Skip to main content

Ανέκδοτη έκθεση 55 προκρίτων των Σερρών το 1908 προς το Στέφανο Δραγούμη [2012]

 

Ο μακεδονικός Αγώνας στην περιοχή των Σερρών

ή άγνωστες σελίδες από τον ελληνικό αντιμακεδονικό αγώνα

 

Ανέκδοτη έκθεση 55 προκρίτων των Σερρών προς το Στέφανο Δραγούμη (1908)

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Επιστρέφοντας στα γνωστά μου εδάφη, την ενασχόληση με τα ζητήματα της νεότερης μακεδονικής ιστορίας, μετά από απουσία αρκετών μηνών, δημοσιεύω εδώ ένα σημαντικό άγνωστο ντοκουμέντο.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μια ανέκδοτη έκθεση 55 εθνικά ελλήνων προκρίτων από τις Σέρρες, γραμμένη το Σεπτέμβριο του 1908, μετά δηλαδή την επανάσταση των Νεοτούρκων και την επιστροφή των ένοπλων σωμάτων στην Ελλάδα, προς τον τότε βουλευτή Αττικής (πρώην υπουργό Εξωτερικών και Εσωτερικών και μετέπειτα πρωθυπουργό) Στέφανο Δραγούμη.

Η έκθεση αποτελείται από 26 χειρόγραφες σελίδες και προέρχεται από το αρχείο του έλληνα πολιτικού, που βρίσκεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη. Αντίγραφό της είχα φυλαγμένο στο αρχείο μου από τα τέλη της δεκαετίας του ’80.

Για να γίνει κατανοητή στο ευρύτερο κοινό, η έκθεση παρουσιάζεται εδώ, μεταγραμμένη από την καθαρεύουσα της εποχής στην οποία συντάχθηκε, στη σημερινή επίσημη γλώσσα, στην κοινή νεοελληνική.

Ορισμένα σημεία της έκθεσης σχολιάζονται από μένα [τα κομμάτια αυτά είναι μέσα σε αγκύλες, με πλάγιους χαρακτήρες και μπλε χρώμα].

Ο αναγνώστης μπορεί μέσα από αυτό το έγγραφο να αντικρίσει μια διαφορετική όψη της «Ιστορίας», να δει τα εσωτερικά της ελληνικής οργάνωσης Σερρών, μια άλλη αθέατη πλευρά του λεγόμενου μακεδονικού αγώνα (στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας), την οποία δεν πρόκειται να βρει στα εγχειρίδια του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος ή στις μονογραφίες των εθνικά ελλήνων μακεδονολόγων, τόσο των επαγγελματιών χαλκευτών, όσο και των ημιμαθών ερασιτεχνών.

 

5.11.2012

Προς την Αυτού Εξοχότητα

Κύριο Στέφανο Δραγούμη

Βουλευτή Αττικής

 

Εξοχώτατε

 

Οι υπογράφοντες έχοντες πάντοτε υπόψη τις θυσίες στις οποίες υποβλήθηκε το ελεύθερο έθνος για την προστασία των δικαίων των Ελληνισμού στην χώρα μας, ιδίως δε κατά την τελευταία τριετία, πιστεύοντας δε ότι η Σεβαστή Κυβέρνηση της ελεύθερης πατρίδας μας πρέπει να έχει σαφή και ακριβή γνώση της πραγματοποιούμενης ενταύθα εθνικής εργασίας και όλης της πολιτείας και δράσης όσων έχουν αναλάβει τη διεύθυνση αυτής, λαμβάνουμε την τιμή να υποβάλουμε στην Εξοχότητά σας την παρούσα σύντομη και αμερόληπτη έκθεση μας.

 

Όταν προ τριετίας περίπου η Σεβαστή Κυβέρνηση της ελεύθερης πατρίδας μας έδωσε το σύνθημα της ένοπλης άμυνας στη Μακεδονία, με ανέκφραστη χαρά και ανακούφιση υποδέχθηκε η πόλη μας τον κ. Σπ. Κουρέβελη [: Σπυρίδων Κουρέβελης υπολοχαγός του πεζικού], που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως Πρωτεσίλαος [: ομηρικός ήρωας] του αγώνα της Ανατολικής Μακεδονίας. Μόνη η παρουσία ενός τέκνου της ελεύθερης πατρίδας, ενός γενναίου στρατιώτη του ελληνικού στρατού, που ερχόταν για να αγωνιστεί και να προασπίσει, μαζί μας, τη βρισκόμενη σε κίνδυνο πατρίδα, αρκούσε για να ηλεκτρίσει αμέσως όλους μας. Ιδρύθηκαν δε όμιλοι για αυτό το σκοπό και άτομα, χωρίς διάκριση κοινωνικής τάξης, σπεύσανε να προσφέρουν ό,τι  μπορούσαν για να αρχίσει η ένοπλη δράση μας.

Από εκείνη την εποχή αρχίζει η πρώτη περίοδος της εδώ εθνικής εργασίας, η οποία εάν και δεν υπήρξε πολύ ευτυχής σε αποτελέσματα και επιτυχίες, υπήρξε όμως η περισσότερο ειλικρινής, αφιλόκερδη και πατριωτική περίοδος της εθνικής δράσης στην Ανατολική Μακεδονία.

Δυστυχώς η περίοδος αυτή δεν κράτησε παρά ελάχιστο, γιατί εκείνη η εργασία, αφού κατακρίθηκε από τον τότε πρόξενο, μακαρίτη Ι. Στουρνάρα, ο οποίος εκφραζόταν απροκάλυπτα εναντίον κάθε ένοπλης δράσης και ο οποίος παρέμβαλε όχι λίγα προσκόμματα στον κύριο Κουρέβελη. Αυτή κατάσταση έπεσε στην αντίληψη της κυβέρνησης και επέφερε την ανάκληση του κ. Κουρέβελη. Με την ανάκληση δε αυτού έληξε και το πρώτο στάδια της εργασίας μας.

