Skip to main content

Για τη μακεδονική και την ελληνική εθνική γλώσσα [2011]

 

Για τη μακεδονική και την ελληνική εθνική γλώσσα

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Ομιλία του Δημήτρη Λιθοξόου (Φλώρινα 17/9/2011) στην παρουσίαση του «Σύγχρονου Μακεδονικού-Ελληνικού Λεξικού», που εκδόθηκε από το Center Maurits Coppieters και τη Στέγη Μακεδονικού Πολιτισμού

Γιατί ο τίτλος «Σύγχρονο Μακεδονικό-Ελληνικό Λεξικό» εκνευρίζει και θυμώνει τους εθνικά Έλληνες;

Το «σύγχρονο» σημαίνει γλώσσες που χρησιμοποιούνται σήμερα, οπότε δεν υπάρχει θέμα παρεξήγησης και εμπλοκής σε φιλολογικές διαμάχες για γλωσσικά ζητήματα της αρχαιότητας.

Η μία από τις δύο γραφές είναι κυριλλική, επομένως συνειρμικά παραπέμπει στη μεγάλη οικογένεια των σλαβικών γλωσσών.

Το «ελληνικό» θεωρείται αναμφίβολα εθνικά ορθό και εξακολουθεί να παραμένει υπεράνω κάθε υποψίας.

Αυτό λοιπόν που ενοχλεί είναι η λέξη «μακεδονικό», καθώς θεωρείται από την ιδεολογικο-πολιτική κοινότητα του ελληνικού έθνους, λέξη κατατεθειμένη στην ελληνική εθνική αφήγηση (ή όπως θα έλεγα εγώ: είναι μία σημαντική ψηφίδα του ελληνικού εθνικού μύθου).

 

Δεν θα ασχοληθώ εδώ ξανά, με το ζήτημα της ονομασίας του μακεδονικού έθνους. Έχω μιλήσει και έχω γράψει γι αυτό, εξαντλητικά, στο παρελθόν. Και έχω εξηγήσει το δίκιο των Μακεδόνων.

Θέλω μόνο να προσθέσω τώρα, πως η ουσία του προβλήματος βρίσκεται στον τρόπο που κατανοούν την εθνική τους ταυτότητα οι Έλληνες.

Καθώς, σε τελευταία ανάλυση, μπορούμε πια να ορίσουμε σαν εθνικά Έλληνα, όποιον θεωρεί τον εαυτό του (με κάποιο τρόπο) ως απόγονο των αρχαίων Ελλήνων.

Αυτή η ανοησία, από πλευράς λογικής και γνώσης, αποτελεί δυστυχώς την ψυχή του ελληνικού Έθνους.

Και εξηγούμαι.

Οι εθνικά Έλληνες κατασκευάστηκαν διαχρονικά από το κράτος. Από το παλιό Βασίλειον της Ελλάδος και στη συνέχεια τη λεγόμενη Ελληνική Δημοκρατία. Στο ξεκίνημα του εγχειρήματος βρίσκεται ο Βαυαρός βασιλιάς Λουδοβίκος και ο γιος του Όθωνας, που ήρθε εδώ με τους γερμανούς αυλικούς, λόγιους και στρατιώτες του και αποφάσισε να βαπτίσει (σύμφωνα με τη ρομαντική αρχαιολατρία του) τους νέους ιθαγενείς υπηκόους του (τους Ρωμιούς, τους Αρβανίτες και τους Βλάχους) ως «απόγονους» των αρχαίων Ελλήνων.

