Skip to main content

Οικισμοί της Φλώρινας Εισαγωγή

 

Η περιοχή Φλώρινας (Λέριν)

Πριν και μετά την "ανταλλαγή" των πληθυσμών

συγκεντρωτικά στοιχεία

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Τα γεωγραφικά όρια της εδώ εξεταζόμενης περιοχής της Φλώρινας (ή Λέριν), είναι εκείνα της επαρχίας Φλωρίνης της απογραφής του 1928 και ο αριθμός των οικισμών 105.

Σύμφωνα με το άθροισμα των επί μέρους αριθμών, που παρουσιάζονται αναλυτικά ανά οικισμό στη συνέχεια, πριν την έναρξη των βαλκανικών πολέμων, υπήρχαν στην περιοχή περίπου 74.940 κάτοικοι. Από αυτούς, 50.450 ή το 67,3% του πληθυσμού μιλούσαν μακεδονικά. Όλοι όσοι είχαν ως μητρική γλώσσα τη μακεδονική, ήταν επίσης και χριστιανοί. Αυτοί οι χριστιανοί Μακεδόνες, διακρίνονται το 1912 σε 39.350 εξαρχικούς και 11.100 πατριαρχικούς.

Η δεύτερη μεγάλη πληθυσμιακή ομάδα της περιοχής ήταν οι μουσουλμάνοι Τούρκοι. Ο αριθμός τους έφτανε τα 11.770 άτομα ή το 15,7% του συνολικού πληθυσμού.

Οι Αλβανοί ήταν τρίτοι σε μέγεθος. Συνολικά αριθμούσαν 6.770 άτομα ή 9% του πληθυσμού. Από αυτούς 3.520 ήταν μουσουλμάνοι και 3.250 χριστιανοί.

Στην περιοχή ζούσαν ακόμα 3.400 χριστιανοί Βλάχοι (οι περισσότεροι πατριαρχικοί), 2.090 Τσιγγάνοι (1.800 μουσουλμάνοι και 290 χριστιανοί), 300 ισπανόφωνοι Εβραίοι και 150 μουσουλμάνοι Τσερκέζοι.

Μέχρι και το 1924, οι μουσουλμάνοι που ζούσαν εδώ αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν. Οι περισσότεροι από αυτούς τους 17.170 πιστούς στο Ισλάμ της επαρχίας έφυγαν στην Τουρκία. Κάποιοι Αλβανοί προτίμησαν να περάσουν στο νέο γειτονικό κράτος. Χρησιμοποιώντας το χρήμα και τις σχέσεις τους με έλληνες παράγοντες, εξαιρέθηκαν της «ανταλλαγής» και παρέμειναν στα σπίτια τους 75 Τούρκοι, 70 Αλβανοί και 27 διάφοροι άλλοι μουσουλμάνοι.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Βούλγαρου Владимир Руменов μεταξύ των ετών 1913-1928 εγκατέλειψαν την περιοχή της Φλώρινας και κατέφυγαν στη Βουλγαρία και τη Γιουγκοσλαβία 1.676 εξαρχικοί.

Από την άλλη, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε στην επαρχία, περισσότερους από δέκα χιλιάδες πρόσφυγες.

Ο νόμιμος πληθυσμός (δηλαδή το σύνολο των δημοτών, των απογραφέντων εντός της κοινότητας ή αλλού) της επαρχίας Φλωρίνης, σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 1928, ήταν 69.832 άτομα. Από αυτά, 65.244 ήταν δημότες παρόντες κατά την απογραφή. Οι δημότες που απογράφηκαν σε άλλο δήμο ή κοινότητα ήταν 4.588. Επιπλέον απογράφηκαν στην επαρχία 4.801 ετεροδημότες και 447 αλλοδαποί. Έτσι ο πραγματικός πληθυσμός ανερχόταν το 1928 σε 70.492 άτομα.

Αυτά τα 70.492 άτομα, διακρίνονται πρώτον σε πρόσφυγες και μη πρόσφυγες, δεύτερον ως προς τον τόπο της γέννησής τους και τρίτον ως προς τη μητρική γλώσσα και τη θρησκεία που έχουν.

Σύμφωνα με την πρώτη διάκριση, το 1928 υπήρχαν στην επαρχία Φλωρίνης 10.735 πρόσφυγες (το 15,2% του πραγματικού πληθυσμού). Οι μη πρόσφυγες, δηλαδή οι γηγενείς και οι λίγοι καταγόμενοι από άλλα μέρη του ελληνικού κράτους, κυρίως οι υπάλληλοι του κρατικού μηχανισμού με τις οικογένειές τους, ήταν 59.757 (70.492 μείον 10.735). Οι πρόσφυγες χωρίζονταν επίσης σε εκείνους που ήρθαν πριν ή μετά τη «μικρασιατική καταστροφή» του 1922. Σύμφωνα με αυτό το χωρισμό, 4.021 πρόσφυγες ήρθαν πριν και 6.714 μετά το 1922. Ας σημειωθεί πως ο αριθμός των προσφύγων που ήρθε πριν το 1922, δεν εμφανίζεται στην απογραφή του 1928 αναλυτικά ανά οικισμό (όπως εκείνος όσων ήρθαν μετά το 1922), αλλά μόνο συγκεντρωτικά ανά επαρχία.

