Skip to main content

Οικισμοί της Φλώρινας που αρχίζουν από Π

 

Οικισμοί της Φλώρινας που αρχίζουν από Π

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

 

70. Παπάζανι ή Ποπόλζανι ή Βάκουφ Κιόι / Papažani ή Popolžani ή Vakuf Kjoj. Μετονομάστηκε σε Παπαγιάννης και στη συνέχεια σε Παππαγιάννης. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Μελίτης, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για ένα χριστιανικό μακεδονικό χωριό, οι κάτοικοι του οποίου προσχώρησαν στην εξαρχία. Το 1903 συμμετείχε στην επανάσταση του Ίλιντεν. Κατά τη διάρκεια του αντιμακεδονικού αγώνα, οι Έλληνες το θεωρούσαν εχθρικό χωριό και επιτέθηκαν εναντίον του. Αρκετά άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότερα προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928, ο πληθυσμός του χωριού ήταν περίπου 900 Μακεδόνες. Οι κρατική ασφάλεια θεωρούσε τους περισσότερους από αυτούς, ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Η μεταπολεμική δημογραφική εξέλιξη του χωριού δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο.

 

70a. Πηγές:

Vakufköj (Polpolžani) [Αυστριακός Χάρτης].

Βακούφκιοϊ καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Попължени (Вакъвъ Кьой) / Леринска каза, 1.100 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Popolzani, λειτουργία εξαρχικού σχολείου [Χάρτης Κοντογιάννη].

Popojani / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 1.088 εξαρχικοί Βούλγαροι, λειτουργία ενός εξαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 54 μαθητές [Brancoff 1905].

Βακούφ Κιόι, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Βακούφ Κιόι Φλωρίνης, 783 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: εξαρχικοί Μακεδόνες) [Χαλκιόπουλος 1910].

Παπαζάνη ή Βακούφ Κιόι Φλωρίνης, 887 άτομα (406 άρρενες και 481 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Παπαζάνη ή Ποπόζιανη ή Βακούφ Κιόι Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τον οικισμό Σακούλεβο [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Попожане, 120 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Παπαζάνη ή Ποπόζιανη ή Βακούφκιοϊ Φλωρίνης, 750 άτομα (357 άρρενες και 393 θήλεις), 149 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Παπαζάνη ή Ποπόζιανη ή Βακούφκιοϊ σε Παπαγιάννης [ΦΕΚ 156 / 8. 8. 1928].

Ρευστοποιήθηκαν δύο περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Ποποζάνη (Παπαγιάννης) γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν επτά προσφυγικές οικογένειες (31 άτομα) [ΕΑΠ].

Παπαγιάννης (Παπάζανη) Φλωρίνης, 930 άτομα (447 άρρενες και 483 θήλεις), εκ των οποίων 19 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (9 άρρενες και 10 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 903 και ετεροδημότες 27. Απογράφηκαν αλλού 12 δημότες [Απογραφή 1928].

Παπαγιάννη (Ποποζάνη), υπήρχαν 177 ξενόφωνες οικογένειες, όλες δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Ποποζιάνη, «Ουδείς δικός μας. Το χωρίον αυτό και επί Τουρκίας και τώρα είναι τρομακτικώς φανατικόν και με διαθέσεις εναντίον μας» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Παππαγιάννης Φλωρίνης, 1.334 άτομα (660 άρρενες και 674 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Παπαγιάννη, 1.372 κάτοικοι, εκ των οποίων 1.222 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 500 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 722 ρευστής και 150 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Από τον Παπαγιάννη το 1946 παραπέμφθηκαν σε δίκη 60 άτομα, εδώ, ο μοναρχοφασίστας διεφθαρμένος πρόεδρος της κοινότητας Γ. Μοστάκης μαζί με εθνοφύλακες, το Μάη του 1945, βίασαν τρεις γυναίκες» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Папажани (Вакуф Ќој, Поп'жани, Поп'лжани): Χριστιανικό μακεδονικό χωριό [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Μακεδόνες [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 1.389, 1961: 1.382, 1971: 948, 1981: 923, 1991: 912, 2001: 1.016.