 Τα σχολεία του ελληνικού κράτους που δημιουργήθηκαν, προσπάθησαν από την αρχή να ξεριζώσουν τη ρωμαίικη, αρβανίτικη και βλάχικη γλώσσα των μαθητών τους και να τους διδάξουν τη νεκρή γλώσσα που υπήρχε γραμμένη στα αρχαία ελληνικά κείμενα και την ψευτο-χρησιμοποιούσαν ως τότε μόνο επαγγελματικά οι δεσποτάδες και οι γραμματικοί τους. Οι δημιουργοί του νέου Έθνους νόμιζαν πως όσες περισσότερες αρχαίες λέξεις νεκρανάσταιναν, τόσο και πιο πολύ θα έμοιαζαν οι ζωντανοί υπήκοοι με τους ενδόξους παλαιούς πεθαμένους. Ήταν το μεγάλο «κόλπο», μαζί με τη συστηματική παραχάραξη της ιστορίας του τόπου, για να πείσουν σιγά-σιγά τη Ρωμιοσύνη, την Αρβανιτιά και τη Βλαχιά, να απαρνηθούν τις λαϊκές γλώσσες και τους πολιτισμούς τους και να πολτοποιηθούν στο εθνικο-κρατικό ιδεολογικό χωνευτήρι, μαϊμουδίζοντας «ελληνιστί».

Αυτός ο πόλεμος κατά των λαϊκών γλωσσών, εφαρμόστηκε με κρατικό σχέδιο, από γενιές καθαρευουσιάνων εκπαιδευτικών, δασκάλων, καθηγητών και πανεπιστημιακών (αλλά και δημοσιογράφων), αυτών των μισθοφόρων του εθνικού κινήματος καθαρισμού και εξελληνισμού της γλώσσας.

Πριν λοιπόν ξεκινήσουν οι βαλκανικοί πόλεμοι για την εθνική επέκταση προς Βορρά, τα μετόπισθεν είχαν ήδη καθαριστεί γλωσσικά, σε μεγάλο βαθμό. Το 1911 μάλιστα είχε απαγορευτεί και συνταγματικά κάθε προσπάθεια για χρήση της ρωμαίικης ή δημοτικής γλώσσας σε οποιοδήποτε τομέα της διοίκησης.

Η συστηματική δίωξη της γλώσσας και του πολιτισμού των κατοίκων των νέων επαρχιών, ήταν εγγυημένη από το ελληνικό εθνικό κράτος, με την άφιξη των πρώτων κλιμακίων της νέας διοίκησης. Είχε έρθει η σειρά των καινούργιων υπηκόων, να γίνουν «απόγονοι» των αρχαίων Ελλήνων. Η εθνική ένταξη ήταν μονόδρομος. Και περνούσε πάντα από τη σκιά της Ολυμπίας και της Ακρόπολης.

Για να ξαναγυρίσω στο λεξικό, έχοντας υπόψη μας τα παραπάνω, βρίσκουμε στο βιβλίο καταγραμμένες 15.000 περίπου λέξεις της μακεδονικής εθνικής γλώσσας και την ερμηνεία τους στην ελληνική εθνική γλώσσα.

Είναι προφανές ότι μιλάμε για τις επίσημες γλώσσες δύο εθνικών κρατών, γλώσσες που καλλιεργούνται και αναπαράγονται από τα εκπαιδευτικά συστήματα των δύο χωρών.

Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις δύο γλώσσες, βρίσκεται στο ότι η επίσημη γλώσσα του μακεδονικού εθνικού κράτους έχει στηριχθεί στο γλωσσικό υλικό ενός λαϊκού πολιτισμού, ενώ η επίσημη γλώσσα του ελληνικού εθνικού κράτους δημιουργήθηκε σε εθνικά γλωσσικά εργαστήρια, για να αντικαταστήσει με τη βία τις λαϊκές γλώσσες και να επιβάλει στον πληθυσμό με την υποχρεωτική εκπαίδευση, το λεξιλόγιο μιας νεκρής γλώσσας, που βρισκόταν στα παλιά λεξικά.

