Skip to main content

Οικισμοί της Φλώρινας που αρχίζουν από Α

 

Οικισμοί της Φλώρινας που αρχίζουν από Α

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

 

1. Άιλ ή Άχιλ / Ail ή Ahil. Μετονομάστηκε σε Αχίλλειον και στη συνέχεια σε Άγιος Αχίλλειος. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Πρεσπών, του νομού Φλωρίνης. Κατά το μεσαίωνα είχε εδώ την έδρα του βασιλείου του ο τσάρος Σαμουήλ. Χριστιανικός μακεδονικός οικισμός, κτισμένος πάνω στη νησίδα που υπάρχει στη μικρή Πρέσπα. Οι κάτοικοι του συμμετείχαν στο Ίλιντεν. Μετά την κατάπνιξη της επανάστασης προσχώρησαν στην εξαρχία. Το 1912 ο πληθυσμός του ήταν περίπου 90 άτομα. Το 1928 υπολογίζεται πως υπήρχαν εδώ 100 Μακεδόνες. Στο νησί δεν εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες. Οι πρόσφυγες που φαίνεται πως απογράφηκαν εδώ το 1928, αφορούν το γειτονικό χωριό Βίνενι (Πύλη). Οι ελληνικές αρχές θεωρούσαν αρκετούς κατοίκους του χωριού, ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Πολλοί από αυτούς αναγκάστηκαν, λόγω της συμμετοχής τους στον εμφύλιο πόλεμο, να καταφύγουν το 1949 στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

 

1a. Πηγές:

Ahil [Αυστριακός Χάρτης].

Πόρτα καζά Μοναστηρίου [Χάρτης Κοντογόνη].

Ахилъ (Айлъ) / Битолска каза, 60 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Achillion, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Ahil / Caza de Bitolia (Monastir), χριστιανικός πληθυσμός: 24 πατριαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Αχήλλι: «Εξαρχικόν από το 1903» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Αχίλλειον Μοναστηρίου, 46 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι υπό των Βουλγάρων (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910].

Αχίλλειον Πρεσπών, 92 άτομα (46 άρρενες και 46 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Αχίλλειον Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Γέρμαν [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Ајил, 13 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Αχίλλειον Φλωρίνης, 64 άτομα (32 άρρενες και 32 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Άγιος Αχίλλειος (Αχίλ) Φλωρίνης, 113 άτομα (66 άρρενες και 47 θήλεις), εκ των οποίων 88 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (50 άρρενες και 38 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 96, ετεροδημότες 14 και αλλοδαποί 3 [Απογραφή 1928].

Ο νομάρχης Φλώρινας, θεωρούσε το 1929 τους κατοίκους του χωριού ως άτομα με «αντικρατικά αισθήματα» [Κολιόπουλος Α, 49].

Άγιος Αχίλλειος (Αχίλλειον), υπήρχαν 18 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 8 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Άγιος Αχίλλειος Φλωρίνης, 100 άτομα (48 άρρενες και 52 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Άγιος Αχίλλειος (μαζί με τους οικισμούς Δασερή και Πύλη), 330 κάτοικοι, εκ των οποίων 130 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 60 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 70 ρευστής και 200 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Ахил (Аил): Μικρό χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Το 1889 σύμφωνα με το Верковиќ το χωριό είχε 17 οικογένειες με 74 κάτοικους. Πολλοί κάτοικοι του κατέφυγαν στο τέλος του εμφυλίου στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Μακεδόνες [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν --> 1951: 33, 1961: 38, 1971: 39, 1981: 31, 1991: 31, 2001: 28.

Υψόμετρο 960 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

1b. 1903-1908:

Οι κάτοικοι του χωριού συμμετείχαν στο Ίλιντεν. Μετά την κατάπνιξη της επανάστασης, ο οθωμανικός στρατός πολιόρκησε και βομβάρδισε με δύο τηλεβόλα, στα μέσα Σεπτεμβρίου 1903, το μικρό χωριό στο νησάκι της λίμνης [Δραγούμης, 290].

 

2. Άιτος / Ajtos. Μετονομάστηκε σε Αετός. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Αετού, του νομού Φλωρίνης. Χωριό που υπάρχει τουλάχιστον από τον 15ο αιώνα. Ο πληθυσμός του το 1912 ήταν περίπου 740 εξαρχικοί Μακεδόνες και 60 πατριαρχικοί Τσιγγάνοι. Οι κάτοικοι του χωριού συμμετέχουν στο Ίλιντεν και ο οθωμανικός στρατός προβαίνει σε αντίποινα εις βάρος τους. Τα ελληνικά σώματα θεωρούν το χωριό εχθρικό. Εισβάλουν σε αυτό, σκοτώνουν, καίνε περιουσίες και πλιατσικολογούν. Με τη συνθήκη της Νεϊγύ, μερικές οικογένειες μεταναστεύουν στη Βουλγαρία. Το 1928 ο πληθυσμός του είναι 920 γηγενείς Μακεδόνες. Η συντριπτική πλειοψηφία του έχει κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου μειονοτικά φρονήματα. Αρκετοί κάτοικοι συμμετέχουν στον εμφύλιο πόλεμο, με την πλευρά των ηττημένων. Το 1949, περίπου 150 από αυτούς καταφεύγουν ως πολιτικοί πρόσφυγες στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

 

2a. Πηγές:

Το χωριό Ајтос ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Халил Беј (γιου του Рир Беј) με 59 οικογένειες [Турски Документи].

Ajtos [Αυστριακός Χάρτης].

Αετός (Αετόζ) καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Αετόζ Φλωρίνης: «οικούμενον υπό 53 οικογενειών χριστιανικών» [Σχινάς 1886].

Айтосъ / Леринска каза, 950 χριστιανοί Βούλγαροι και 60 Τσιγγάνοι [Кънчов 1900].

Aetos, λειτουργία εξαρχικού σχολείου [Χάρτης Κοντογιάννη].

Αητόζ, το 1902 είχε 90 οικογένειες [Πετσίβας].

Aitos / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 1.064 εξαρχικοί Βούλγαροι και 66 Τσιγγάνοι, λειτουργία ενός εξαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 65 μαθητές και ενός πατριαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 25 μαθητές [Brancoff 1905].

