Skip to main content

Η στατιστική του αίματος

 

Αντιμακεδονικός Αγώνας

Στατιστική του αίματος

1906-1908

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Είναι πολύ πιθανόν, ο καλόπιστος αναγνώστης να εκφράσει την απορία του για τη μη αναφορά των βουλγαρικών εγκλημάτων, πολύ περισσότερο μάλιστα όταν μόνο για αυτά έχει διαβάσει και ακούσει μέχρι σήμερα.

Ανκαι το θέμα του έργου μου είναι ο ελληνικός και όχι ο βουλγαρικός αντιμακεδονικός αγώνας, θα παραθέσω στη συνέχεια ορισμένα στοιχεία για τις εκατέρωθεν σφαγές, έτσι ώστε να δημιουργηθεί μια πληρέστερη εικόνα.

Θέλω ωστόσο να υπενθυμίσω ξανά ότι η ελληνική βιβλιογραφία συστηματικά δεν κάνει διάκριση μεταξύ των Τσεντραλιστών και των Βερχοβιστών, μεταξύ δηλαδή των μακεδόνων αυτονομιστών και των μακεδόνων βουλγαριζόντων.

Οι παρατηρήσεις του Τσορμπατζόγλου για τις αντιθέσεις μεταξύ του μακεδονικού και του βουλγαρικού κομιτάτου, στο κεφάλαιο για το ΄Ιλιντεν, είναι ιδιαίτερα κατατοπιστικές. Με το πέρασμα του χρόνου, οι αντιθέσεις αυτές έλαβαν τη μορφή ένοπλης ανοιχτής αντιπαράθεσης. Οι Έλληνες θεωρούσαν ως ένα βαθμό αυτή τη σύγκρουση, αδυνατώντας να την κατανοήσουν, ως μια μορφή βουλγαρικού εμφυλίου πολέμου.

Έγραφε σχετικά ο υποπρόξενος Θεσσαλονίκης Φ. Κοντογούρης προς το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών: «Ο εν Μακεδονία ανταγωνισμός των βουλγαρικών συμμοριών διαιρουμένων, ως γνωστών, εις συμμορίας των Βερχοβίστ (Ενωτικών) και των Σαντραλίστ (Αυτονομιστών) εδημιούργησεν ουκ ολίγα μέχρι τούδε θύματααπό καιρού εις καιρόν ακούονται φόνοι βουλγάρων υπό βουλγάρων της αντιθέτου πολιτικής μερίδος» [1].

Κάνοντας αυτή τη διευκρίνηση, ας έρθουμε στους αριθμούς των νεκρών. Στο χρονικό διάστημα λοιπόν που καλύπτει το βιβλίο αυτό (έως τα τέλη Μαρτίου 1905), οι θεωρούμενοι έλληνες νεκροί στην περιοχή της δυτικής Μακεδονίας είναι μόνο 24. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία πρόκειται για Μακεδόνες που συνεργάστηκαν με τις οθωμανικές αρχές ή τις ελληνικές μισθοφορικές ομάδες και εκτελέστηκαν μεμονωμένα. Ανάμεσά τους βρίσκονται 6 κοτζαμπάσηδες και 6 πατριαρχικοί κληρικοί. Ας σημειωθεί δε ότι δεν φονεύθηκε ούτε ένας κάτοικος ελληνικού χωριού της Μακεδονίας» [2].

Τα χρόνια που ακολουθούν ο αριθμός των νεκρών που θεωρούνται ότι σκοτώθηκαν για τα φιλελληνικά τους φρονήματα μεγαλώνει, αλλά και εδώ η ελληνική ιστοριογραφία ψεύδεται αποκρύπτοντας τους φονευθέντες των άλλων πλευρών.

Ο πίνακας που ακολουθεί στη συνέχεια δημιουργήθηκε επί τη βάσει των επισήμων βρετανικών διπλωματικών πηγών της εποχής και καλύπτει το διάστημα μεταξύ Σεπτεμβρίου 1906 έως και Μαρτίου 1908 [3].

 

εξαρχικοί Μακεδόνες

πατριαρχικοί Μακεδόνες και Έλληνες

Σέρβοι

Βλάχοι

μουσουλμάνοι

στρατιώτες και χωροφύλακες

σύνολο

Φονευθέντες υπό των Βουλγάρων και των Μακεδόνων

161

258

57

12

106

90

684

Φονευθέντες υπό των Ελλήνων

509

23

-

39

5

29

605

Φονευθέντες υπό των Σέρβων

81

-

2

-

2

27

112

Φονευθέντες υπό των Βλάχων

2

26

-

-

1

8

37

Φονευθέντες υπό των Μουσουλμάνων

260

2

19

1

11

-

293

Φονευθέντες υπό αγνώστων

122

21

1

10

37

9

200

άνδρες ενόπλων σωμάτων φονευθέντες σε μάχες με το στρατό

314

141

94

4

1

-

554

Σύνολο

1449

471

173

66

163

163

248

Ας προσέξουμε τους αριθμούς. Από τους 2.485 φονευθέντες, οι 1.449 είναι εξαρχικοί Μακεδόνες (58,3%). Από αυτούς, οι 509 φονεύονται από Έλληνες.