Αυτή η συστηματική εκπαιδευτική προσπάθεια του ελληνικού εθνικού κράτους κρατάει περισσότερο από ενάμιση αιώνα. Το αποτέλεσμα είναι πως οι επτά από τις δέκα λέξεις που βρίσκουμε σήμερα στα λεξικά (στην περίπτωσή μας και στο λεξικό που παρουσιάζουμε εδώ), είναι επιλεγμένες ή κατασκευασμένες από παλιούς και νέους φιλόλογους του ελληνικού έθνους, στρατευμένους στην υπόθεση του εξελληνισμού της γλώσσας.

Μια δεύτερη σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο εθνικές γλώσσες, είναι ότι η μεν μακεδονική χρησιμοποιεί κυριλλικούς (ή λατινικούς χαρακτήρες σα δεύτερη επιλογή) και φωνητική γραφή, η δε ελληνική χρησιμοποιεί ελληνικούς χαρακτήρες και την ονομαζόμενη «ιστορική» ορθογραφία.

Η μακεδονική είναι μια γλώσσα που τη γράφεις, όπως τη μιλάς. Η ελληνική είναι μια γλώσσα που αλλιώς τη μιλάς και αλλιώς τη γράφεις.

Οι λέξεις που βρέθηκαν στα λεξικά της αρχαίας ελληνικής, προφέρονταν από τους αρχαίους Έλληνες με διαφορετικό τρόπο, από αυτόν που τις προφέρουμε εμείς σήμερα. Αυτό έγινε δεκτό από το 15ο αιώνα, χάρη στο έργο του Ολλανδού Έρασμου, ενός κορυφαίου κλασικού λόγιου. Με εξαίρεση ωστόσο μια μικρή μειοψηφία που γνωρίζει το ζήτημα, οι εθνικά Έλληνες νομίζουν πως μιλάνε όπως οι υποτιθέμενοι αρχαίοι πρόγονοί τους.

Τα παιδιά μαθαίνουν λοιπόν στα ελληνικά σχολεία να γράφουν τις (περισσότερες) λέξεις με τρόπο άσχετο με την προφορά τους. Και να τις προφέρουν (και αυτό είναι το εθνικά τραγικό) διαφορετικά από ό,τι τις έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες.

Όσον αφορά τη γραφή, είναι νομίζω φανερό, πως ο μόνος λόγος που (με εξαίρεση την καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος) δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί καμιά μεταρρύθμιση, είναι η ίδια η ψυχή της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας. Παραμένουμε αλυσοδεμένοι με τους ελληνικούς χαρακτήρες και την «ιστορική» ορθογραφία, σε όλη τη ζωή μας ανορθόγραφοι, ψάχνοντας τα λεξικά για το «σωστό» και το «λάθος», επειδή υπάρχει ο κίνδυνος νεωτερίζοντας να μη «μοιάζουμε» στους αρχαίους.

Η προγονοπληξία είναι η σημαντικότερη πνευματική αρρώστια σε αυτή τη χώρα. Μοιάζει με καρκίνο που έχει απλωθεί και κατατρώει όλο το σώμα. Ένας καρκίνος που παραμένει αθεράπευτος, όσο ο πυρήνας της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας, οι «αρχαίοι», οι θεωρούμενοι «ένδοξοι ημών πρόγονοι», βρικολακιάζουν και κατασπαράζουν καθημερινά τους ζωντανούς.

 

Να με συμπαθάτε που ξεστράτισα λίγο, αλλά κουράστηκα τόσα χρόνια να ακούω από ημιμαθείς κρατικοδίαιτους καθηγητάδες,  τις γνωστές ανοησίες για την ιστορική συνέχεια της «ελληνικής» μας γλώσσα.

Εξ άλλου συνειδητοποίησα πως αυτό το κράτος κυνήγησε τη γλώσσα των προγόνων μου, τα ρωμαίικα και τα αρβανίτικα, πριν κυνηγήσει τη γλώσσα των Μακεδόνων.

 

Και τέλος, να πω πως λυπάμαι που σας μίλησα χρησιμοποιώντας αυτή τη γλώσσα, αλλά δυστυχώς αυτή μου μάθανε, με το χαστούκι και το χάρακα, στο σχολείο.