Αετός, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά. Μόνο δύο οικογένειες προσήλθαν στο Πατριαρχείο [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Αετόζι: «Σχισματικόν από του 1897, έχει εκκλησίαν και Μονήν. Η εκκλησία έχει καταληφθή έκτοτε υπό των Βουλγάρων, αλλ’ η Μονή διετελεί κλειστή μέχρι προ του συντάγματος. Μετά το σύνταγμα όμως κατελήφθη και αυτή υπό των Βουλγάρων» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Αετός Φλωρίνης, 400 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατηθέντες στο σχίσμα (: εξαρχικοί Μακεδόνες) το 1904 και 239 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: παλαιοί εξαρχικοί Μακεδόνες) [Χαλκιόπουλος 1910].

Αετός Σόροβιτς, 830 άτομα (428 άρρενες και 402 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Αετός Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τον οικισμό Γκόρισκον [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918]. Ајтос, 160 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Αετός Φλωρίνης, 785 άτομα (365 άρρενες και 420 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Ρευστοποιήθηκαν πέντε περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Αετός Φλωρίνης, 941 άτομα (419 άρρενες και 522 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 922 και 19 ετεροδημότες [Απογραφή 1928].

Αετός, υπήρχαν 166 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 159 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Αετός, «Δικοί μας, τρεις οικογένειες με βαθμό (εθνικοφροσύνης) Β'» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Αετός Φλωρίνης, 1.189 άτομα (568 άρρενες και 621 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Αετός, 1.335 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 1.185 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 100 ρευστής και 50 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Από το χωριό καταγόταν ο αυτονομιστής Θόδωρος Μάλλιος [Κολιόπουλος Β, 142].

« Στις 5 Μάη του 1946, συνελήφθηκαν στον Αετό 100 άτομα και παραπέμφθηκαν σε δίκη 60, εδώ τον Ιούνη του 1946, χωροφύλακες κάψανε δύο σπίτια» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Ајтос: Μεγάλο χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Σύμφωνα με το Верковиќ, ο πληθυσμός του το 1889 ήταν 1.050 άτομα, 60 εκ των οποίων χαρακτηρίζονται τσιγγάνικης καταγωγής. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, 20 οικογένειες από το χωριό καταφεύγουν στη Γιουγκοσλαβία και 40 άτομα σε χώρες της Ανατολής Ευρώπης [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν --> 1951: 1.056, 1961: 1.016, 1971: 823, 1981: 860, 1991: 819, 2001: 857. Υψόμετρο 640 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

2b. 1903-1908:

Οι κάτοικοί του συμμετείχαν στο Ίλιντεν. Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1903, ο οθωμανικός στρατός έκαψε τα σπίτια του χωριού [Δραγούμης, 274 και 278].

Το βράδυ της 5ης Απριλίου 1904 ο καπετάν Βαγγέλης, μισθοφόρος του μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη, οδήγησε ένα οθωμανικό στρατιωτικό απόσπασμα στο χωριό. Εκεί βρήκε τους συνεργάτες της ελληνικής οργάνωσης παπά Αλεξίου, Νίκο Βάνε, Μήτρε Γκίκου και Νίκο Σούμπαλο, οι οποίοι κατέδωσαν στο στρατό το σπίτι όπου κοιμόταν ο μακεδόνας βοεβόδας Αλέξη Τούρουντζοφ, ένας από τους πρωταγωνιστές του Ίλιντεν. Ο Τούρουντζοφ αιχμαλωτίστηκε, οδηγήθηκε στις φυλακές και αργότερα κρεμάστηκε στο παζάρι της Φλώρινας. Οι μακεδόνες αυτονομιστές εκδικήθηκαν την προδοσία, λίγες ημέρες αργότερα. Έκαψαν τα σπίτια του παπά και του Γκίκου, σκότωσαν το Νίκο Βάνε και τραυμάτισαν τη γυναίκα και την κόρη του [Δραγούμης, 472, 474, 636, 642 και Βούρη, 253].

Ο καπετάν Βαγγέλης με τους άντρες του, μπήκαν ξανά στο χωριό για αντίποινα, έπιασαν δέκα αγρότες και τον εξαρχικό παπά και τους παρέδωσαν δεμένους στην οθωμανική διοίκηση στη Φλώρινα [Δραγούμης, 643].

Το σώμα του Παύλου Μελά σκόπευε να χτυπήσει το χωριό στις 17 Σεπτεμβρίου 1904. Η επίθεση αυτή δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς η ομάδα ανιχνευτών του Ζήση Δημούλιου (από το Λέχοβο) που θα οδηγούσε τους Έλληνες, αρνήθηκε από φόβο να το πράξει [Μελάς, 388].

Ο Μελάς έστειλε απειλητικό μήνυμα στον εξαρχικό παπά, που αναγκάστηκε από φόβο να στείλει την οικογένειά του για ασφάλεια να ζήσει στο Έξι Σου [ΔΙΣ, σ. 335].

Το χωριό ήταν στόχος επίθεσης στις αρχές Νοεμβρίου του ίδιου έτους. Την επίθεση είχε προτείνει ο οπλαρχηγός Θύμιος Καούδης, αλλά η απόφαση άλλαξε την τελευταία στιγμή, όταν θεωρήθηκε προτιμότερο το κτύπημα του Ζέλενιτς [Καούδης, 84 και ΔΙΣ, 156].

Η επίθεση πραγματοποιήθηκε στο τέλος του μήνα. Σε τηλεγράφημα της 22 Νοεμβρίου / 5 Δεκεμβρίου από τη Θεσσαλονίκη, δημοσιευμένο στον αμερικάνικο τύπο, πληροφορούμαστε πως στο χωριό Aitos εισέβαλε πριν δυο μέρες (20/11) ελληνικό σώμα και σκότωσε εικοσιτέσσερις κατοίκους του [The San Francisco Call, 6/12/1904. The Washington Times, 7/12/1904. Breathitt County News, 9/12/1904].