 Οι πατριαρχικοί Μακεδόνες και οι Έλληνες (δεν γίνεται διάκριση στις πηγές) που φονεύονται συνολικά είναι 471 άτομα (18,9%). Από αυτούς, οι 258 φονεύονται από Μακεδόνες ή Βούλγαρους (ούτε εδώ γίνεται διάκριση).

Σε κάθε 10 άτομα που φονεύονται λοιπόν στη Μακεδονία, τα δύο είναι εξαρχικοί Μακεδόνες φονευθέντες υπό Ελλήνων και το ένα, πατριαρχικός Μακεδόνας ή Έλληνας φονευθείς υπό Τσεντραλιστών ή Βερχοβιστών. Αυτό είναι το πρώτο συμπέρασμα.

Οι ένοπλοι που σκοτώνονται σε μάχες με τον οθωμανικό στρατό και τη χωροφυλακή είναι 554 άτομα (περίπου δύο στα δέκα). Τις μεγαλύτερες ωστόσο απώλειες τις έχουν οι Τσεντραλιστές και οι Βερχοβιστές (314 άτομα από τα 554 ή 56,6%). Οι ελληνικές ομάδες κυνηγημένοι τα χρόνια 1906-1908 από τον οθωμανικό στρατό, κάτω από την πίεση της Ευρώπης, εμφανίζουν απώλειες 141 ατόμων (25,4% των νεκρών ενόπλων).

Το γεγονός ότι ο οθωμανικός στρατός στρέφεται κυρίως κατά των Τσεντραλιστών και των Βερχοβιστών και δευτερευόντως κατά των Ελλήνων, αποτυπώνεται και στον αριθμό των φονευθέντων στρατιωτών και χωροφυλάκων υπό των πρώτων (90 άτομα) και υπό των δευτέρων (29 άτομα).

Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ο αριθμός των 161 φονευθέντων εξαρχικών Μακεδόνων από εξαρχικούς Μακεδόνες. Πρόκειται για τους νεκρούς της σύγκρουσης βουλγαριζόντων και αυτονομιστών.

Θα πρέπει αντίστοιχα να σημειωθεί ο αριθμός των 23 φονευθέντων πατριαρχικών Μακεδόνων από τις ελληνικές ένοπλες ομάδες.

Η κοινωνική σύγκρουση του εξαρχικού στοιχείου με το τσιφλικάδικο μουσουλμανικό, αφήνει 260 νεκρούς Μακεδόνες φονευθέντες υπό μουσουλμάνων και 106 μουσουλμάνους φονευθέντες υπό Μακεδόνων.

Η αγαστή συνεργασία από την άλλη πλευρά μεταξύ του μουσουλμανικού κοινωνικού κατεστημένου και των ελλήνων μισθοφόρων αποτυπώνεται και στους ελάχιστους μουσουλμάνους φονευθέντες υπό Ελλήνων (5 άτομα) και ελληνιζόντων φονευθέντων υπό μουσουλμάνων (2 άτομα).

Η μικρή εμπλοκή των Βλάχων σε αυτό τον κύκλο του αίματος, οφείλεται εν πολλοίς και στον μικρό ποσοστό του πληθυσμού τους στο συνολικό μακεδονικό πληθυσμό. Τα νούμερα ωστόσο που αφορούν τους Βλάχους και ξεχωρίζουν, είναι οι 39 φονευθέντες Βλάχοι υπό των Ελλήνων και οι 26 πατριαρχικοί ελληνίζοντες φονευθέντες υπό των Βλάχων. Πρόκειται για νεκρούς που ασφαλώς οφείλονται στη δευτερεύουσα σύγκρουση των ελληνικών ομάδων με τους ρουμανίζοντες Βλάχους.

Τα στοιχεία τέλος που αφορούν την εμπλοκή του σερβικού παράγοντα στο μακεδονικό, αφορούν τα βορειοδυτικά διαμερίσματα της Μακεδονίας και βρίσκονται εκτός του ενδιαφέροντος της μελέτης.

Αυτά προς αποκατάσταση της αλήθειας.

 

[1] Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 838, 20/11/1907.

[2] Βλ. πίνακα διεπραχθέντων εγκλημάτων υπό των Βουλγάρων κατά των Ελλήνων, ΓΕΣ / ΔΙΣ, σ. 351.

[3] Turkey further correspondence respecting the affairs of South-Eastern Europe, έτη 1906, 1907 και 1908.