Πέρασαν λίγοι μήνες και εμφανίστηκε ανάμεσά μας ο κ. Δ. Φλωριάς [: Δημοσθένης Φλωριάς, υπολοχαγός του πεζικού], με το ψευδώνυμο Νούτσιος. Αυτός βρίσκοντας πάντοτε τη μεγάλη προθυμία των πολιτών για κάθε είδους θυσίες, ανέλαβε τη διεύθυνση του αγώνα μας, έχοντας πολύτιμο συνάδελφο και συνεργάτη του, το διευθύνοντα με ιδιαίτερη επιτυχία Προξενείο μας, κ. Τσαμαδό. Τα πράγματα προχωρούσαν με τους καλύτερους οιωνούς, αθρόοι δε οι ομογενείς Σερραίοι που διψούσαν για εθνική εργασία, σπεύδανε να δηλώσουν ενόρκως τη συμμετοχή τους στον αγώνα. Το πνεύμα της αλληλεγγύης και συναδέλφωσης, το αίσθημα της αγάπης και αφοσίωσης για την πατρίδα που έπασχε, αίσθημα αρκετά καλλιεργημένο σε μας και από πριν, στη θέα του κίνδυνου που μας απειλούσε, δεν άργησε να μεταδοθεί από τους πολίτες και στα ελληνικά χωριά. Όλοι λοιπόν, πολίτες και χωρικοί, πλούσιοι και φτωχοί, υποβληθήκαμε εκούσια σε άμεση και έμμεση φορολογία. Καθένας στον κύκλο που δρούσε πρόσφερε όσες και όποιες υπηρεσίες μπορούσε, αφετέρου δε ομάδες ανδρών, έξω από την πόλη, στην ύπαιθρο χώρα, προσφέρθηκαν για καταρτισμό σωμάτων, τα οποία αποσκοπούσαν στην καταδίωξη των βουλγαρικών συμμοριών [: δεν κάνει διάκριση σε ελεγχόμενες από τη βουλγαρική κυβέρνηση και σε μακεδόνικες αυτονομιστικές τσέτες] που ελεύθερα λυμαίνονταν τα ορθόδοξα [: πιστά στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης] χωριά και στην επανάκτηση όσων είχαν απολεσθεί.

Άρχισε λοιπόν ο καταρτισμός ενόπλων σωμάτων, με αγωνία δε και ενδόμυχη χαρά αναμέναμε όλοι, από μέρα σε μέρα, από στιγμή σε στιγμή, το πρώτο χτύπημα κατά του εχθρού. Σε τέτοιο σημείο βρισκόμαστε, όταν με απαίτηση της τουρκικής κυβέρνησης, κατόπιν του γεγονότος του Καρατζά Κιόι [καταστροφή του εξαρχικού χωριού και φόνος 25 κατοίκων του, στις 7-8 Νοεμβρίου 1906, από το ελληνικό σώμα του λήσταρχου Γιαγλή], απομακρύνθηκε από το προξενείο Σερρών ο κ. Μ. Τσαμαδός, ο τόσο σπουδαίος, τίμιος, σοβαρός, φιλόπονος και εμβριθής πρόξενός μας.

Την αναχώρηση του κ. Τσαμαδού έπρεπε να θρηνήσει η Ανατολική Μακεδονία, γιατί μετά από αυτή τα πράγματα άρχισαν απότομα να μεταβάλλουν μορφή. Ο κ Φλωριάς, ο περιβληθείς από την πρώτη μέρα της άφιξης του με την απεριόριστη εμπιστοσύνη και υπακοή μας, αφού μέθυσε όπως φαίνεται από την τόση ισχύ του, ισχύς που το δόθηκε ενόρκως από μας τους ίδιους και αφού ίσως θαμπώθηκε από το άφθονο χρήμα το οποίο εισέρρεε στο εδώ προξενείο από την ελεύθερη Ελλάδα, άρχισε απαλλαγμένος από κάθε ανώτερη επίβλεψη, να τρέπεται σε οδό που καθόλου δεν διαφέρει από εκείνη που ακολούθησε ο Σαντάνσκι, ο Σαράφωφ και άλλοι επί των υπηκόων τους. Το μειλίχιο αυτού διαδέχτηκε πολύ γρήγορα ύφος απότομο και προπετές, το οποίο έτεινε στην εκμηδένιση κάθε γνώμης ή συμβουλής μας, ίσως για να μη θεωρηθούν αργότερα οι επιτυχίες του αγώνα αποτέλεσμα κοινής μας συνεργασίας και μειώσουν την ατομική του αξία και ικανότητα ή κάτι που είναι και πιθανότερο, με τον αποκλεισμό των πολιτών από κάθε ανάμιξη στη διεύθυνση της εθνικής εργασίας να προληφθεί κάθε έλεγχος στην όλη εργασία, από μέρους τους.