Υψόμετρο 615 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

70b. 1903-1908:

Κάτοικοι του χωριού είχαν προσχωρήσει τον Απρίλιο του 1903 στους αυτονομιστές [Δραγούμης, 82, 88].

Τις μέρες του Ίλιντεν, όλοι οι χωρικοί άφησαν τα σπίτια τους και ανέβηκαν στα βουνά [Γούναρης, 166].

Το Φεβρουάριο και το Μάρτιο του 1907, ο Βάρδας σημειώνει στο ημερολόγιό του, συνεννοήσεις της ελληνικής οργάνωσης με μουσουλμάνους της περιοχής, για την «επί χρηματική αμοιβή και υποσχέσει δώρου περιστρόφου Μάνλιχερ» δολοφονία του εξαρχικού παπά-Στέφανου στο χωριό Ποπόλζανι [Βάρδας Β, 490, 494, 526].

Το Μάρτιο του ίδιου χρόνου, ο έλληνας αρχηγός στέλνει δυο «παραινετικοαπειλητικές» επιστολές στους κατοίκους του χωριού [Βάρδας Β, 563].

Τον επόμενο μήνα, στους προς προς εκτέλεση από τους Έλληνες υποψηφίους, προστίθεται και «ο παπά-Ηλίας Ποπόλζανης» [Βάρδας Β, 634].

Στις 24 Μαΐου 1907, ο Βάρδας μαθαίνει ότι μουσουλμάνοι από το Σακούλεβο παζαρεύουν το φόνο του εξαρχικού παπά-Ηλία για 15 λίρες, τις οποίες ο έλληνας αξιωματικός υπόσχεται να δώσει [Βάρδας Β, 695].

Η δολοφονία του εξαρχικού παπά, γίνεται στις αρχές Ιουλίου. Ο εκτελεστής Χασάν, ενημερώνει την ελληνική οργάνωση ότι έχει τα παπούτσια του σκοτωμένου παπά-Ηλία και ζητάει την αμοιβή του [Βάρδας Β, 797].

Τέλος στις 9 Οκτωβρίου 1907, ελληνικό σώμα επιτίθεται στο χωριό [Dakin, 417].

 

70c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1903-1912 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 21 άτομα:

Aleksa Tanes, Georgi Ruse, Koce Done, Kole Georgi, Mice Tasko, Minco Flo, Risto Kole, Shojan Koce, Tacko Petre, Traiko Georgi και Vaneff Marko το 1903.

Minisc Slija και Pelar Cristo το 1904.

Ilia Stitzeff και Kirke Trayanoff το 1905.

Jovan Mitse το 1906. Jano Giukseff και Krsto Tanasoff το 1910.

Stefo Dimitri και Traytche Kostantin το 1911.

Ivan Mitseff 1912.

 

71. Παπάντιγια / Papadija. Στις ελληνικές πηγές αναγράφεται ως Παπαδιά. Υπήρξε οικισμός της κοινότητας Σκοπού της επαρχίας Φλωρίνης. Πρόκειται για μικρό εξαρχικό μακεδονικό χωριό. Οι κάτοικοί του γνώρισαν τη βία των ελληνικών σωμάτων. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 100 Μακεδόνες. Το 1928 ο πληθυσμός του υπολογίζεται σε σε 140 άτομα. Φαίνεται πως τότε, είχαν εγκατασταθεί στο χωριό και οικογένειες Βλάχων, ρουμανικών φρονημάτων. Το χωριό ερήμωσε στο τέλος του εμφυλίου. Αρκετοί κάτοικοί του κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και λίγοι στη γειτονική Σέτινα (Σκοπός).

 

71a Πηγές:

Stara Popadija (Papazi) [Αυστριακός Χάρτης].

Παπαδιά καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Παππαδιά Φλωρίνης, 70 χριστιανοί κάτοικοι [Σχινάς 1886].

Пападия / Леринска каза, 50 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Παπαδιά, το 1902 είχε οκτώ οικογένειες [Πετσίβας].

Papadia / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 48 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Παπαδιά, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Παπαδιά: «Απεσκίρτησε τω 1903, αλλά μεταγενεστέρως επανήλθεν εις την ορθοδοξίαν. Μετά το σύνταγμα όμως εκηρύχθη σχισματικόν» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Παπαδιά Φλωρίνης, 48 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) μετά το Σύνταγμα του 1908 [Χαλκιόπουλος 1910].