Την ελληνική επίθεση στο «σχισματικόν χωρίον Αετός» και τον αριθμό των 24 φονευθέντων, επιβεβαιώνει η εφημερίδα ΣΚΡΙΠ. Σημειώνει μάλιστα ότι φεύγοντας ο έλληνας οπλαρχηγός άφησε επιστολή πάνω σε ένα πτώμα, που έγραφε πως για κάθε νεκρό πατριαρχικό, στο εξής θα σκοτώνει έξι εξαρχικούς [ΣΚΡΙΠ, 27/11/1904].

Η εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ ανεβάζει των αριθμό των «τουφεκισμένων» από τους Έλληνες σε 28 [ΕΜΠΡΟΣ, 28/11/1904].

Στις 16 Αυγούστου 1905 ο μητροπολίτης Καραβαγγέλης ζήτησε με επιστολή του, από τον αρχηγό Γιώργο Τσόντο (Βάρδα), να επιτεθεί στο χωριό [Βάρδας Α, 200].

Στις 25 Σεπτεμβρίου οι αυτονομιστές σκότωσαν εδώ τους Ηλία Στέργιου, Στέφανο Ρόβη, Γιώργο Τύπου, Ηλία Τάσου και τη σύζυγο του Μήτρου Γκίκου [ΔΙΣ, 362 και Dakin, 320].

Επίθεση εναντίον του χωριού, πραγματοποίησαν οι ομάδες του υπολοχαγού Γιώργου Βλαχογιάννη (Οδυσσέα) και του ληστή Γιάννη Μπούλακα (Πούλακα) στα τέλη Οκτωβρίου 1905. Σύμφωνα με το Βάρδα, οι κάτοικοι του χωριού, που είχαν πληροφορηθεί για το κτύπημα, εγκατέλειψαν έγκαιρα τα σπίτια τους και έφυγαν στο βουνό. Οι Έλληνες σκότωσαν ένα γέροντα που συνάντησαν στον έρημο οικισμό και έκαψαν δέκα σπίτια [Βάρδας Α, 271].

Ο αθηναϊκός τύπος ανακοίνωσε την επίθεση του Μπούλακα και έγραψε πως οι Έλληνες έκαψαν δέκα σπίτια, σκότωσαν τέσσερις κατοίκους και τραυμάτισαν δύο [ΕΜΠΡΟΣ, 21/10/1905 και ΣΚΡΙΠ, 26/10/1905].

Το χωριό δέχτηκε νέα μεγάλη επίθεση από την ομάδα του οπλαρχηγού Νίκου Ανδριανάκη στις 20 Οκτωβρίου 1907. Ο Ανδριανάκης ήταν επικεφαλής είκοσι αντρών της ομάδας του, καθώς και δέκα μουσουλμάνων Τούρκων από το Τσερκέζ Κιόι, που είχαν μισθωθεί (με 23 συνολικά λίρες) για τη συγκεκριμένη πράξη. Ο Βάρδας μαθαίνει αργότερα - και σημειώνει στο ημερολόγιό του - πως οι Έλληνες σκότωσαν τέσσερις άντρες και τέσσερις γυναίκες, τραυμάτισαν άλλους τέσσερις άντρες και έκαψαν 14 σπίτια, 16 αχυρώνες και 60 μεγάλα ζώα [Βάρδας Β, 997-998].

Ο Dakin γράφει για οκτώ σκοτωμένους, είκοσι καμένα σπίτια και απαγωγή ζώων [Dakin, 417].

Την επίθεση εναντίον του χωριού σημειώνει και ο Βλάχος [Βλάχος, 508].

Από επιστολή που στάλθηκε πολύ αργότερα στο Βάρδα από το Μπόγκατσκο (Βογατσικό), στις 17 Σεπτεμβρίου 1936, μαθαίνουμε πως η ελληνική οργάνωση σχεδίασε και εκτέλεσε εκείνη την εποχή και τη δολοφονία του εξαρχικού παπά του χωριού [Αρχείο Βάρδα, φ. 6].

 

2c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1907-1915 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής τέσσερα άτομα: Seriof Anastos το 1904. Miti Minteheff το 1910. Nicola Tacho Chiometti το 1912. Lambros Petsion το 1915.

 

3. Αρμένοβο ή Άρμενορ / Armenovo ή Armenor. Στις ελληνικές Πηγές αναφέρεται και σαν Αρμενοχώρι. Μετονομάστηκε σε Αρμενοχώριον. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Αρμενοχώρι. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Φλωρίνης, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για ένα παλαιό χωριό, που πληθυσμιακά ακμάζει ήδη στα τέλη του 15ου αιώνα. Οι κάτοικοι του ήταν χριστιανοί Μακεδόνες και μουσουλμάνοι Τούρκοι. Το 1903 μέρος του χριστιανικού πληθυσμού συμμετέχει στην αυτονομιστική επανάσταση. Αρκετοί κάτοικοί του, που εκείνα τα χρόνια μετανάστευσαν, οι περισσότεροι προσωρινά, στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 το Αρμένοβο είχε περίπου 800 κατοίκους. Από αυτούς 640 ήταν χριστιανοί Μακεδόνες (εξαρχικοί και πατριαρχικοί) και 160 μουσουλμάνοι Τούρκοι. Μετά την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ζούσαν εδώ 850 Μακεδόνες και 150 πρόσφυγες από τον Πόντο. Ο μισός τουλάχιστον γηγενής πληθυσμός ήταν μέχρι τον εμφύλιο, για τις αρχές ασφαλείας, δηλωμένων ανθελληνικών φρονημάτων. Η μεταπολεμική δημογραφική εξέλιξη του χωριού δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο.

 

 3a. Πηγές:

Το χωριό Арменохор ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο των Турхан (γιου του Јусуф), Али, Махмуд και Мустафа με 167 οικογένειες [Турски Документи].

Armenohor [Αυστριακός Χάρτης].

Αρμενοχώρι καζά Φλωρίνης, μικτός οικισμός χριστιανών και μουσουλμάνων [Χάρτης Κοντογόνη].

Αρμένκιοϊ Φλωρίνης: «έχει κατοίκους 642 χριστιανούς και 150 οθωμανούς, εκκλησίαν, τέμενος και τρεις πύργους» [Σχινάς 1886].

Ерменово (Арменоро) / Леринска каза, 780 χριστιανοί Βούλγαροι και 125 Τούρκοι [Кънчов 1900].