Εμείς οι οποίοι αποβλέπαμε στη σωτηρία της πατρίδας που κινδύνευε και καμία άλλη ωφέλεια δεν αποβλέπαμε από την εθνική εργασία, δεν διστάσαμε χάρη του επιδιωκόμενου σκοπού να θυσιάσουμε ατομικές φιλοτιμίες και να καταπνίξουμε κάθε φορά όποια δίκαιη δυσαρέσκεια ή αγανάκτηση παρουσιαζόταν. Έπρεπε, κατά την αντίληψη των περισσοτέρων μας, ο αντιπρόσωπος της ελεύθερης πατρίδας να είναι σεβαστός, έστω και αν ενεργούσε δεσποτικά προς εμάς. Έπρεπε να έχει στη διάθεση του τις θελήσεις μας, έπρεπε να εφοδιαστεί με την πιο τυφλή υπακοή και αφοσίωσή μας. Όσοι δε λίγοι, είχαν ορθή φρόνηση και διέβλεπαν ανώτερο κίνδυνο από αυτό ή ιδιοτελείς σκοπούς, παρασύρθηκαν κατ’ ανάγκη από το ρεύμα της τυφλής υποταγής στον κ. φλωριά. Μιας υπακοής που οι περισσότεροι δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι ο αυτός που εμπιστεύτηκαν τα ιερότερα εθνικά συμφέροντα, ο κ. Φλωριάς, θα έκανε ποτέ κατάχρηση της εμπιστοσύνης τους. Δυστυχώς πλανηθήκαμε.

Αναμέναμε με αγωνία τη μέρα της έναρξης της πραγματικής ένοπλης δράσης, αλλά η πολυπόθητη αυτή μέρα δεν φαίνεται. Εντούτοις καθ’ εκάστη στρατολογούνται οπλίτες, καταρτίζονται σώματα και τέλος εγκαθίστανται αυτά εντός των καθαρά ελληνικών χωριών και της πόλης των Σερρών. Η αποστολή αυτών άρχισε. Ανάγκη, λέει ο κ. Δ. Φλωριάς να φρονηματισθεί η πόλη και οι έξω ελληνικοί πληθυσμοί, έτσι ώστε να χρησιμεύσουν ως ορμητήρια για τη μελλοντική δράση. Δεν επιτρέπει άλλωστε καμία ανάμιξη ή εξωτερική επέμβαση στο έργο του, για το οποίο δεν έχει ανάγκη συμβουλών. Επιβάλλεται η υποχρέωση σε κάθε έλληνα Σερραίο ή χωρικό να δέχεται στο σπίτι του ένα η περισσότερους οπλίτες, σε οποιαδήποτε ώρα της νύκτας ή της ημέρας και να προστατεύει αυτούς καθ’ όλη τη διάρκεια της φιλοξενίας τους. Αυτός που υποβάλλει την ένσταση ότι η διαρκής διαμονή μέσα στην πόλη και τα χωριά, όχι μόνο δεν ωφελεί αλλά μπορεί και να γίνει πρόξενος πολλών συμφορών ή αυτός που αρνείται να δεχθεί αντάρτες, σε ακατάλληλη ώρα και χωρίς κανένα λόγο, τιμωρείται αμέσως με χρηματικό πρόστιμο  ή κάτι που είναι και συνηθέστερο, δέρνεται από αυτά τα ίδια τα σώματα, με εντολή του κ. Φλωριά. Αυτό σημαίνει για εκείνον έναρξη του αγώνα και φρονηματισμός του Ελληνισμού.

Εκατοντάδες έλληνες χωρικοί ή πολίτες υφίστανται τις ποινές του κ. Φλωριά, χωρίς εντούτοις η εθνική εργασία να προχωρήσει κατά ένα βήμα. Αλλά αυτό είναι το λιγότερο. Οι οπλίτες που αποτελούν τα σώματα, χρησιμεύουν ως εκτελεστές των ποινών που επιβάλλει ο κ. Φλωριάς στους ευυπόληπτους εμπόρους, τραπεζίτες, επιστήμονες ή σεβάσμιους προκρίτους των χωρικών. Ως εκπλήρωση της αποστολής τους, εγκαθιδρύονται εκεί που βρίσκουν τον πιο τρυφηλό βίο, διέρχονται ολόκληρους μήνες μέσα σε σπίτια της πόλης ή των χωριών, παρίστανται σε τελετές και συναθροίσεις, υποπίπτουν όπως είναι φυσικό, στο βλέμμα της άγρυπνης κυβέρνησης και τότε αθρόοι Σερραίοι και χωρικοί γεμίζουν τις τουρκικές φυλακές, για υπόθαλψη ελλήνων ανταρτών και έτσι άρχεται το μέγα έργο του φρονηματισμού των ελλήνων Μακεδόνων!

Δαπανώνται τότε εκ του εθνικού ταμείο υπέρογκα ποσά για συντήρηση απροστάτευτων οικογενειών, για δωροδοκία δικαστών προς απαλλαγή των υποδίκων, έτσι ώστε αυτοί εξερχόμενοι των φυλακών να παραχωρήσουν τις θέσεις τους προς φρονηματισμό, σε άλλα τέκνα της Μακεδονίας.

Αλλά ο Ελληνισμός της Ανατολικής Μακεδονίας, που προσέφερε τον εαυτό του οικιοθελώς για τη σωτηρία της πάσχουσας πατρίδας δεν φρονηματίζεται. Τα ένοπλα σώματα ξεχειμωνιάζουν και παραθερίζουν μέσα στην πόλη και τα χωριά, λες και έθεσαν σκοπό τους την εξόντωση κάθε τι ελληνικού που δεν μπόρεσε να αγγίξει η βουλγαρική θηριωδία. Οι δε βουλγαρικές συμμορίες εκπληρώνουν ανενόχλητες το έργο τους και υποτάσσουν στο ζυγό τους, τα ορθόδοξα χωριά που μάταια περιμένουν την επικουρία μας.