Παπαδιά Φλωρίνης, 73 άτομα (55 άρρενες και 18 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Παπαδιά Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Σέτινας [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Пападија, 20 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Παπαδιά Φλωρίνης, 98 άτομα (44 άρρενες και 54 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Παπαδιά Φλωρίνης, 135 άτομα (75 άρρενες και 60 θήλεις), εκ των οποίων πέντε ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες). Ομοδημότες ήταν 111 και ετεροδημότες 24 [Απογραφή 1928].

Παπαδιά, υπήρχαν 14 οικογένειες δεδηλωμένων ρουμανικών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Παππαδιά Φλωρίνης, 149 άτομα (73 άρρενες και 76 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Пападија (Попадија): Μικρό χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Στο τέλος του εμφυλίου οι κάτοικοί μετοίκησαν στη Σέτινα (Σκοπός) ή κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία [Симовски].

Μεταπολεμικά ο οικισμός ερήμωσε. Το 1981, απογράφηκαν εδώ 17 άτομα.

Υψόμετρο 900 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

71b. 1903-1908:

Από το χωριό ήταν ο βοεβόδας Ηλίας. Σύμφωνα με τον Καραβίτη, ο Ηλίας «ηγωνίζετο διά την ελευθερία, προ παντός να φύγη ο τούρκος και να μείνη η Μακεδονία ελευθέρα. Εκατάλαβα δηλαδή ότι ο Ηλίας ήτο του ρωσικού δόγματος: "Η Μακεδονία στους Μακεδόνας"» [Καραβίτης, 510].

Στα μέσα Αυγούστου 1905, κοντά στο χωριό, ελληνικό σώμα αιχμαλωτίζει τους ρουμανικών φρονημάτων Βλάχους Nasu Costa Zora και Zicou Cole Terziu. Οι Έλληνες σκοτώνουν τον ένα. Ο άλλος καταφέρνει να δραπετεύσει [Rubin, σ. 216].

Η εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ γράφει στις 23 Σεπτεμβρίου 1906, για ελληνική επίθεση κατά της Παπαδιάς από τις ομάδες των οπλαρχηγών Παναγιώτη Φιωτάκη, Καρασεβδά και Παύλου Νεράντζη (Περδίκα). Οι σκοτωμένοι Μακεδόνες ανέρχονται σε οκτώ [ΕΜΠΡΟΣ, 23/9/1906].

Το χωριό προσβάλλεται ξανά στις 6 Οκτωβρίου 1907, από τα σώματα του ανθυπίλαρχου Βασίλη Παπά (καπετάν Βρόντα) και του οπλαρχηγού Μανόλη Κατσίγαρη. Οι Έλληνες καίνε τα δώδεκα σπίτια του μικρού χωριού και επιφέρουν «σοβαράς απωλείας» στους κατοίκους [Βάρδας Β, 976. Βλάχος, 508. ΔΙΣ, 246. Βακαλόπουλος Β, 283 ].

 

72. Πάτελι ή Πάτελε / Pateli ή Patele. Μετονομάστηκε σε Άγιος Παντελεήμων. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται και σαν Άγιος Παντελεήμονας. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Αμυνταίου, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό χριστιανικό μακεδονικό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Οι κάτοικοι ήταν μοιρασμένοι σε εξαρχικούς και πατριαρχικούς. Το χωριό συμμετείχε στην επανάσταση του Ίλιντεν. Εξαρχικοί κάτοικοί του δολοφονήθηκαν από την ελληνική οργάνωση. Πολλά άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότερα προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 1.800 άτομα. Ορισμένες οικογένειες μετανάστευσαν στη συνέχεια στη Βουλγαρία. Το 1928 ο πληθυσμός του ήταν 1.500 Μακεδόνες. Οι περισσότεροι από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης σχεδόν 300 κάτοικοι από το χωριό.

 

72a Πηγές:

Το χωριό Пателе ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα σουλτανικό χάσι του με 47 οικογένειες [Турски Документи].

Patele [Αυστριακός Χάρτης].