Ως προς τον τόπο γέννησης των απογραφέντων: α) στον οικισμό που απογράφηκαν γεννήθηκαν 48.164 άτομα, β) σε διαφορετικό οικισμό της επαρχίας Φλωρίνης, από εκείνον που απογράφηκαν, γεννήθηκαν 7.621, γ) σε άλλη επαρχία του ίδιου νομού, δηλαδή στην επαρχία Καστορίας, γεννήθηκαν 1.433 άτομα (από αυτά 56 γεννήθηκαν στην πόλη της Καστοριάς και 1.377 σε χωριά, δ) σε άλλο νομό της Μακεδονίας γεννήθηκαν 1.018 άτομα (από αυτά 299 γεννήθηκαν σε πόλεις και 719 σε χωριά), ε) σε άλλο διαμέρισμα του κράτους γεννήθηκαν 1.016, στ) στη Μικρά Ασία γεννήθηκαν 2.596, ζ) στον Πόντο γεννήθηκαν 1.292, θ) στην Ανατολική Θράκη γεννήθηκαν 1.105, ι) στον Καύκασο γεννήθηκαν 2.423, ια) στη Γιουγκοσλαβία γεννήθηκαν 2.518, ιβ) στην Αλβανία γεννήθηκαν 777, ιγ) τέλος, σε άλλα μέρη του εξωτερικού γεννήθηκαν 529 άτομα.

Με βάση τη γλώσσα και τη θρησκεία των απογραφέντων έχουμε τα εξής επίσημα αποτελέσματα: Ορθόδοξοι Έλληνες 38.917 άτομα, Μακεδονοσλαύοι Ορθόδοξοι 28.884, Τούρκοι Ορθόδοξοι 700, Κουτσοβλάχοι Ορθόδοξοι 1.379, Ισπανόφωνοι Ισραηλίτες 307, Τούρκοι Μουσουλμάνοι 75, Αλβανοί Μουσουλμάνοι 70, Ρώσσοι Ορθόδοξοι 34, Αρμένιοι Ορθόδοξοι 33, Αθίγγανοι Ορθόδοξοι 6, Αθίγγανοι Μουσουλμάνοι 13, Αλβανοί Χριστιανοί 1, άλλοι 73 άτομα.

Αυτά είναι τα συγκεντρωτικά στοιχεία της απογραφής του 1928 για την επαρχία Φλωρίνης.

Μη αξιόπιστα και εμφανώς παραποιημένα, είναι από την απογραφή του 1928 τα στοιχεία που αφορούν  τη γλώσσα (όχι τη θρησκεία) των απογραφέντων. Το γεγονός αυτό θα αποδειχθεί στη συνέχεια, συγκρίνοντας τους αριθμούς των ανωτέρω επιμέρους τριών κατηγοριών.

Εκείνο που πρέπει να υπογραμμιστεί εδώ πριν συνεχίσουμε, είναι ότι σύμφωνα με όλες τις πηγές τις εποχής, στην εξεταζόμενη περιοχή, δεν υπάρχει πριν τους βαλκανικούς πολέμους, οικισμός ή ακόμα και γειτονιά όπου να ζουν άτομα με μητρική γλώσσα την ελληνική. Στην περιοχή δεν υπάρχουν γλωσσικά Έλληνες. Όπου συναντάμε αναφορά σε «Έλληνες» του τόπου, πρέπει να αποκωδικοποιούμε το χαρακτηρισμό αυτό της ελληνικής εθνικής προπαγάνδας και να τον διαβάζουμε ως «χριστιανοί πατριαρχικοί», ή μη ελληνόφωνοι κάτοικοι της περιοχής που ανήκαν στο Ρουμ μιλέτ (Rum millet): στη θρησκευτική κοινότητα των Ρωμιών, των χριστιανών της αυτοκρατορίας που είχαν ως θρησκευτικό αρχηγό των πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.

Επομένως από τους απογραφέντες του 1928, μιλούσαν ελληνικά μόνον όσοι πρόσφυγες είχαν ως μητρική γλώσσα κάποια ελληνική διάλεκτο και πολλοί από εκείνους (τους 1.016) που ήρθαν από άλλες περιοχές του ελληνικού κράτους για να στελεχώσουν τη διοίκηση.

Για να βρούμε τον αριθμό των προσφύγων που είχαν ως μητρική γλώσσα την ελληνική, πρέπει να αφαιρέσουμε από το συνολικό αριθμό των προσφύγων, που είναι 10.735, τους 2.518 που γεννήθηκαν στη Γιουγκοσλαβία και γνωρίζουμε πως ήταν πατριαρχικοί Βλάχοι ή Μακεδόνες, τους 700 ορθόδοξους Τούρκους που ήρθαν από την Τουρκία και τους 67 ορθόδοξους που μιλούσαν ρωσικά ή αρμένικα. Ο αριθμός που προκύπτει από αυτή την πράξη είναι 7.450 άτομα.