Η πεδιάδα που βρίσκεται μπροστά από την πόλη των Σερρών και ήταν ορθόδοξη πριν την έναρξη του αγώνα, περιέρχεται από άκρο σε άκρο στην βουλγαρική κυριότητα. Παπάδες και δάσκαλοι εκδιώκονται ή φονεύονται, το βουλγαρικό δίκτυο απλώνεται διαρκώς και καταλήγει μέχρι των θυρών της πόλης. Εμείς δε, εξακολουθούμε να φρονηματίζουμε τον Ελληνισμό, στέλνουμε στις φυλακές πολλούς, δέρνουμε και κακοποιούμε ακόμη περισσότερους, είτε γιατί δεν προσήλθαν σε θεατρική παράσταση ή χοροεσπερίδα ή αρνήθηκαν να πληρώσουν πρόστιμο που τους επιβλήθηκε παράλογα.

Αλλά αδικούμε το προξενείο μας, με το να λησμονούμε τον σπουδαιότερο κλάδο της εθνωφελής του δράσης, το δικαστικό. Έχοντας δηλαδή την πρόνοια το προξενείο μας, για τα συμφέροντα του καθένα μας, μη προστατευμένου τα δέοντα από την τουρκική δικαιοσύνη, απαγόρευσε, με βαριά ποινή, την προσέλευση στα τουρκικά δικαστήρια, υποχρεώνοντας κάθε Έλληνα να αποτείνεται στο προξενείο για οποιαδήποτε διαφορά ή υπόθεση έχει με άλλο Έλληνα.

Όλα αυτά, λησμονήσαμε να πούμε, γίνονται με την έγκριση του κ. Α. Σαχτούρη [: Αντώνης Σαχτούρης], ο οποίος λίγο μετά την αναχώρηση του κ. Μ. Τσαμαδού, ανέλαβε την διεύθυνση του προξενείου μας και δεν δυσκολεύτηκε να συμφωνήσει καθ’ ολοκληρία με το συνάδελφό του κ. Φλωριά.

Ο δεύτερος λοιπόν κλάδος του προξενείου μας, ο δικαστικός, συσσώρευσε, όπως ήταν επόμενο, πολλές υποθέσεις τις οποίες εκδίκαζε πάντα ο κ. Φλωριάς και κάποια έμμισθα όργανά του, που είχε στρατολογήσει μεταξύ των πιο βδελυρών όντων της κοινωνίας μας και τα οποία εγκαθιδρύθηκαν στο προξενείο για να βοηθήσουν τον κ. Φλωριά να εκπληρώσει την υψηλή αποστολή του. Ποινές, πρόστιμα και μη ανακλητές αποφάσεις, μη βασιζόμενες σε καμία λογική, απαγγέλλονταν από τον κ. Φλωριά, τον κ. Σαχτούρη και τους δικαστές συναδέλφους τους, οι οποίοι διέπραξαν όργια, τα οποία θα ζήλευαν και αυτός ο Ιεζέτ [: Ιζέτ πασάς ? ] μετά της συντροφίας του. Αρκούμαστε να προσθέσουμε, για να μην επεκταθούμε περισσότερο, ότι ευυπόληπτοι έμποροι, που είχαν την κοινή εκτίμηση, απειλήθηκαν διά θανάτου από τον κ. Φλωριά, γιατί δεν δέχτηκαν να διανείμουν την περιουσία ή την εργασία τους με τα όργανα του κ. Φλωριά, ως εθνικών παραγόντων θεωρουμένων.

Αλλά ας επανέλθουμε στην ένοπλη άμυνα μας. Εξακολουθεί αυτή να τρομοκρατεί πολίτες και χωρικούς, με το να στέλνει συνέχεια με τις απρονοησίες πότε των σωμάτων και πότε του κ. Φλωριά, εκατοντάδες ομογενείς δέσμιους στις τουρκικές φυλακές και πέρα από αυτό τίποτα.

Το σώμα του οπλαρχηγού Μητρούση [: ο Μητρούσης Γκογκολάκης με τους άντρες του είχε σκοτώσει την πενταμελή οικογένεια του αδελφού της μάνας του στο χωριό Χόμοντος, έναν κοτζαμπάση στο Καρατζά Κιόι, δυο εξαρχικούς στην περιοχή της Ζίχνας κι έναν ονόματι Κιράτση στο χωριό Χρίστος, είχε σφάξει τέσσερεις χωρικούς στο Μέλνικιτς και τον επίτροπο της εξαρχικής εκκλησίας στο Βόιτσο] καταστράφηκε σε ένα προάστειο της πόλης των Σερρών όπου διέμενε [: στα Καμενίκια], ως συνέπεια απερισκεψίας του κ. Φλωριά, που πήγε εκεί με το αμάξι για επίσκεψη και δημιούργησε έτσι υπόνοιες για τον τόπο διαμονής του σώματος [: το ελληνικό προξενείο κατηγόρησε για την «προδοσία» του Μητρούση, το φίλο του Κώστα Παπαϊωάννου και έβαλε τον καπετάν Στέργιο Βλαχάβα να τον δολοφονήσει, κάτι που έκανε μπροστά στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στις Σέρρες].

Ο τελικός εντούτοις σκοπός των κυρίων Φλωριά και Σαχτούρη πραγματοποιήθηκε. Παρουσιάστηκε εργασία στα μάτια του Πανελληνίου, που έκρινε τον αγώνα μας από τις αθρόες φυλακίσεις και καταστροφές (από την επιφάνεια δηλαδή), όλοι δε μας εξυμνούσαν και ευτυχείς έβλεπαν την πατριωτική δράση των προξενικών υπαλλήλων, των σημαιοφόρων του αγώνα μας.