Armenohor, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Αρμενοχώρι, το 1902 είχε 200 οικογένειες [Πετσίβας].

Αρμενοχώριον, «ηπειλήθη μεν και τούτο, αλλ' άχρις ώρας μένει πιστόν και ακλινές», σύμφωνα με τον Μογλενών Ιωαννίκιο στις 12/6/1904 [Βούρη].

Armenohor / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 352 εξαρχικοί και 424 πατριαρχικοί Βούλγαροι, λειτουργία ενός πατριαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 35 μαθητές και ενός εξαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 38 μαθητές [Brancoff 1905].

Αρμενοχώριον, μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Αρμενοχώριον: «Η πατριαρχική εκκλησία κατέχεται υπό των ορθοδόξων. Οι Βούλγαροι ανήγειραν ιδίαν εκκλησίαν» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Αρμενοχώριον Φλωρίνης, 318 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί), 200 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: εξαρχικοί Μακεδόνες) και 100 μουσουλμάνοι [Χαλκιόπουλος 1910].

Αρμενοχώριον Φλωρίνης, 830 άτομα (424 άρρενες και 406 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Αρμενοχώριον Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τον οικισμό Λάζενη [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Арменор, 120 σπίτια χριστιανών Σλάβων και 30 μουσουλμάνων Τούρκων [Милојевић 1920].

Αρμενοχώριον Φλωρίνης, 871 άτομα (487 άρρενες και 384 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Αρμενοχώριον γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 36 προσφυγικές οικογένειες (151 άτομα) [ΕΑΠ].

Αρμενοχώρι, μικτός οικισμός μουσουλμάνων και χριστιανών, έφυγαν 6 οικογένειες μουσουλμάνων (40 άτομα) και ήρθαν 36 οικογένειες προσφύγων από τον Πόντο [Πελαγίδης].

Αρμενοχώριον Φλωρίνης, 1.045 άτομα (505 άρρενες και 540 θήλεις), εκ των οποίων 58 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (29 άρρενες και 29 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 1.002, ετεροδημότες 40 και αλλοδαποί 3 [Απογραφή 1928].

Ο λοχαγός Τσαμπούρας, επειδή στην ερώτησή του προς τον πρόεδρο του Αρμενοχωρίου αν υπάρχουν στο χωριό κομμουνιστές-κομιτατζήδες πήρε την απάντηση «νε ζναμ (δεν ξέρω)», τον «τσάκισε στο ξύλο όπου τον ανάγκασε να μιλήσει κουτσά στραβά ελληνικά» [ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 3/2/1932].

Αρμενοχώρι, υπήρχαν 166 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 100 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Αρμενοχώρι, «Δικοί μας, οι οικογένειες Ηλιάδη, Κωνσταντίονου, Βασιλείου, Μουταφτσή, Στάμκου και οι Παύλος Στανάγκας, Στόιτσε Τσιότσιο, Ιωάννης Τσότσιο και Σταύρος Τσιότσιο. Ο Παύλος Στανόγκας έχει τον υιόν του Σίμον εκμεταλλευτή των περιστάσεων, επομένως επιζήμιος. Περί τας 40 οικογενείας είχαμε επί Τουρκίας» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Αρμενοχώριον Φλωρίνης, 1.466 άτομα (716 άρρενες και 750 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Αρμενοχώρι, 1.564 κάτοικοι, εκ των οποίων 1.000 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 500 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 500 ρευστής και 564 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Από το Αρμενοχώρι το 1946 παραπέμφθηκαν σε δίκη 32 άτομα» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Арменово (Арменор, Арменоро): Την περίοδο της οθωμανικής διοίκησης ήταν ένα μικτό χωριό χριστιανών Μακεδόνων και μουσουλμάνων Τούρκων. Ο Верковиќ σημειώνει την ύπαρξη 91 χριστιανικών οικογενειών με 441 άτομα. Το 1940 η μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων ήταν Μακεδόνες και οι υπόλοιποι πρόσφυγες [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν σλαβόφωνοι και Πόντιοι [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν --> 1951: 1.532, 1961: 1.327, 1971: 1.007, 1981: 1.064, 1991: 1.014, 2001: 1.063.

Υψόμετρο 620 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

3b. 1903-1908:

Υπάρχουν μαρτυρίες για συμμετοχή των Μακεδόνων του χωριού στην επανάσταση του Ίλιντεν [Δραγούμης, 88, 122, 278, 583].

Στις 14 Δεκεμβρίου 1906 ο Βάρδας σημειώνει στο ημερολόγιό του, ότι πρέπει να δοθούν όπλα στο Αρμενοχώρι, σε πέντε -έξι χωρικούς, οι οποίοι «μετά πολλών κόπων και μόχθων πεισθέντων» παραμένουν πιστοί στην ορθοδοξία [Βάρδας Β, 343].

Στις 17 Απριλίου 1907, μαθαίνουμε από τον ίδιο, ότι η ελληνική οργάνωση έδωσε τα όπλα σε αυτά τα άτομα [Βάρδας Β, 618].

Ο έλληνας αρχηγός σημειώνει επίσης για το Αρμενοχώρι, στις 30 Αυγούστου 1907, ότι είναι «εις υδαρή κατάστασιν, αφού οι ημέτεροι θεωρούμενοι, δεν ετόλμησαν μέχρι τούδε να προδώσωσι τον Τζόλην βοεβόδαν, όστις έφιππος μετά συντρόφων επεσκέφθη πολλάκις τούτο» [Βάρδας Β, 894].

Πέντε μέρες αργότερα, διαβάζουμε στο ημερολόγιο του Γιώργου Τσόντου πως πρέπει να γραφτούν δύο επιστολές στους χριστιανούς κατοίκους του χωριού. Μία προς «ενθάρρυνσιν» στους πατριαρχικούς και μία άλλη προς «σοφρονισμόν» στους εξαρχικούς [Βάρδας Β, 909].

Το κακό νέο για την ελληνική οργάνωση, είναι ότι οι αυτονομιστές σκότωσαν στα τέλη Οκτωβρίου του ίδιου έτους «3 ημετέρους κομιτατζήδες» [Βάρδας Β, 1000].