Πάτελε καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Πάτελε Φλωρίνης: «έχει κατοίκους 1.755 χριστιανούς, 2 εκκλησίας, 2 σχολεία, εν χάνιον και ανήκει τη εν Κωνσταντινουπόλει Ελένη χήρα Σαραπατά» [Σχινάς 1886].

Пѫтеле (Пателе) / Леринска каза, 1750 χριστιανοί Βούλγαροι και 60 Τσιγγάνοι [Кънчов 1900].

Patele, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Patelé / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 1.936 εξαρχικοί και 64 πατριαρχικοί Βούλγαροι, λειτουργία δύο εξαρχικών σχολείων με έξι δασκάλους και 212 μαθητές και ενός πατριαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 10 μαθητές [Brancoff 1905].

Πάτελι, μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Πάτελι: «Οι ορθόδοξοι εισίν ολιγάριθμοι. Έχει δύο εκκλησίας πατριαρχικάς ων η μία κατελήφθη υπό των σχισματικών τω 1894. Η ετέρα κατείχετο υπό των ορθοδόξων μέχρι προ του Συντάγματος. Μετά το Σύνταγμα οι Βούλγαροι απεπειράθησαν να την καταλάβωσιν, η δε Αρχή κατόπιν διαμαρτυριών της Μητροπόλεως έκλεισεν αυτήν» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Πατελί Φλωρίνης, 150 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) και 1.125 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: εξαρχικοί Μακεδόνες) [Χαλκιόπουλος 1910].

Πάτελι Σόροβιτς, 1.791 άτομα (914 άρρενες και 877 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Πάτελη, Καϊλαρίων, εγκατάσταση 21 προσφυγικών οικογενειών (83 ατόμων) [Πρόσφυγες 1915].

Πάτελι Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Патели, 300 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Πάτελι Φλωρίνης, 1.418 άτομα (628 άρρενες και 790 θήλεις), 471 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Πάτελι σε Άγιος Παντελεήμων [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926].

Ρευστοποιήθηκαν 12 περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Άγιος Παντελεήμων (Πάτελι) Φλωρίνης, 1.501 άτομα (704 άρρενες και 797 θήλεις), εκ των οποίων 20 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (15 άρρενες και 5 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 1.410, ετεροδημότες 77 και αλλοδαποί 14. Απογράφηκαν αλλού 99 δημότες [Απογραφή 1928].

Άγιος Παντελεήμων (Πάτελι), υπήρχαν 230 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 220 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Πάτελι, «Δικοί μας είναι ο Μητσάρης και η οικογένεια Λιάκου. Ο Μητσάρης είναι ακραιφνής μεν Έλλην, αλλά ένεκα της φτώχειας του, είναι επιρρεπής εις τας καταχρήσεις» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Άγιος Παντελεήμων Φλωρίνης, 1.747 άτομα (801 άρρενες και 946 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Άγιος Παντελεήμων, 1.819 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 1.619 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 150 ρευστής και 50 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Στον Άγιο Παντελεήμονα συνελήφθηκαν, ανάμεσα στον Οκτώβρη και το Νοέμβρη του 1946, 90 άτομα και παραπέμφθηκαν σε δίκη, τον ίδιο μήνα βασανίστηκαν στα αστυνομικά κρατητήρια του Αμύνταιου με ξύλο και ηλεκτρισμό, δέκα κορίτσια 12-15 χρονών από το χωριό, στο Αμύνταιο σκότωσαν επίσης με βασανιστήρια τον Τραϊανό Μπέγο, το Νοέμβρη του 1946 κάτοικο του Αγίου Παντελεήμονα, τον Στέφανο Καλεντζή από το ίδιο χωριό, η αστυνομία τον βασάνισε τόσο πολύ που χρειάστηκε να του κόψουν το πόδι» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Патели (Пателе): Χριστιανικός μακεδονικός οικισμός. Την περίοδο του μεσοπολέμου 43 οικογένειες μετανάστευσαν στη Βουλγαρία. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, 76 οικογένειες και 29 μεμονωμένα άτομα κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Μακεδόνες [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 1.498, 1961: 1.479, 1971: 1.161, 1981: 1.068, 1991: 1.003, 2001: 1.110.