Έτσι είχαν τα πράγματα όταν ο κ. Φλωριά ανακλήθηκε, μετά από απαίτηση της τουρκικής κυβέρνησης και αναχώρησε αφήνοντας ασυμπλήρωτο το έργο της καταστροφής του Ελληνισμού της Ανατολικής Μακεδονίας, παίρνοντας μαζί του ευχαριστήριο δακτυλογραφημένο έγγραφο του προξενείου, γραμμένο ως πιστοποιητικό για την εθνωφελή του δράση. Αλλά δεν αρκούσε μόνο αυτό. Με πρόταση του Ι. Παπάζογλου, του πιο βδελυρού προσώπου της κοινωνίας των Σερρών, αυτού που γεμίζει ακόμα και τώρα τις τσέπες του με εθνικό χρήμα, με την ανοχή του κ. Σαχτούρη, με πρόταση λοιπόν αυτού του ατόμου που υποστηρίχθηκε και από 3 - 4 άλλα έμμισθα όργανα των κυρίων Φλωριά και Σαχτούρη, έπρεπε η πόλη των Σερρών και η ύπαιθρος χώρα να εκδηλώσει έμπρακτα την εκτίμησή της προς τον ήρωα που έφυγε, με πολύτιμα δώρα που στάλθηκαν σε αυτόν μετά την αναχώρησή του στην Αθήνα. Συλλέγονται με τους αρχηγούς των σωμάτων, από τις Σέρρες και την ύπαιθρο χώρα, για εθνικούς δήθεν σκοπούς, 170 περίπου λίρες και με αυτές αγοράζεται πολύτιμο ξίφος, χρυσό ρολόι και τηλεσκόπιο. Ποιος θα κομίσει τα δώρα αυτά; Ο κ. Σαχτούρης μαζί με 4 – 5 αισχροκερδείς, όργανα του, καταρτίζει επιτροπή από τους ίδιους για να αντιπροσωπεύσει την ύπαιθρο χώρα, προτείνει δε έμμεσα να διορισθεί αντιπρόσωπος για το σκοπό αυτό, εκ μέρους της πόλης, ο οποίος μαζί με τους άλλους συναδέλφους του θα μεταβεί στην Αθήνα (αυτά μετά την ανακήρυξη του Συντάγματος) και θα στεφανώσει τον κ. Φλωριά, που αγωνίστηκε με γενναιότητα και επιτυχία. Επειδή δε η πόλη είχε διαφορετική γνώμη για τη δράση του και αρνείται να διορίσει αντιπρόσωπο, προσλαμβάνεται από τα λοιπά μέλη και πέμπτο μέλος από τους άεργους της πόλης, στρατολογούνται για μεγαλύτερη επιβλητικότητα και μερικοί άλλοι, από αυτούς που αναμίχθηκαν στον αγώνα και μεταβαίνουν στην Αθήνα, με δαπάνες των χρημάτων του εθνικού ταμείου, όπου και δίνουν τα πολυθρύλητα δώρα στον κ. Φλωριά, κλέβοντας έτσι, με τη συνενοχή του κ. Σαχτούρη, το όνομα της πόλης και της περιφέρειας των Σερρών.

Εδώ λήγει η ιστορία της γενναίας δράσης του κ. Δ. Φλωριά.

Φεύγοντας αυτός, κατ’ όνομα τον διαδέχτηκε ο κ. Κατσιμάνης [: ανθυπίλαρχος Βασίλειος Καψαμπέλης], στην πραγματικότητα δε ο κ. Σαχτούρης, ο οποίος ευτυχώς μη έχοντας την πονηριά του πρώην συναδέλφου του αποδείχτηκε στους πολλούς ως ανάξιος διάδοχός του. Εξάλλου όμως πολίτες και χωρικοί Έλληνες, αφού έχασαν πια κάθε ελπίδα εθνικής δράσης και δεν είχαν πλέον καμιά εμπιστοσύνη στο προξενείο μας, δήλωσαν τη γνώμη που είχαν σχηματίσει με την αποχή τους σε όσα αφορούσαν το προξενείο, αφήνοντας έτσι αυτό στην ελεύθερη και ανενόχλητη εκμετάλλευση του κ. Σαχτούρη και τους 4 - 5 έμμισθους λωποδύτες του.

Και ενώ βρισκόμαστε σε απελπισία για το τι να κάνουμε, είδαμε ξαφνικά τη σωτηρία της πατρίδας μας να έρχεται από εκεί που κανείς δεν περίμενε. Το Σύνταγμα ανακηρύσσεται [: επανάσταση των Νεοτούρκων και αποδοχή από το Σουλτάνο, στις 11 Ιουλίου 1908, του αιτήματος της αποκατάστασης του τουρκικού Συντάγματος του 1876 και της προκήρυξης εκλογών] προς μεγάλη μας χαρά και ακόμα πιο μεγάλη κατάπληξη του κ. Σαχτούρη και των οργάνων του. Βλέπουν αυτοί τον τούρκικο δεσποτισμό να γκρεμίζεται και φοβούνται για την κατάλυση της δυναστείας τους. Εκδηλώνουμε αμέσως τη χαρά μας για το σπουδαίο γεγονός, αλλά αλλιώς φρονεί ο κ. Σαχτούρης. Επιτιμώνται πικρά από αυτόν όσοι συμμερίζονται τη χαρά των Οθωμανών, διατάσσονται δε όλοι οι Έλληνες την 11 Ιουλίου, ως ένδειξη δυσαρέσκειας για το γεγονός, να αποχωρήσουν αμέσως μαζί με τις οικογένειές τους από τα κεντρικά καφενεία. Ο κόσμος τρομοκρατημένος ακόμα υπακούει στη διαταγή του κ. Σαχτούρη και τα καφενεία της πόλης, ασφυκτικά γεμάτα για τον εορτασμό του Συντάγματος, ερημώνουν μέσα σε λίγα λεπτά. Το πράγμα δεν μπορούσε παρά να γίνει αισθητό από τους Οθωμανούς, χρειάστηκαν δε κατόπιν εορτής πολυδάπανα δείπνα και πανηγύρια εκ μέρους του Ελληνισμού για την επανόρθωση του ατοπήματος που έγινε.