 

ГЛАСНИК 56 1-2 2012 165-169

ISBN 0583-4961

МАТЕРИЈАЛИ

 

УДК 327(497.1:495)(497)1942

 

По повод излегувањето

СОВРЕМЕН МАКЕДОНСКО-ГРЧКИ РЕЧНИК“ *

 

Димитрис Литоксоу

 

ошто насловот „Современ македонско-грчки речник“ ги нервира и ги лути етничките Грци?

Со делот од насловот „СОВРЕМЕН“ се означуваат јазици што се употре-буваат денес, кога е сосема јасно дека нема недоразбирање и заплетканост во филолошките спорови за јазични прашања поврзани со антиката.

Едното од двете писма (употребени во Речникот) е кирилско, па според тоа и асоцијативно нè упатува на големото семејство на словенските јазици.

Делот од насловот што се означува со терминот „ГРЧКИ“ неспорно се смета дека е правилен во национален поглед и тој трајно останува над секакво сомнение.

Сепак, тоа што е вознемирувачко во овој наслов е зборот „МАКЕДОНСКО“, како што се смета од идеолошко-политичкото општество на грчкиот народ, збор положен во повеста за грчката национална историја (или како што би рекол јас: тоа е едно многу значајнo камче од мозаикот на грчкиот национален мит).

Овде нема повторно да се занимавам со прашањето за именувањето на македонскиот народ. Сум зборувал и сум пишувал за тоа прашање неисцрпно во минатото. И сум го објаснил правото на Македонците.

Сега сакам само да додадам дека суштината на проблемот се наоѓа во начинот на кој Грците го разбираат својот етнички идентитет.

Зашто, во крајна лиија, веќе можеме да го определиме како етнички Грк секој оној што се смета самиот себеси (на некој начин) за потомок на древните Хелени.

Оваа бесмислица, гледано од страна на логиката и разумноста, за жал ја сочинува душата на грчката нација.

Да го објаснам ова: грчката нација се градеше со текот на времето од страна на државата. Од Старото кралство на Грција и во последователност од страна на таканаречената Грчка Република. На почетокот од овој потфат се наоѓаат баварскиот крал Лудвиг и неговиот син Ото, кој овде дојде со дворјани од Германија, учени луѓе и негови војници и одлучи (согласно со неговата романтичарска заљубеност во антиката) да ги крсти своите нови поданици и овдешни автохтони жители (Ромии [1], Арванити [2] и Власи [3]) како „потомци“ на древните Хелени.

Училиштата што ги создаде грчката држава уште на почетокот се трудеа да го искоренат кај своите ученици јазикот на Ромиите, Арванитите и Власите и да ги научат на изумрениот јазик кој беше запишан во древните грчки текстови и фалшливо да го употребуваат, така како што го употребуваа само владиците и нивните секретари за потребите на нивната професија. Творците на новата нација си мислеа дека колку повеќе архаични зборови ќе успеат да воскреснат од мртвите толку, и дури многу повеќе, нивните поданици би наликувале на древните, одамна прославени покојници. Тоа беше голема „замка“, заедно со систематското фалсификување на локалната историја да ги задушат лека-полека ромиството, арванитството и влаштвото [4] за да се откажат од народните говори и од нивните култури и да се претопат во кашата која се готвеше во национално-државно идеолошкиот казан, при тоа вешто мајмунисувајќи „на прославениот древен грчки јазик“.

Оваа војна против јазиците на народностите беше прилагодена со државниот план од генерациите интелектуалци, образовани на катаревуса, учители, професори и универзитетски лица (но и новинари), од оние платеници на националното движење за чистота и погрчување на јазикот.

Но, уште и пред да започнат Балканските војни за национално проширување кон север, овие работи во однос на јазикот во голема мера веќе претходно беа исчистени. Особено тогаш кога во 1911-тата беше забранет, и тоа со устав, секој обид за употреба на јазикот на Ромиите или народниот јазик во секој дел на администрацијата.