Υψόμετρο 550 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

72b. 1903-1908:

Το 1882 δημιουργήθηκαν σοβαρά επεισόδια μεταξύ των εξαρχικών και των πατριαρχικών κατοίκων του χωριού με αιτία τη δημιουργία εξαρχικού σχολείου [Πηχεών, 114].

Το χωριό αντιστάθηκε για πέντε μέρες, μεταξύ 15-20 Ιουλίου 1902, σε πολιορκία του οθωμανικού στρατού. Ο λόγος της πολιορκίας, ήταν η άρνηση των κατοίκων να παραδώσουν τους άντρες της τσέτας του βοεβόδα Μάρκοφ που βρισκόταν στο χωριό. Την άρνησή του, το χωριό την πλήρωσε με 28 νεκρούς και 11 καμένα σπίτια [Δραγούμης, 515-518].

Τις μέρες του Ίλιντεν οι κάτοικοί του Πάτελε βγήκαν με τους άλλους επαναστάτες στα βουνό [Γούναρης, 164].

Στις 5 Φεβρουαρίου 1904, η ελληνική οργάνωση ενημερώνεται για την ανθελληνική δράση στη Λάρισα, έξι μακεδόνων εργατών από το Πάτελε (των: Παντελή Ίτσο Σιάσκα, Βασίλη Σιάσκα, Ντίνε Μπούκτσε, Βασίλη Βάνη, Μάρκο Βασιλείου και Ντίνε Στάιτσε Σούγκαρη) [Δραγούμης, 428].

Στις 29 Μαΐου 1905 ελληνική ομάδα που υπαγόταν στο σώμα του Τσόντου-Βάρδα μπήκε στο μακεδονικό χωριό και σκότωσε τους πρόκριτους: Ίτσο Σιάπερα, Βασίλη Πέγιο, Γιώργο Ζόρε, Ίτσο Σιάτο και Χρήστο Ντέλμο [Προξενείο Θεσσαλονίκης, 31/5/1905, έγγραφο 366. ΔΙΣ, 200. Dakin, 307. Βακαλόπουλος Β, 142].

 

Μετανάστευση: Μεταξύ 1904-1916 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 80 άτομα:

Apostale Kole, Deice Dimetri, Dore Vani, Jeo Lazar, Kinaf Dimetri, Michael Steho, Nicolae Vane, Nicolas Stefo και Tomas Kriste το 1904.

Andreff Gligor, Apostol Vane, Costa Fote, Dine Tipeff, Eoma Lazaroff, Ephifrim Dineff, Georgi Kriste, Ghiorghi Mitzeff, Guiorgui Vassil, Ilo Fane, Itcho Petett Marko, Krste Alexo, Methode Tacheff, Michael Abese Georgje, Pavle Dineff, Pawle Vaneff, Petre Cole, Petri Lazar, Prohapp Tippeff, Stojan Mize και Vane Mitseff το 1905.

Georghef Tacho και Stehoff Kirste το 1906.

Alexo Vane, Dimitri Dineff, Dimitri Lazon, Done Stoitche, Fane Nicoloff, Fleos Mitse, Ilbe Kireff, Itcho Mitseff, Itcho Tachoff, Kole Mitze, Lazor Itso, Nicola Pandeli, Nivola Tarpan, Nicola Vaneff, Pandeli Vaneff, Pandil Carste, Pandil Dina, Petre Tasso, Stefan Georgieff, Stoitche Nicola, Stoitche Tache, Tache Carste, Tacho Traitche, Tanas Pandeli, Tigre Dine Valago, Vane Mitseff, Vane Mitze, Vane Stoyan, Vane Tacheff, Vaneff Pandoli και Vladomir Dineff το 1907.

Dore Vaneff, Pando Kireff και Stepho Petreff το 1909.

Dimitri Mintcheff, Dimitri Mirhoff, Itcho Mitseff, Nicola Mitseff, Pandil Iloff, Spiro Milcheff και Yloff Pandil το 1910.

Itcto Staytche, Nicola Tanaki και Tone Balcheff το 1912.

Nicolas Pop Petroff το 1914.

Panteli Tryfonu το 1915.

Christos Boutchi το 1916.