Το Σύνταγμα έκανε μεγάλη ζημιά στον Ελληνισμό. Η 11η Ιουλίου του 1908 είναι πιο ολέθρια και από την 29η Μαΐου του 1453, αποφαίνεται ο κ. Σαχτούρης. Η ανακήρυξη του Συντάγματος αναχαιτίζει τη νικηφόρα πορεία των σωμάτων μας, τα οποία μέσα σε έξι μήνες θα περνούσαν το Νευροκόπι και θα φτάνανε νικηφόρα μέχρι το Ροζλόκι και την Άνω Τζουμαγιά!!! Τι αναισχυντία! Αλλά ρωτάμε τον κ. Σαχτούρη, πότε τα πολυθρύλητα σώματα, που στοιχίσανε εκατομμύρια στο πρόθυμε σε θυσίες αλλά φτωχό έθνος, σκέφτηκαν περί κατακτήσεων; Πότε πήραν διαταγή να εξέλθουν από τα ασφαλή κρησφύγετά τους, για να τιμήσουν τα ελληνικά όπλα στην Ανατολική Μακεδονία; Το ευάριθμο βουλγαρικό σώμα των Τάσκα και Ντίνα Αραμπατζή [: οι δυο μακεδόνες βοεβόδες σκοτώθηκαν στις 4 Απριλίου 1908 στο χωριό Σιάκαφτσα, σε μάχη με τον τουρκικό στρατό], εδώ και δυο χρόνια εκβουλγαρίζει την ελληνική πεδιάδα των Σερρών και πηγαίνοντας από χωριό σε χωριό καταστρέφει κάθε τι ελληνικό με εμπρησμούς και φόνους. Γιατί τα σώματα μας, που αποτελούνται από δύναμη μεγαλύτερη των εκατό ανδρών δεν σκέφτηκαν ποτέ να αντιμετωπίσουν το βουλγαρικό χείμαρρο και δεν επιχείρησαν ούτε μια φορά να εμφανιστούν στην πεδιάδα των Σερρών;

Λίγες μέρες μετά την ανακήρυξη του Συντάγματος άρχισε η προσέλευση των βουλγαρικών σωμάτων από το Νευροκόπι, το Μελένικο και την πεδιάδα των Σερρών, οπότε και τα δικά μας σώματα, αφού περιόδευσαν για επίδειξη μερικά βουλγαρικά χωριά [: χριστιανικά χωριά όπου οι κάτοικοι τους μιλούσαν μακεδόνικα και πήγαιναν σε εξαρχικές εκκλησίες, καθώς εκεί καταλάβαιναν τη λειτουργία, που γινόταν στη μεσαιωνική νοτιοσλαβική, τη γλώσσα του Κύριλλου και του Μεθόδιου], παρουσιάστηκαν στις τουρκικές αρχές [: για να πάρουν αμνηστία] ως προερχόμενα από το Μελένικο, τη Τζουμαγιά και τη Δράμα (ένα από αυτά  που διέμενε διαρκώς γύρω από τη Νιγρίτα, παραδόθηκε στο Μελένικο, άλλο από το ίδιο διαμέρισμα παρουσιάστηκε στη Μπαϊρακλή Τζουμαγιά και άλλο στη Δράκα) και τότε έγινε γνωστή πόσο μεγάλη ήταν η κατακτητική δράση των σωμάτων μας.

Αυτή ήταν λοιπόν η πραγματική μας κατάσταση, η οποία όμως έπρεπε να παρουσιάζεται πάντα διαφορετικά στη Σεβαστή Ελληνική Κυβέρνηση, γιαυτό και δαπανήθηκαν 170 λίρες για αγορά δώρων και ύστερα άλλες 200 τουλάχιστον για την αποστολή της επιτροπής των εγκάθετων. Μεταβαίνει με την επιτροπή ο κ. Σαχτούρης και λαμβάνει ως έπαθλό του την προαγωγή σε πρόξενο πρώτης τάξεως. Με την ευκαιρία δεν λησμονεί μεταξύ άλλων να συκοφαντήσει και να προκαλέσει την παύση του αρίστων μεταξύ των γυμνασιαρχών, του κ. Αθ. Φυλακτού, για μόνο το λόγο ότι ο κ. Φυλακτός καταλαβαίνοντας τον προορισμό του Γυμνασίου καλύτερα από τον κ. Σαχτούρη και μη έχοντας κανένα υψηλότερο καθήκον από αυτό, δεν δίστασε να κατακρίνει τις ανόητες παρεμβάσεις του κ. Σαχτούρη στα πράγματα του Γυμνασίου. Επιδιώκοντας την τέλεια καταστροφή των εκπαιδευτηρίων μας, φρόντισε μετά την παύση του κ. Φυλακτού, με κατάλληλες ενέργειες προς την τρομοκρατούμενη Εφορεία [: σχολική επιτροπή], να διορίσει ως διευθύντρια του Παρθεναγωγείου την εξαδέλφη του κυρία Βογάτσα, για την οποία καθόλου τιμητικές πληροφορίες διαβιβάζονται σε μας από την Ανδριανούπολη και τη Μανσούρα. Επανέρχεται εξ Αθηνών ο κ. Σαχτούρης και βλέπουμε με λύπη να εξακολουθεί την ίδια πάντα σπατάλη του εθνικού χρήματος.