Систематското изгонување на јазикот и културата на жителите на новите провинции за секогаш беше загарантирано од страна на грчката национална држава со самото пристигнување на првиот ешалон на новата администрација. И така, веќе одамна дојде ред новите поданици да станат „потомци“ на древните Хелени. А патот на националното интегрирање беше еднонасочен. И секогаш минуваше во сенката на Олимпија и на Акропол.

Но, да се навратам на Речникот. Имајќи го предвид она што го споме-навме погоре, во книгата наоѓаме запишани околу 15 000 зборови од јазикот на македонскиот народ и нивно толкување на јазикот на грчкиот народ.

Сосема е јасно дека говориме за официјалните јазици на две национални држави, јазици кои се негуваат и се репродуцираат со образовните системи на двете земји.

Големата разлика помеѓу двата јазика произлегува од тоа што официјалниот јазик на македонската национална држава се потпираше на јазичната граѓа на една народна култура, додека официјалниот јазик на грчката национална држава се создаваше во националните јазични работилници за сосила да ги замени народните јазици и преку задолжителното образование да му го наметне на населението вокабуларот на еден мртов јазик, кој се наоѓа запишан во старите (античките) речници.

Овој систематски образовен зафат на грчката национална држава трае повеќе од еден и пол век. Резултатот од овој зафат е таков што од седум од десет зборови, кои денес ги наоѓаме во речниците (во нашиов случај и во Речникот што овде денес ви го претставуваме), се одбрани и се конструирани од постарите и од помладите филолози на грчкиот народ, регрутирани да ја водат битката, чија цел беше целосно погрчување на јазикот.

Втората значајна разлика помеѓу двата јазика на двата народа е во тоа што едниот, македонскиот, употребува кирилски букви (или латинични како втор избор) и фонетско писмо, а грчкиот јазик употребува грчки букви и таканарачен „историски“ правопис.

Македонскиот јазик е јазик на кој ги пишуваш онака како што ги изгова-раш зборовите. Грчкиот јазик, пак, е јазик на кој поинаку изговараш, а пои-наку го запишуваш тоа што го изговараш.

Зборовите што се нашле во речниците на старогрчкиот јазик на поинаков начин се изговарале од древните Хелени од оној на кој ние нив ги изговараме денес. Тоа се прифатило од 15 век, благодарение на делото на Холанѓанецот Еразмо Ротердамски, корифејот на класичниот говор. Секоја чест на исклучо-ците што се во малцинство и се добро запознаени со проблемот, но сепак етничките Грци сметаат дека зборуваат како и замислените од нив антички предци.

Децата во грчките училишта, пак, учат повеќето зборови да ги пишуваат на начин кој воопшто нема никаква врска со нивниот изговор и да ги изговараат тие зборови (а ова е тоа што е трагично во национална смисла) поинаку од начинот на кој истите зборови ги говореле старите Грци.

А што се однесува до писмото, мислам дека е јасно оти единствената причина поради која (со исклучок на востановувањето на едноакцентниот систем на пишување) не е можно да се оствари ниту една реформа е лично душата на грчката национална идеологија. Па така, остануваме и понатаму врзани со синџирите на грчките букви и со „историскиот“ правопис, правописно непотковани во текот на целиот наш живот, постојано барајќи го низ речниците она што е „правилно“ и она што е „погрешно“ во поглед на правописот, бидејќи секогаш нè демне опасноста дека ако создадеме нешто ново повеќе нема да „личиме“ на древните Хелени. 

Гордеењето со предците е најсериозната душевна болест во оваа земја. Таа наликува на канцер кој се распространил и го нагризува целото тело. Тоа е канцер кој трајно останува неизлечлив, додека јадрото на грчката национална идеологија, „славните луѓе на антиката“, тие што се сметани за „наши славни предци“ се повампируваат и секојдневно ги расчеречуваат живите.