 

3c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1904-1912 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 31 άτομα: Karste Petre, Petre Stortsie, Vane Gele, Vane Petre και Vasil Gotche το 1904.

Jraiko Velo, Stoian Bojin, Tanas Fraitche και Vassil Lazo το 1905.

Risto Petre και Stoian Stoitche το 1906.

Anastas Stoytcheff, Hoyan Anghele, Jane Georgi, Krste Jankula, Mihail Hristo, Naounefchi Craitchi, Pascko Soter και Petre Stoyan το 1907.

Dine Cole, Gharghi Natse και Paudil Risto το 1910.

Krata Stefoff το 1911.

Dmitry Natseff, Georgie Srefoff, Petar Deloff, Petre Dzoloff, Petri Ristoff, Todor Dineff, Tziko Creorgieff και Uko Koleff το 1912.

 

4. Άρμενσκο / Armensko. Μετονομάστηκε σε Άλωνας και στη συνέχεια σε Άλωνα. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Φλωρίνης, του νομού Φλωρίνης. Στις οθωμανικές Πηγές, το χωριό αναφέρεται από τον 15ο αιώνα. Πρόκειται για ένα αμιγώς χριστιανικό μακεδονικό οικισμό. Οι κάτοικοί του ήταν μοιρασμένοι σε εξαρχικούς και πατριαρχικούς. Το 1903 ο οθωμανικός στρατός έκαψε και μακέλεψε το Άρμενσκο, λόγω της συμμετοχής του στην αυτονομιστική επανάσταση. Η ελληνική οργάνωση διέθετε εδώ την περίοδο 1904-1908 μερικούς πατριαρχικούς συνεργάτες-μισθοφόρους. Το 1905 ελληνικό σώμα μπήκε στο χωριό, τρομοκράτησε τους εξαρχικούς και σκότωσε δύο από αυτούς. Το 1912 ζούσαν εδώ 900 περίπου άτομα και το 1928 σχεδόν 850, όλα Μακεδόνες. Αρκετοί από το χωριό, πού μετανάστευσαν, οι περισσότεροι προσωρινά, στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Τα φρονήματα των κατοίκων πριν τον εμφύλιο, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας κατά τα 2/3 ως ρευστά και ανθελληνικά. Το 1949 πολλοί κάτοικοί του κατέφυγαν σαν πολιτικοί πρόσφυγες στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

 

4a. Πηγές:

Το χωριό Долно Арменско ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Танаси Балабан με 31 οικογένειες [Турски Документи]. Armensko [Αυστριακός Χάρτης].

Άρμενσκον καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Αρμέντσκον ή Ερμέντσκα Φλωρίνης: «έχει 1.190 χριστιανούς, εκκλησίαν, δύο χάνια 150 κτηνών και βρύσες» [Σχινάς 1886].

Ерменско (Арменско) / Леринска каза, 1.080 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Armensko, λειτουργία τόσο πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας, όσο και εξαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Αρμέντσκο, το 1902 είχε 135 οικογένειες [Πετσίβας].

Armensko / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 1.440 εξαρχικοί Βούλγαροι, λειτουργία ενός εξαρχικό σχολείου με ένα δάσκαλο και 105 μαθητές [Brancoff 1905].

Αρμένσκον, μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Αρμένσκον: «Η κεντρική εκκλησία κατέχεται υπό των ημετέρων, η δε Μονή, καταληφθείσα δια πρώτην φοράν υπό των Βουλγάρων τω 1898 επανεκτήθη υπό των Ορθοδόξων. Αλλά τω 1905 κατελήφθη οριστικώς υπό των σχισματικών, διατελούσα υπό την κατοχήν των και μέχρι σήμερον» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Αρμένσκο Φλωρίνης, 450 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) και 200 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) μετά το Σύνταγμα του 1908 [Χαλκιόπουλος 1910].

Αρμένσκον Φλωρίνης, 990 άτομα (536 άρρενες και 454 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Αρμένσκο Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Арменско, 150 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Αρμένσκον Φλωρίνης, 782 άτομα (398 άρρενες και 447 θήλεις), 171 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Αρμένσκου σε Άλωνας [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Άλωνας (Άρμενσκον) Φλωρίνης, 855 άτομα (376 άρρενες και 479 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 845, ετεροδημότες 8 και αλλοδαποί 2. Απογράφηκαν αλλού 34 δημότες [Απογραφή 1928].

 Άλωνας (Άρμενσκο), υπήρχαν 198 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 157 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Άλωνα Φλωρίνης, 991 άτομα (475 άρρενες και 516 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Άλωνας, 978 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 300 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 300 ρευστής και 378 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Στα Άλωνα, το Μάρτη του 1946 χωροφύλακες και ένοπλοι μοναρχοφασίστες κάψανε δύο αχυρώνες, εδώ, τον Απρίλη του 1946, ο λοχαγός του Εθνικού Στρατού Δεληγιάννης, βίασε τη Χριστίνα Κιατίπη» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Ο Κολιόπουλος θεωρεί τον οικισμό ως τυπικό «σλαβομακεδονικό χωριό» [Κολιόπουλος Β 250].

Арменско: Χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Ο Ѓорче Петров αναφέρει το 1894 πως το χωριό είχε 120 σπίτια και 720 κάτοικους. Το 1940 όλος ο πληθυσμός του ήταν μακεδονικός. Αρκετοί κάτοικοι του, ζήτησαν στο τέλος του εμφυλίου καταφύγιο στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν --> 1951: 682, 1961: 564, 1971: 342, 1981: 254, 1991: 220, 2001: 237.

Υψόμετρο 1000 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

4b. 1903-1908:

Το χωριό χτυπήθηκε σκληρά κατά την επανάσταση του Ίλιντεν. Δέχτηκε την επίθεση του αυτοκρατορικού στρατού στις 5 Αυγούστου 1903. Πρώτα έγινε στόχος του πυροβολικού και στη συνέχεια του τακτικού στρατού και των βασιβουζούκων. Το χωριό έγινε στάχτη. Κάηκαν 150 από τα 157 σπίτια του χωριού [Dakin, 141 και ΔΙΣ, 90].