Αρχηγοί σωμάτων και οπλίτες εξακολουθούν να μισθοδοτούνται, όπως και οι υπόλοιποι αργόμισθοι που αποτελούν την κλίκα του Κέντρου [: τα Εθνικά Κέντρα καθοδηγούσαν τις επιχειρήσεις των ένοπλων ελληνικών σωμάτων στη Μακεδονία την περίοδο 1904-1908 και βρίσκονταν στεγασμένα κρυφά μέσα στα ελληνικά προξενεία]. Αφετέρου η πολιτεία και η συμπεριφορά του κ. Σαχτούρη, ήταν εντελώς ασυμβίβαστη με τη διακηρυγμένη παντού επίσημη θετική στάση του Ελληνισμού για τη μεταβολή που είχε πραγματοποιηθεί και έδειχνε τη διάθεσή του για επαναφορά του προηγούμενου καθεστώτος. Αναφέρουμε λίγα, από τα πολλά γεγονότα, για πιστοποίηση αυτού.

Α’) Επειδή, εξαιτίας των διάφορων υπερβάσεων αυτών που αποτελούσαν την κλίκα του προξενείου και την κακή συμπεριφορά του κ. Σαχτούρη, διάφοροι ευσυνείδητοι συμπολίτες μας εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους, πριν από ένα μήνα, ο κ Σαχτούρης συγκάλεσε τους οπλίτες ενός σώματος και με ένα φλογερό λόγο που συνοδευόταν από κροκοδείλια δάκρυα, φανατίζει αυτούς, για να προσφερθούν, σύμφωνα με την εισήγηση ενός από τους εγκάθετούς του, να τιμωρήσουν με θάνατο όσους σχολιάζουν αντιστρατιωτικά την εθνωφελή του δράση. Αυτά έγιναν γνωστά στους ενδιαφερόμενους από τον αρχιερέα κ. Γρηγόριο.

Για το μητροπολίτη μας κ. Γρηγόριο, περιοριζόμαστε να πούμε ότι αφού για σειρά ετών εξυμνούσε το μακαρίτη το Ι. Στουρνάρα, ο οποίος τον εξυμνούσε με τη σειρά του για λόγους αμοιβαίας ωφελείας και με την αδιαφορία και την αναλγησία του επέτρεψε τον εκβουλγαρισμό [: την προσχώρηση μακεδονικών κοινοτήτων από το πατριαρχείο στην εξαρχία] μεγάλου μέρους της επαρχίας Σερρών, στην αρχή ταράχθηκε και αντιστάθηκε στο νέο πρόγραμμα της εθνικής δράσης, εφόσον νόμιζε ότι πρόκειται για πραγματικό τέτοια. Όταν όμως αντιλήφθηκε γρήγορα τις πραγματικές βλέψεις των κυρίων Α. Σαχτούρη και Δ. Φλωριά, στάθηκε αμέσως στο πλευρό τους, μάλιστα τόσο περισσότερο πρόθυμα όσο η φαινομενική συμμετοχή του στην εθνική δράση τον ανύψωνε στην εκτίμηση του απλού λαού και του εξασφάλιζε την εδώ μελλοντική του παραμονή και την αξιοποίηση της περιουσίας του σε πολλές και διαφορετικές επιχειρήσεις.

 Β’) Ο κ. Αργυριάδης κτηματίας από τους περισσότερο ευυπόληπτους Σερραίους, απήχθη προ δεκαπέντε ημερών από οπλίτη με διαταγή του αρχηγού Αλέξανδρου [: ο «ανισόρροπος» (κατά το Σουλιώτη-Νικολαΐδη) Αλέξανδρος Ευρυθιώτης ή Αϊβαλιώτης, ξεκίνησε ως φονιάς - εκτελεστής της ελληνικής οργάνωσης Θεσσαλονίκης, μετά έγινε οπλαρχηγός σώματος στην Ανατολική Μακεδονία και τελικά δολοφονήθηκε με εντολή του πρόξενου Σερρών Πολυχρονίδη, για συνεργασία με τους Νεότουρκους] με την απειλή ότι θα φονευθεί αυτός και οι γιοί του, εάν δεν παραχωρήσει δωρεάν για εκμετάλλευση σε κάποιους χωρικούς, μέρος της λίμνης που είχε εκμισθώσει.

Γ’) Οπλίτες του ίδιου σώματος, που πήγαιναν πριν από λίγες μέρες στη Νιγρίτα, πήραν εντολή από τον αρχηγό τους να δείρουν τον εκεί αξιωματικό της χωροφυλακής. Εκείνοι, καθώς δεν μπορούσαν να πράξουν αυτό, δείρανε ανηλεώς δύο τούρκους χωροφύλακες και έγιναν έτσι αίτιοι για τη φυλάκιση δεκατεσσάρων ομογενών στη Νιγρίτα, οι οποίοι προσφέρθηκαν εκουσίως ως ένοχοι, για να απαλλάξουν τους έλληνες αντάρτες από την κατηγορία και να προλάβουν δυσάρεστες συνέπειες. Κι όμως οι υπεύθυνοι του Κέντρου [: στο προξενείο] επικρότησαν το γεγονός, ισχυριζόμενοι πως αυτό θα χρησιμεύσει στην ανύψωσή μας και στην εκτίμηση των Τούρκων.

Δ’) Χωρικοί και ιερείς Έλληνες στην Τοπόλιανη, δάρθηκα ανηλεώς από τον αρχηγό Αλέξανδρο, για καθυστέρηση οφειλομένων φόρων και για το διορισμό δασκάλου, που δεν άρεσε στην κλίκα του Κέντρου. Σαράντα λίρες που ανήκαν στην Αδελφότητα του ίδιου χωριού, τις άρπαξαν με τη βία και τις πήγαν στο προξενείο.

Την παρούσα έκθεση μας, επισφραγίζει ένα γεγονός το οποίο συντάραξε ολόκληρη την πόλη και την περιφέρεια Σερρών, κρατά δε σε συγκίνηση Έλληνες και Οθωμανούς (για τους οποίους η πολιτική του εδώ προξενείου μας και επομένως του εδώ Ελληνισμού είναι εντελώς ανεξήγητη).

