη συλλογή (των 64 λέξεων) του κορυφαίου γερμανού γλωσσολόγου του 19ου αιώνα Gustav Meyer, από το έργο του Neugriechische Studien (Akademie der Wissenschaften in Wien Philosophisch-Historische Classe, Wien 1894-1895). Μετά δίνω, σε χωριστές στήλες δίπλα, τις λέξεις που ετυμολογεί σαν αλβανικές ο Νικόλαος Ανδριώτης στο Ετυμολογικό Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (τρίτη έκδοση, Αθήνα 1983), τις αντίστοιχες του Εμμανουήλ Κριαρά, στο Λεξικό της σύγχρονης ελληνικής δημοτικής γλώσσας (Αθήνα 1995) και τέλος εκείνες του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής, του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1998 και ηλεκτρονική έκδοση: Πύλη για την ελληνική γλώσσα).
Θεώρησα καλό να προσθέσω, μέσα σε παρένθεση, την ερμηνεία των λέξεων και την επίσημη αλβανική γραφή, σύμφωνα με το Αλβανο-Ελληνικό λεξικό του Νίκου Γκίνη (Τίρανα 1971).
Να σημειώσω πως πρόκειται μόνο για λέξεις που βρίσκονται στα βασικά αυτά λεξικά και έχουν χαρακτηριστεί ως δάνεια από την αλβανική. Λείπουν όμως αρκετές λέξεις που υπάρχουν σε διαλέκτους της ρομέικης γλώσσας και δεν έχουν καταγραφεί, όπως: καστραβέτσι (αγγούρι), μελιγκόνι (μυρμήγκι), καναπίτσα (λυγαριά), καλικούτσα (καβάλα στην πλάτη), τάτας (πατέρας), τσουράπι (κάλτσα) και άλλες.
Δημήτρης Λιθοξόου
2 Φεβρουαρίου 2011
|
1 |
αλητάμπουρας: αλήτης + αλβ. berrü «άντρας»; (Γκίνης: burr/ë, άντρας) |
|
|
|
Πύλη |
|
2 |
αμπάριζα: αλβαν. ambarezë, παιδικό παιχνίδι |
Meyer |
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
3 |
βάλτος: alb. bal’tε < alt. slov. blato (Γκίνης: balt/ë, λάσπη) |
Meyer |
|
|
|
|
4 |
βάρκος: alb. vl’akε (Γκίνης: vlag/ë, -a, η υγρασία της γης) |
Meyer |
|
|
|
|
5 |
βλάμης: αλβαν. vlam (Γκίνης: vëllam, -i, αδελφοποιτός) |
|
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
6 |
γερόπλιακος: alb. pl’ak (Γκίνης: plak, παλιός, γέρος) |
Meyer |
|
|
|
|
7 |
γκιόνης: αλβαν. gjon (Γκίνης: gjon, -i) |
Meyer |
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
8 |
γκιόσα: αλβαν. gjosë, η γριά γίδα |
Meyer |
Ανδριώτης |
Κριαράς |
|
|
9 |
γκοριτσιά: αλβαν. goritsë (Γκίνης: gorric/ë, αγριαχλαδιά) |
Meyer |
Ανδριώτης |
Κριαράς |
|
|
10 |
γκουντουλώ: alb. gudulis (Γκίνης: gudulis, γαργαλάω) |
Meyer |
|
|
|
|
11 |
γούβα: αλβ. guvë «κοίλωμα», πρβ. βλάχ. guva (Γκίνης: guv/ë, -a, η σπηλιά, η κουφάλα, το βαθούλωμα) |
|
Ανδριώτης |
|
Πύλη |
|
12 |
δούσκος: alb. dušk (Γκίνης: dush/k, -ku, η βελανιδιά) |
Meyer |
|
|
|
|
13 |
ζουλάπι: αλβαν. zullap (Γκίνης: zullap, -i, το αγρίμι) |
|
|
Κριαράς |
Πύλη |
|
14 |
ζουπώ: žup |
Meyer |
|
|
|
|
15 |
ζούτσα: alb. zutsε, κατακάθι υγρού |
Meyer |
|
|
|
|
16 |
καλαμπόκι: αλβαν. kalambok (Γκίνης: kallamboq, -i) |
|
|
Κριαράς |
Πύλη |
|
17 |
καλέσσα: alb. kal’šε, ξανθιά προβατίνα |
Meyer |
|
|
|
|
18 |
καρκαλέτσος: αλβ. karkalec (Γκίνης: karkalec, -i, η ακρίδα) |