Επίσης πυρπολήθηκαν 250 αποθήκες και στάβλοι. Κάηκαν ζωντανά 20 ζεύγη βοδιών, 20 άλογα και 240 γουρούνια. Όσοι από τους κατοίκους δεν πρόλαβαν να φύγουν στο βουνό, βρήκαν φρικτό θάνατο: οκτώ άντρες και ένα βρέφος λαμπάδιασαν μέσα στα σπίτια τους, 49 άντρες, 18 γυναίκες και δύο μωρά σκοτώθηκαν από πυροβολισμούς ή σφάχτηκαν. Πληγώθηκαν σοβαρά 31 άτομα, εκ των οποίων 17 ήταν γυναίκες. Βιάστηκαν επίσης 19 κορίτσια και γυναίκες από 13 έως σαράντα χρονών. Ένα μωρό ενός έτους, το έκοψαν κομμάτια και το πέταξαν στα σκυλιά να το φάνε [Γούναρης, 188].

Η έγκυος Βασιλίτσα Τσότσου ξεκοιλιάστηκε σαν το ψάρι. Δέκα βραγιές καλαμπόκια ξερίζωσε σφαδάζοντας από τους πόνους μέχρι να ξεψυχήσει [Κούφης, 32].

Ο Παύλος Κούφης δίνει στο βιβλίο του τα ονόματα 63 νεκρών [Κούφης, 11-13].

Ο Brailsford ανεβάζει τον αριθμό των νεκρών στους 68, ενώ σημειώνει με φρίκη πως «μερικές τραυματισμένες γυναίκες που κατάφεραν να συρθούν έξω από τα καιγόμενα σπίτια τους, τις έπιασαν και καθώς κείτονταν μισοπεθαμένες τις βίασαν επανειλημμένα μέχρι να ξεψυχήσουν» [Brailsford, 193-194].

 Σύμφωνα με όσα έγραψε τότε η εφημερίδα ΣΚΡΙΠ: «τα πτώματα των ατυχών αυτών θυμάτων άταφα μένοντα, είναι η βορά των θηρίων» [ΣΚΡΙΠ, 13/8/1903].

Οι Οθωμανοί πριν φύγουν πλιατσικολόγησαν το χωριό. Από το χωριό καταγόταν ο οπλαρχηγός Σίμος Στόγιαν (Ιωαννίδης). Οι Έλληνες επιτέθηκαν στο Άρμενσκο κατόπιν διαταγής του Βάρδα στις 13 Σεπτεμβρίου 1905 [Dakin, 308].

Στην επίθεση έλαβαν μέρος οι ομάδες των οπλαρχηγών Μανόλη Νικολούδη, Παύλου Κύρου και Λάκη Πύρζα. Στόχος τους ήταν ο εξαρχικός παπάς Σταύρος Γκράτσος που εκείνη τη μέρα έχει τη γιορτή του. Οι Έλληνες μπήκαν στο σπίτι του παπά και τον αιχμαλώτισαν μαζί με άλλα 15 άτομα. Στη συνέχεια κατευθύνθηκαν μαζί με τους αιχμαλώτους στην εξαρχική εκκλησία του χωριού. Ο Λάκης Πύρζας άνοιξε την εκκλησία, μάζεψε όλα τα βιβλία, άναψε φωτιά και τα έκαψε [ΔΙΣ, 200].

Στη συνέχεια οι Έλληνες άφησαν τους Μακεδόνες που είχαν συλλάβει, αφού πρώτα τους απείλησαν. Κράτησαν τον παπά και τον ψάλτη Βασίλη Μποσίνοφ. Τους πήραν μαζί τους φεύγοντας και όταν έφτασαν στη θέση Γκόρνα Τούμπιτσα, τους έσφαξε ο Στέφος Γρηγορίου. Ο Πύρζας γράφει στις 15/9/1905 προς το Στέφανο Δραγούμη: «Άνοιξα την εκκλησία, μάζεψα όλα τα βιβλία, στήσαμε δυο φωτιές και κάψαμε τα βιβλία, πλην ενός βιβλίου το οποίο ήταν ελληνικό. Μας είπε ο Παύλος Κύρου να απολύσουμε το μουχτάρη και τους δυο χωρικούς και κρατήσαμε μόνο τον παπά και τον Βασίλη. Ο παπάς είχε ένα όπλο γκρα το οποίο πήραμε. Αφού τους βγάλαμε έξω από το χωριό τους έκοψε ο Στέφος (: Γρηγορίου) όστις είναι από το Μοναστήρι. Καθώς έκοβε τον παπά έλεγε “δίκαια σε κόβω για την πίστη μου”» [Επιστολές Πύρζα].

Ο ίδιος ο Πύρζας, γράφει στο ημερολόγιό του: «Εις τας τρεις ήλθε ο Παύλες (: Κύρου) έφερε τα κλειδιά του σχολείου και της εκκλησία. Ο επίτροπος της εκκλησίας δεν φανερώθηκε, κρύφτηκε. Δέσαμε το Μουχτάρη, έναν άλλο χωρικό, έναν από το Κονοπλάτι κτίστη και τον Βασίλη μαζί όπου τον πιάσαμε με το όπλο. Του Παπά φορτώσαμε το ψωμί και τραβήξαμε διά το Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου. Ανοίξαμε την εκκλησία, μάσαμε όλα τα βιβλία πλην ενός που ήταν ελληνικό, στήσαμε δυο φωτιές εις την εκκλησία και κάψαμε τα βιβλία. Ο Παύλες είπε να αφήσουμε το Μουχτάρη, τους αφήσαμε και πάλι έκανα την παρατήρηση ότι εάν δεν πάνε εις το Δεσπότη εις τη Φλώρινα να προσκυνήσουν ότι επανέρχονται εις την Ορθοδοξίαν θα τους κάψουμε όλους, και τραβήξαμε τον ανήφορο. Η ώρα ήταν 4 προχωρήσαμε παρά πάνω, καθίσαμε, πήρα τον Παπά και τον Στέφο (: Γρηγορίου) όστις ήτο να εκτελέσει το φόνο. Μόλις τον έσφαξε τον έσπρωξε εις τα κλαριά δια να μη φαίνεται και έλεγε, ο Στέφος, “δικαίως σε σφάζω διά την πίστη μου”. Πήγα να πάρω το Βασίλη, άρχισε να παρακαλεί τον Παύλε να έλθη μαζί μας κλπ. και ότι δεν ήταν για εμάς παρά πήγαινε αρκούδα να κυνηγήσει. Ο Παύλες τον λυπήθηκε και είπε να τον αφήσουμε. Άρχισα να τον μπατσίζω και τον σήκωσα να τον πάω εις το μέρος όπου ήτο ο Παπάς. Λέγω του Στέφω να τον πάρει. Βγαίνει εμπρός ένας κρητικός, κατόπιν πηγαίνει ο Στέφος. Ο χωριάτης το βάζει στα ποδάρια, αλλά ευτυχώς όπου ήτο δεμένος, προχώρησε ολίγο και έπεσε. Τον προκάνει από κάτω και ο Θόδωρος τον αρχίζουν τις μαχαιριές, άλλος με τη λόγχη τον τέλειωσαν, ρίξαμε λίγα κλαριά να μη φαίνεται και τραβήξαμε το δρόμο μας» [Πύρζας, σ. 72].