Αν σε αυτούς τους 7.450 πρόσφυγες προσθέσουμε τους 1.016 παλαιοελλαδίτες, έχουμε ένα σύνολο 8.466 ατόμων, που είναι περίπου και ο αριθμός του μέγιστου δυνατού όσων είχαν ως μητρική γλώσσα την ελληνική.

Αν αφαιρέσουμε από τον επίσημο  αριθμό των 38.917 «ελληνοφώνων» της απογραφής του 1928, τους 8.466 προαναφερόμενους, έχουμε 30.451 άτομα, τα οποία έχουν ως μητρική γλώσσα κάποια άλλη πλην της ελληνικής, και το  ελληνικό κράτος τους εμφανίζει για εθνικούς προπαγανδιστικούς λόγους, ως επιπλέον «Έλληνες» της επαρχίας Φλωρίνης.

Υπολογίζοντας στη συνέχεια, με βάση τα αναλυτικά στοιχεία που ακολουθούν, τους παρόντες δημότες ανά οικισμό για το 1928, διακρίνοντάς τους σε πρόσφυγες και γηγενείς, και χαρακτηρίζοντας τους δεύτερους ως προς τη μητρική γλώσσα τους, φτάνουμε στους εξής συγκεντρωτικούς αριθμούς για τα χωριά της επαρχίας Φλωρίνης:

Οι δημότες που ζούσαν μόνιμα στα χωριά τους ήταν 60.440 άτομα. Πρόκειται για έναν αριθμό που βρίσκεται πολύ κοντά σε εκείνο των 59.907 ατόμων της ημέρας της απογραφής (16.5.1928).

Από αυτούς τους 60.440 παρόντες δημότες, 53.310 ήταν γηγενείς και 7.130 πρόσφυγες (7.123 ήταν ο αριθμός της 16ης Μαΐου).

Οι 53.310 γηγενείς κάτοικοι των χωριών διακρίνονται σε: 48.420 Μακεδόνες, 2.710 Βλάχους, 2.130 Αλβανούς και 50 Τσιγγάνους.

Η πόλη της Φλώρινας το 1928 είχε 10.600 κατοίκους. Από αυτούς 3.600 ήταν πρόσφυγες (εκ των οποίων οι βλαχόφωνοι υπολογίζονται σε 1.500, οι ελληνόφωνοι σε 1.450, οι τουρκόφωνοι σε 500 και οι μακεδονόφωνοι σε 150). Ο αριθμός των παλαιοελλαδιτών κρατικών υπαλλήλων ήταν 350 άτομα. Ο αριθμός των Εβραίων ήταν 300 περίπου. Πρέπει επίσης να υπολογίσουμε πως υπήρχαν εδώ 5.900 γηγενείς Μακεδόνες, 200 ντόπιοι Βλάχοι, 100 χριστιανοί Αλβανοί, 50 μουσουλμάνοι Αλβανοί, 50 Τσιγγάνοι και 50 διάφοροι άλλοι.

Ο πληθυσμός της επαρχίας Φλωρίνης, το σύνολο δηλαδή των περίπου 70.800 κατοίκων της πόλης και των χωριών, ως προς τη μητρική γλώσσα διακρινόταν το 1928 σε: 54.260 Μακεδόνες, 8.500 Έλληνες, 4.400 Βλάχους, 2.300 Αλβανούς, 800 Τούρκους, 300 Ισπανόφωνους (Εβραίους), 100 Τσιγγάνους και 140 διάφορους άλλους.

**

Σημείωση: Ο υπολογισμός του αριθμού των κατοίκων ανά οικισμό στη συνέχεια α) κατά θρησκεία και γλώσσα για το 1912 και β) σε γηγενείς και πρόσφυγες για το 1928, γίνεται από μένα έχοντας ως βάση τις πληροφορίες που αναφέρονται στις πηγές που παραθέτω. Μακεδόνες θεωρώ όσους έχουν ως μητρική γλώσσα τη μακεδονική, όπως εξ άλλου χαρακτήριζε με αυτό το όνομα τη συγκεκριμένη γλώσσα και το ελληνικό κράτος στην επίσημη απογραφή πληθυσμού του 1920, αντιδιαστέλλοντάς την τόσο από την βουλγαρική όσο και από την σερβική. Για

Όσοι έχουν ως μητρική γλώσσα την μακεδονική χαρακτηρίζονται στις πηγές, ανάλογα με το συγγραφέα και τα ιδεολογικοπολιτικά – εθνικά φρονήματά του, ως Μακεδόνες, Βούλγαροι, Βουλγαρίζοντες, Σλάβοι ή Ορθόδοξοι Έλληνες. Σεβόμενος τις πηγές, αφήνω τους χαρακτηρισμούς των συγγραφέων. Μόνο στην περίπτωση του Χαλκιόπουλου, ερμηνεύω τα λεγόμενά του.