Meyer |
|
Κριαράς |
Πύλη |
|
19 |
κατσίκι: αλβαν. kec (Γκίνης: kec, -i, το κατσίκι) |
Meyer |
Ανδριώτης |
Κριαράς |
|
|
20 |
κατσούπι: alb. katšup (Γκίνης: kaçup, -i, το ασκί) |
Meyer |
|
|
|
|
21 |
κοκορέτσι: αλβαν. kokoreci (Γκίνης: kukurec, -i, το κοκορέτσι) |
|
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
22 |
κοπέλα: πιθ. αλβαν. copile |
|
|
Κριαράς |
|
|
23 |
κοπέλι: αλβ. kopil (Γκίνης: kopil, -i, ο υπηρέτης για βαριές δουλειές, το κοπέλι) |
Meyer |
|
|
Πύλη |
|
24 |
κριτσανίζω: alb. krεtsas |
Meyer |
|
|
|
|
25 |
κρούτα: alb. kεrutε, προβατίνα με κέρατα |
Meyer |
|
|
|
|
26 |
λάιου: alb: l’aj, λάγιος, ψαρός |
Meyer |
Ανδριώτης |
|
|
|
27 |
λιάρος: alb. l’arε, παρδαλός, πολύχρωμος |
Meyer |
|
|
|
|
28 |
λιαχούρι: alb. l’akuri, είδος υφάσματος (Γκίνης: lahur, -i, το λαχούρι) |
Meyer |
|
|
|
|
29 |
λουλούδι: αλβ. lule ή λατ. lilium «κρίνο» (Γκίνης: lul/e, το λουλούδι) |
Meyer |
Ανδριώτης |
|
Πύλη |
|
30 |
λούμπα: αλβ. luba «λάκκος» |
|
|
|
Πύλη |
|
31 |
λούτσα: alb. l’utsε, μούσκεμα (Γκίνης: lucë-a, μούσκεμα) |
Meyer |
|
|
|
|
32 |
μάγκας: αλβ. mangë < τουρκ. manga (Γκίνης: mang/ë , -a, ο μάγκας) |
|
|
|
Πύλη |
|
33 |
μαγούλα: alb. magul’ε, ο λόφος |
Meyer |
Ανδριώτης |
|
|
|
34 |
μαρκαλίζω: αλβαν. marrkal, βατεύω |
|
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
35 |
μαρμάγκα: αλβ. merimangë (Γκίνης: merimang/ë, η αράχνη) |
|
|
Κριαράς |
Πύλη |
|
36 |
μελίγκρα: αρχ. μελίκηρα, πρβ. αλβ. milingre |
|
|
|
Πύλη |
|
37 |
μούρσια: alb. mor (Γκίνης: morr, -i, n ψείρα) |
Meyer |
|
|
|
|
38 |
μπάκα: αλβ. baka «η κοιλιά» (Γκίνης: bar/k, -u, η κοιλιά) |
|
|
|
Πύλη |
|
39 |
μπάλιος: alb. bal’oš, άσπρος, αλλά και παρδαλός |
Meyer |
|
|
|
|
40 |
μπαμπέσης: αλβαν. pabesë, άπιστος (Γκίνης: pabës/ë) |
|
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
41 |
μπας: alb. mbase, μήπως (Γκίνης: mbase, ίσως, πιθανόν) |
Meyer |
Ανδριώτης |
|
|
|
42 |
μπάστο: alb. bašto, μπάσταρδος |
Meyer |
|
|
|
|
43 |
μπέσα: αλβαν. besa (Γκίνης: bes/ë, -a, ο λόγος τιμής) |
Meyer |
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
44 |
μπλετσώνω: alb. blεndzε, χορταίνω |
Meyer |
|
|
|
|
45 |
μπλιούρι: alb. mbl’on, γεμάτο |
Meyer |
|
|
|
|
46 |
μποκρίλες: alb. bokεri, άγονοι τόποι |
Meyer |
|
|
|
|
47 |
μπομπότα: αλβ. bobot ; |
|
|
|
Πύλη |
|
48 |
μπουλούκι: αλβ. buluk < τουρκ. bölük «στρατιωτικό απόσπασμα» |
|
|
|
Πύλη |
|
49 |
μπούμπα: alb. bubε, μπούμπουρας, μπούρμπουλας (Γκίνης: bubë -a , το ζωύφιο) |
Meyer |
|
|
|
|
50 |
μπουσουλώ: αλβ. bishulla «με τα τέσσερα» ή βλάχ. bušulunda «αρκουδίζοντας» |
|
|
|
Πύλη |
|
51 |
μπουχαρί: alb. buhar, καμινάδα |
Meyer |
|
|
|
|
52 |
ντρόμιζες: alb. dromtsε, είδος ζυμαρικού |
Meyer |
|
|
|
|
53 |
πάι: alb. pal’e (Γκίνης: pal/ë, -a, η δίπλα, η πιέτα,) |
Meyer |
|
|
|
|
54 |
παραδάγγαλο: alb. dange, βουβώνας |
Meyer |
|