Ο Βάρδας σημειώνει στο δικό του ημερολόγιο στις 16 Σεπτεμβρίου 1905, πως θεωρεί αυτή την επίθεση αποτυχημένη: «Ο Κύρου και ο Νικολούδης απέτυχον εις το Άρμεντσκον φονεύσαντες τον σχισματικόν ιερέα και τινα άλλον, ον εύρον ένοπλον, έκαυσαν δε και τα Βουλγαρικά βιβλία της εκκλησίας» [Βάρδας Α, 223-224].

Το ΕΜΠΡΟΣ μετέδωσε λίγες μέρες αργότερα την είδηση για την επίθεση στο Άρμενσκο, γράφοντας για την εκτέλεση του εξαρχικού παπά του χωριού Παπασταύρου και «αιχμαλωσία» τεσσάρων χωρικών [ΕΜΠΡΟΣ, 22/9/1905].

Στη συνέχεια, εγκαταστάθηκε στο Άρμενσκο φρουρά σαράντα οθωμανών στρατιωτών, για να αποτρέψει στο μέλλον και άλλη ελληνική επίθεση [Βάρδας Α, 237].

Με το πέρασμα του χρόνου, όλο και περισσότεροι κάτοικοι του χωριού προσχωρούσαν στην εξαρχική μερίδα. Η ελληνική οργάνωση τους απείλησε με επιστολές, αλλά η κατάσταση δεν άλλαξε. Ο Βάρδας σκέφτηκε πολλές φορές να εξοντώσει εξαρχικούς κάτοικους του χωριού, αλλά η παρουσία του στρατού τον εμπόδισε. Από την άλλη, μερικοί κάτοικοί του πληρώνονταν τακτικά (12 λίρες το μήνα συνολικά), για υπηρεσίες που πρόσφεραν ως πληροφοριοδότες και οδηγοί της ελληνικής οργάνωσης [Βάρδας Β, 235, 295, 303, 534, 537, 544, 654, 706, 799].

Στις 2 Αυγούστου 1907, ο Βάρδας έμαθε πως τελικά η ελληνική οργάνωση μπόρεσε να δολοφονήσει ένα μακεδόνα αυτονομιστή από το Άρμενσκο [Βάρδας Β, 843].

Η ελληνική οργάνωση πρότεινε, χωρίς αποτέλεσμα, στον όνμπαση (δεκανέα) της φρουράς του χωριού να δολοφονήσει εξαρχικούς κατοίκους με αμοιβή πέντε λίρες το κεφάλι [Βάρδας Β, 909].

Τελικά οι ελληνικές απειλές έφεραν το αντίθετο αποτέλεσμα. Ο πατριαρχικός μουχτάρης προσχώρησε στην εξαρχία και το Σεπτέμβριο του 1907 έφερε εξαρχικό δάσκαλο και εξαρχικό παπά στο χωριό [Βάρδας, B 963, 1000].

 

4c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1904-1922 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 38 άτομα:

Felip Ristics, Nicolas Nole, Risto Stefo, Stoitchef Petko και Tlia Stojkoff το 1904.

Anastas Trayan Andre Dimitri, Bojin Voitche, Christo Koleff, Cole Stoian, Dimitri Petre, Filipp Tasso, Gheorghe Novatche, Jovan Andrei, Kole Bojin, Kote Koleff, Krste Petre, Lazar Constantin, Nicola Petre, Nicolas Ivan, Philippe Traitche, Risto Vassil Gronioff, Risto Anastas, Strezo Kole, Tanas Tarptche, Tasef Tanass, Traitche Toma και Vassil Petre το 1905.

Anastas Tortor, Kostantin Kotcho και Vassil Lambo το 1907.

Pavle Ivanoff το 1909.

Kirste Tanas το 1910.

Constantinos Velian, Ekaterina Georghiou, Ordana Pok Crestenz, Selian Doneff και Stoia Georghiou το 1922.

 

5. Ασάνοβο Σέλο ή Χασάνοβο / Asanovo Selo ή Hasanovo. Μετονομάστηκε σε Μεσοχώρι και στη συνέχεια σε Μεσοχώριον. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Μεσοχώρι. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Κάτω Κλεινών, του νομού Φλωρίνης. Το 19ο αιώνα ήταν τουρκικό μουσουλμανικό χωριό. Το 1912, οι 560 σχεδόν κάτοικοι του ήταν όλοι εξαρχικοί Μακεδόνες, που είχαν μάλιστα λάβει μέρος στην αυτονομιστική επανάσταση. Κάτοικοι από το χωριό, που μετανάστευσαν, οι περισσότεροι προσωρινά, στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Στο χωριό δεν εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες. Έτσι, το 1940 ζούσαν εδώ 630 Μακεδόνες. Τα 2/3 από αυτούς, σύμφωνα με τις αρχές ασφαλείας, ήταν ανθελληνικής ή ρευστής συνείδησης. Με τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, 150 περίπου κάτοικοί του ζήτησαν πολιτικό άσυλο στη Γιουγκοσλαβία.

 

5a. Πηγές:

Hasan Oba (Asanovo) [Αυστριακός Χάρτης].