Проштевајте што направив мала дигресија, но толку многу се уморив овие години од полуучените арбитери финансирани од државата и од таканаречените професори да ги слушам познатите бесмислици за историскиот континуитет на нашиот „грчки јазик“.

Од друга страна, длабоко сум свесен дека оваа држава одамна го изгони јазикот на моите предци, Ромиите и Арванитите, уште пред да го изгони јазикот на Македонците.

И на крајот, само да кажам дека жалам што ви зборував служејќи се со овој јазик но, за жал, само на него ме учеа во училиште, со шлаканици и со стапче.

 

Превод од грчки на македонски јазик,

Марија Чичева

[1] За да се добие појасна претстава за гореспоменатиот етноним Ромии, го замоливме авторот на овој текст попрецизно да го дефинира овој термин. Значи, под етнонимот Ромии (грч. Ρωμιοί) авторот на овој текст го подразбира населението, односно народот во Грција кој говорел на јазик што во голема мера се разликува од денешниот новогрчки народен јазик. Токму овие Ромии странците ги нарекувале Грци (грч. Γκρεκοί). Кон ова објаснување Д. Литоксоу го додава и следново: „Националниот назив Елини (грч. Έλληνες) на Ромиите им бил доделен од Баварците (Германците), кои дошле да владеат со Грција. А ова денес во Грција не е познато, бидејќи речиси два века наназад во грчките училишта и по универзитетите (од национални причини) се говорат и се предаваат лаги. Па така сите веруваат дека се потомци на Древните Хелени, а етничкиот назив Ромиос (грч. Ρωμιός ) што го носеле дедовците и предците на овој народ веќе сосема исчезнал“.

Инаку Д. Литоксоу го проучува токму ромискиот јазик, односно народниот јазик што го ползувал како свој мајчин јазик секој оној што говорел на некој дијалект „од новогрчкиот јазик“, како што денес лингвистите на грчката нација го нарекуваат ромискиот јазик (за ова може да се посети и неговиот сајт http://www.lithoksou.net/t/romaiika-kai-alloglossa/romaiiki-glossa). Како сведоштво за суштествувањето на ромискиот јазик, авторот исто така упатува и на изданието на Речникот отпечатен во 1635 година, кој може да се добие во електронска форма: http://books.google.gr/books?id=NJIgJ7kj6gIC&printsec=frontcover&dq=Graeco-Barbarum&hl=el&sa=X&ei=ulmNUeLEKZOR0QX5k4CgBA&ved=0CFEQ6AEwBTgK#v=onepage&q=Graeco-Barbarum&f=false//.

[2] Арванити (грч. Αρβανίτες) се Албанци кои се доселиле во Грција околу 1400 год. н.е. и тие живеат распраснати во неколку стотини села во Јужна Грција. Нивниот јазик, арванитскиот, е тоскиски дијалект на албанскиот јазик и содржи многу заемки од ромискиот јазик.

[3] Власите (грч. Βλάχοι или Арумани грч. Αρουμάνοι и Армани грч. Αρμάνοι) се народ чиј говор во основа го има народниот латински јазик, сроден на романскиот. Селата распрснати по венецот на планината Пинд се смета дека ја сочинувале територијата на нивното кралство во средниот век.

[4] Истакнувајќи дека денес повеќето од Арванитите и Власите во Грција веќе го изгубиле својот јазик и дека се целосно погрчени во национален поглед (зашто и тие самите веруваат дека се потомци на Древните Хелени), Литоксоу за гореспоменатите термини ни ги дава следниве дефиниции: ромиство – народот и културата на Ромиите (кои ги прекрстиле со називот Новогрци); арванитство – народот и културата на Тоскиските Албанци кои живееле во Грција од 1400 год. н.е. ; влаштво – народот и културата на Власите кои живееле во Грција пред периодот на сеопштото погрчување.


 

  * Текстот е прочитан на промоцијата на Речникот одржана на 17.9.2011 година во Лерин.