|
|
|
55 |
πέτα: alb. petε, είδος ζυμαρικού |
Meyer |
|
|
|
|
56 |
πίπιζα: αλβαν. pipëza (Γκίνης: pipëz -a, τσαμπούνα) |
|
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
57 |
πλιάτσικο: αλβαν. plaçkë (Γκίνης: plaçkit, λαφυραγωγώ) |
|
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
58 |
προυτσαλίζω: pertsel’is (Γκίνης: përcëlloj, καψαλίζω) |
Meyer |
|
|
|
|
59 |
ρέπιτα: alb. rεpitε, απόκρημνα μέρη (Γκίνης: rreptë, τραχύς) |
Meyer |
|
|
|
|
60 |
σβέρκος: αλβαν. zverk (Γκίνης: zver/k, -ku, ο σβέρκος) |
Meyer |
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
61 |
σέγκι: alb. šeng (Γκίνης: shenj/ë, -a, το σημάδι, ο στόχος) |
Meyer |
|
|
|
|
62 |
σελίπα: alb. sεlibε, βραχνάς |
Meyer |
|
|
|
|
63 |
σιάρκα: alb. šarkε, (Γκίνης: shar/k, -u, η φλοκάτα, η κάπα των βοσκών) |
Meyer |
|
|
|
|
64 |
σιγκούνι: αλβαν. shegun (Γκίνης: shegun/e, -ja, η σεγκούνα, το σιγκούνι, γυναικείο πανωφόρι) |
Meyer |
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
65 |
σιουμαλίζω: alb. šumε (Γκίνης: shum/ë, -a, το άθροισμα) |
Meyer |
|
|
|
|
66 |
σιούτους: alb. šut, χωρίς κέρατα |
Meyer |
|
|
|
|
67 |
σκόπι: alb. škop (Γκίνης: shkop, -i, το ραβδί, η μαγκούρα) |
Meyer |
|
|
|
|
68 |
σκούμπα: alb. škumbε, το πρωτοράκι |
Meyer |
|
|
|
|
69 |
σκουρτίζω: alb. škurtε |
Meyer |
|
|
|
|
70 |
σκραπατώ: alb. škrep (Γκίνης: shkrep, ανάβω, σπινθηρίζω) |
Meyer |
|
|
|
|
71 |
σκρούμος: alb. škrump, λειχήνας ή καμένο μαλλί |
Meyer |
|
|
|
|
72 |
σόκος: alb. šok, παλληκαράς |
Meyer |
|
|
|
|
73 |
σπέρα: alb. špetε, μεγάλη τρύπα (Γκίνης: shpell/ë, η σπηλιά) |
Meyer |
|
|
|
|
74 |
σπρούζα: alb. špuzε (Γκίνης: prush, -i, η αθρακιά, η θράκα) |
Meyer |
|
|
|
|
75 |
στόκη: alb. štok, άνθη κουφοξυλιάς |
Meyer |
|
|
|
|
76 |
τάτσι μίτσι κότσι: ίσως < αλβ. αντίστοιχα των Tάσος, Mήτσος, Kώτσος |
|
|
|
Πύλη |
|
77 |
τρίλιζα: ιταλ. triglia, μέσω της αλβανικής, παιδικό παιχνίδι |
|
|
|
Πύλη |
|
78 |
τσιάπος: alb. tsjap (Γκίνης: cjap, -i, ο τράγος) |
Meyer |
|
|
|
|
79 |
τσιούμα: alb. tšumε, πέτρινο γουδί |
Meyer |
|
|
|
|
80 |
τσίφτης: αλβ. qift «γεράκι» (Γκίνης: qift, -i, τσίφτης, ψαλιδάρης) |
|
|
|
Πύλη |
|
81 |
τσόρα: alb. džore, γκλίτσα |
Meyer |
|
|
|
|
82 |
τσουνί: αλβαν. tşuni, το τσουτσούνι, από «το αγόρι» (Γκίνης: çun, -i, το αγόρι) |
|
|
|
Πύλη |
|
83 |
τσούπρα & τσούπα: αλβαν. çupëri (Γκίνης: çup/ë, -a, η κοπέλλα, το κορίτσι) |
Meyer |
Ανδριώτης |
|
Πύλη |
|
84 |
φάρα: αλβαν. fara, η γενιά (Γκίνης: farë far/ë, -a, ο σπόρος) |
|
Ανδριώτης |
Κριαράς |
Πύλη |
|
85 |
φέρμελη: αλβ. fermelé, κεντητό γιλέκο |
Meyer |
Ανδριώτης |
|
Πύλη |
|
86 |
φλετουράω: alb. fluturon (flutur/oj, πετώ) |
Meyer |
|
|
|
|
87 |
φλογέρα: αλβαν. flojerë |
|
Ανδριώτης |
|
Πύλη |
|
88 |
φρουμανίζω: alb. frümε, ρουθουνίζω (Γκίνης: frym/ë, η ανάσα) |
Meyer |
|
|
|
|
89 |
χουμπώνω: alb. hump, χώνω |
Meyer |
|
|
|