Χασάνοβον καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Χασάνοβον Φλωρίνης: «έχει κατοίκους 650 χριστιανούς και 30 οθωμανούς, εκκλησίαν, τέμενος και πύργον, μέρος τούτου ανήκει τοις εν Βιτωλίοις αδελφοίς Νεκαρούση» [Σχινάς 1886].

Асаново Село / Леринска каза, 540 χριστιανοί Βούλγαροι και 50 Τούρκοι [Кънчов 1900].

Haza Oba (Hasanovo), λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Χασάνοβο ή Ασανόσελο ή Ασάνοβο, το 1902 είχε 83 οικογένειες [Πετσίβας].

Χασάνοβον: «Απεσκίρτησε προ μηνός βία υπαχθέν των κομιτών και των οκτώ οπαδών Σφέτκου τινός, καθ' ου εγκαίρως εγράφησαν τα δέοντα τω ιδιοκτήτη του χωρίου κ. Ν. Νικωρούση όπως ληφθή πρόνοιά τις υπέρ αυτού, αλλ' ο κύριος ούτος αγρόν ηγόρεσε. Ο ιερεύς Παπά Θανάσης μνημονεύει του ονόματος του κανονικού Μητροπολίτου, ο δε διδάσκαλος Ευάγγελος από Κάτω Κότορι ορμώμενος αποσκιρτήσας καταδιώκεται υπό της Μητροπόλεώς μου», σύμφωνα με τον Μογλενών Ιωαννίκιο στις 12/6/1904 [Βούρη].

 Hassanovo / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 600 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

 Χασάνοβον, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Χασάνοβο: «Σχισματικό από του 1902. Η εκκλησία κατέχεται υπό των Βουλγάρων» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Χασάνοβον Φλωρίνης, 506 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) [Χαλκιόπουλος 1910].

Χασάνοβον Φλωρίνης, 562 άτομα (265 άρρενες και 297 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Χασάνοβον Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τους οικισμούς Ραχμανλή και Ορτά Ομπά [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Асаново, 80 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Χασάνοβον Φλωρίνης, 507 άτομα (256 άρρενες και 251 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Χασάνοβον σε Μεσοχώρι [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Ρευστοποιήθηκαν τέσσερις περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Μεσοχώρι (Χασάνοβον) Φλωρίνης, 639 άτομα (328 άρρενες και 311 θήλεις), εκ των οποίων δύο ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (θήλεις). Ομοδημότες ήταν 627, ετεροδημότες 11 και ένας αλλοδαπός [Απογραφή 1928].

Μεσοχώρι (Χασάνοβον), υπήρχαν 112 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 102 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων (εδήλωσαν σερβική μειονότητα) [Στατιστική 1932].

Μεσοχώριον Φλωρίνης, 871 άτομα (441 άρρενες και 430 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Μεσοχώρι, 859 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 350 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 300 ρευστής και 209 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Στις αρχές Ιουνίου 1946, απόσπασμα χωροφυλακής και εθνοφυλακής συγκρούστηκε στο Αρμενοχώρι με ένοπλη ομάδα «της ΣΝΟΦ». Κατά τη συμπλοκή σκοτώθηκαν όλοι οι αυτονομιστές. Αναγνωρίστηκαν τα πτώματα των Στ. Κυριάκη ή Σμάρα από το χωριό Σκοπιά και Τραϊανός από το χωριό Παπαγιάννης. Τραυματίστηκε επίσης η επί κεφαλής αυτών Σοφία Ζυγομάνη από τη Βεύη [ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, 4/6/1946].

 Асаново Село ή Хасаново: Το 1836 στο χωριό ζούσαν μόνο μουσουλμάνοι Τούρκοι. Οι χριστιανοί Μακεδόνες κάτοικοι του ήρθαν εδώ από γειτονικά χωριά της περιοχής. Το όνομά του το πήρε από τον τσιφλικά Ασάν Μπέη. То 1889, σύμφωνα με τον Верковиќ, υπήρχαν εδώ 22 μακεδονικά και 15 τούρκικα σπίτια. Το 1913 οι τούρκοι κάτοικοί του είχαν φύγει και ήταν ένα καθαρά μακεδονικό χωριό. Αμιγώς μακεδονικό ήταν το χωριό και το 1940. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου 150 περίπου κάτοικοί του κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία [Симовски].

Άλλοι κάτοικοι, από αυτούς που παρέμειναν, θεωρήθηκαν το 1949 από το μέραρχο της περιοχής, άξιοι παρασημοφορίας λόγω των ελληνικών εθνικών φρονημάτων τους [Κολιόπουλος Β, 249].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός ήταν --> 1951: 787, 1961: 823, 1971: 609, 1981: 571, 1991: 581, 2001: 514.

Υψόμετρο 610 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

5b. 1903-1908:

Οι κάτοικοι του χωριού συμμετείχαν στην επανάσταση του Ίλιντεν [Δραγούμης, 184, 547].

Εκείνες τις μέρες του Ιουλίου του 1903, είχαν εγκαταλείψει τα σπίτια τους και είχαν ανέβει στα βουνά [Γούναρης, 166].

Στις 10 Μαΐου 1907 ο Βάρδας σημειώνει στο ημερολόγιό του πως «το εσπέρας μαθών ότι εις τους υδρόμυλους είναι χωρικοί από Ασανόσελον διατάσσω τον καπετάν Πέτρον με τους υπ' αυτόν να μεταβώσι, τοις ομιλήσωσι με καλόν τρόπον και εν τέλει τοις συστήσωσιν ότι αν δεν επανέλθωσιν εις την Ορθοδοξίαν, να μην έλθωσιν πλέον εις τους μύλους» [Βάρδας Β, 668-669].

Την επομένη, ο καπετάν Πέτρος απαντά πως τρομοκράτησε τους Ασανοσελιώτες και «τοις απηγόρευσε δε πλέον να έρχωνται ως και τους μυλωνάδες να δέχωνται» [Βάρδας Β, 670].

 

5c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1904-1912 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής εννέα άτομα: Gatzo Vasil το 1904, Nasto Blagon και Mitse Stoyan το 1905. Risto Kosta το 1907. Georgui Athanas το 1908. Risto Vassil και Mitse Lazo το 1910. Ilo Stoyan και Risto Costa το 1912.