Στο τσιφλίκι Γενί-Μαχαλά της εκβουλγαρισμένης πεδιάδας των Σερρών, το οποίο απέχει μια ώρα από τις Σέρρες, οι βούλγαροι κάτοικοι [: μακεδονόφωνοι χριστιανοί που προσχώρησαν στην εξαρχία (στην εδώ περίπτωση σίγουρα μετά το 1905)], αφού έδιωξαν τον έλληνα ιερέα έφεραν βούλγαρο παπά να λειτουργήσει βουλγάρικα στην εκκλησία του τσιφλικιού, την προπερασμένη Κυριακή. Η μητρόπολη Σερρών που ειδοποιήθηκε, αντί να λειτουργήσει νόμιμα όπως της υπέδειξε επίλεκτο μέλος του κομιτάτου των Νεοτούρκων (να ζητήσει δηλαδή την αποστολή χωροφυλάκων για να ματαιώσει την πρόθεση των Βουλγάρων, κάτι που είναι πολύ εύκολο χάρη στο νόμο που ισχύει και με αυτόν οι αμφισβητούμενες εκκλησίες θεωρούνται ελληνικές μέχρι τη σύγκληση της Βουλής), γνωστοποίησε το γεγονός στο προξενείο, το οποίο αντί για άλλο μέτρο εξαπέστειλε ιερέα με ομάδα νέων, κάποιων από αυτούς οπλισμένους με κυνηγετικά όπλα, για να λειτουργήσουν στην εκκλησία ελληνικά, στην ανάγκη με τη βία. Το πρωί της Κυριακής, πηγαίνοντας αυτοί οι νέοι στην εκκλησία, έπεσαν σε ενέδρα βουλγάρων χωρικών. Από αυτός δύο σκοτώνονται και ένας τραυματίζεται βαριά, από δε τους Βούλγαρους σκοτώνεται ένας και τραυματίζονται δύο. Τα θύματα που μεταφέρθηκαν εδώ, κηδεύτηκαν την επομένη παρουσία όλων των ανθρώπων του προξενείου, το οποίο συμμετείχε στο πένθος επίσημα έχοντας τη σημαία μεσίστια. Το δε ακόμη χειρότερο ήταν πως 14-15 ώρες μετά το επεισόδιο του τσιφλικιού, βρέθηκαν στο Καρλί Κιόι [: χωριό πατριαρχικών Μακεδόνων] πέντε φονευμένοι Βούλγαροι και μια γυναίκα και τρεις τραυματίες.

Ανάγκη να σχολιάσουμε τα ανωτέρω και την εξ αυτών ανεπανόρθωτη ζημιά;

Τέτοια είναι λοιπόν η πραγματική εικόνα των πραγμάτων μας, Εξοχώτατε, επειδή δε η εσφαλμένη και αντεθνική συμπεριφορά του προξενείου μας, έχοντας πέσει στην αντίληψη και των πιο αφελών πολιτών (εκτός αυτών που είναι ακόμη τρομοκρατημένοι), αφαίρεσε πλέον κάθε εκτίμηση και εμπιστοσύνη προς αυτό, παρακαλούμε θερμά την Εξοχότητά σας όπως προβεί σε ταχεία αντικατάσταση του προξένου μας κ. Σαχτούρη και να επανορθώσει το τελείως καταβαραθρωμένο γόητρο του Εθνικού μας Κέντρου, με το οποίο, όπως έχει σήμερα, καμία πια συνεργασία της πόλης μαζί του δεν είναι δυνατή.

Ευγνώμονες διατελούντες εκ των προτέρων, με ιδιαίτερη τιμή και άκρα υπόληψη για την Εξοχότητά σας.

 

Σέρρες 27 Σεπτεμβρίου 1908

 

Κ. Σχινάς

Κ. Αργυριάδης

Δ. Αλεξανδρίδης

Δ. Ζαγκαρόλας

Ζαφειρ. Νικολάου

Ν. Σχινάς

Ναούμ Κ. Σχινάς

Πάντιος Νικολάου

Κ. Τενεκετζής

Οδ. Αργυριάδης

Γ. Σίμου

Β. Μελισσάς

Γ. Ελευθερίου

Θ. Χρηστίδης

Κ. Χατζηδήμου

Γ. Τζελέπης

Ε. Περδικάρης

Τάτσης Φέκας

Τρ. Πολυμέρης

Ν. Δούρος

Αθ. Ευθυμίου Κίκος

Ευθύμιος Γεωργ. Κίκος

Μιλτιάδης Σχινάς

Κ. Παπαδόπουλος

Ορ. Περδικάρης

Π. Παπίτσας

Γ. Παπίτσας

Α. Τζελέπης

Θεμ. Γιαννούσης

Ν. Τσουλαΐδης

Δ. Χρ. Ωρολογάς

Γ. Ωρολογάς

Σ. Μπαμπαλέκας

Α. Ηλία

Π. Ηλία

Κ. Μήτσας

Ι. Αλεξανδρίδης

Θ. Γούτας

Γ. Γούτας

Θ. Καμβουστήρας

Β. Σκάρδης

Β. Γκέγκας

Β. Χατζηστογιάννης

Αθ. Γραμμένος

Κ. Τέλαντζη

Σεραφ. Πλάτσικου

Χαρ. Αθ. Εμμανουήλ

Ιωαν. Αθανασίου

Γιαν. Ζαρκάς

Κ. Ζαρκάς

Θ. Τσιάζκας

Ι. Σώμντσας

Κ. Σμιλιάν

Π. Πέντζας

Ν. Βίγκας