 

73. Πεσότσνιτσα ή Πεσόσνιτσα / Pesočnica ή Pešošnica. Μετονομάστηκε σε Αμμοχώρι και στη συνέχεια σε Αμμοχώριον. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται σαν Αμμοχώρι. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Περάσματος, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ήταν ένα μικτό χωριό περίπου 700 χριστιανών Μακεδόνων και 150 μουσουλμάνων Τούρκων. Οι περισσότεροι χριστιανοί είχαν προσχωρήσει στην εξαρχία και είχαν επίσης λάβει μέρος στην επανάσταση του Ίλιντεν. Άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότερα προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Μέχρι το 1924 όλοι οι μουσουλμάνοι κάτοικοί του αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στην Τουρκία. Στη θέση τους εγκαταστάθηκαν χριστιανοί πρόσφυγες, κυρίως από τον Πόντο και τον Καύκασο. Το 1928 ο πληθυσμός του χωριού υπολογίζεται σε 900 Μακεδόνες και 160 πρόσφυγες. Οι περισσότεροι γηγενείς κάτοικοί του, ήταν χαρακτηρισμένοι από την κρατική ασφάλεια, ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Η μεταπολεμική εξέλιξη του οικισμού, δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο.

 

73a Πηγές:

Το χωριό Песошница ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο των Хисир και Илиас Умур με 114 οικογένειες [Турски Документи].

Pešušnica [Αυστριακός Χάρτης].

Πεσσόσνιτσα καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης: «έχει κατοίκους 784 χριστιανούς και 270 οθωμανούς, εκκλησίαν, τέμενος και χάνιον» [Σχινάς 1886].

Пѣсочница / Леринска каза, 850 χριστιανοί Βούλγαροι και 200 Τούρκοι [Кънчов 1900].

Pesusnitza, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Pessochnitza / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 800 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Πεσσόσνιτσα, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) μετά. Προσήλθαν στο πατριαρχείο 14 οικογένειες [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Πεσόσνιτσα: «Απεσκίρτησε τω 1906 κλεισθείσης της εκκλησίας υπό των Αρχών. Μετά το Σύνταγμα επεχείρησαν οι Βούλγαροι να την καταλάβουν, μεθ’ ο εσφραγίσθη υπό των Αρχών, αλλ’ ούτοι αφαιρέσαντες τας σφραγίδας την κατέλαβον και ήδη ευρίσκεται εις τας χείρας των» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης, 775 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι (: εξαρχικοί Μακεδόνες) από το 1905 [Χαλκιόπουλος 1910].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης, 741 άτομα (394 άρρενες και 347 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τον οικισμό Λεσκοβίτση [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Пешошница, 120 σπίτια χριστιανών Σλάβων και 30 μουσουλμάνων Τούρκων [Милојевић 1920].

Πεσόσνιτσα Φλωρίνης, 796 άτομα (405 άρρενες και 391 θήλεις), 168 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Πεσόνιτσα σε Αμμοχώρι [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Ρευστοποιήθηκαν δύο περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Πεσόσνιτσα (Αμμοχώρι) γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 49 προσφυγικές οικογένειες (159 άτομα) [ΕΑΠ].

Πεσόσνιτσα, μικτός οικισμός μουσουλμάνων και χριστιανών, έφυγαν οκτώ οικογένειες μουσουλμάνων (60 άτομα) και ήρθαν 48 οικογένειες προσφύγων: δύο από τη Μικρά Ασία, 29 από τον Πόντο και 17 από τον Καύκασο [Πελαγίδης].

Αμμοχώριον (Πεσόσνιτσα) Φλωρίνης, 1.092 άτομα (528 άρρενες και 564 θήλεις), εκ των οποίων 156 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (79 άρρενες και 77 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 1.044, ετεροδημότες 45 και αλλοδαποί 3. Απογράφηκαν αλλού 19 δημότες [Απογραφή 1928].

Αμμοχώρι (Πεσόσνιτσα), υπήρχαν 125 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 107 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Αμμοχώριον Φλωρίνης, 1.508 άτομα (710 άρρενες και 798 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Αμμοχώρι, 1.660 κάτοικοι, εκ των οποίων 860 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 500 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 360 ρευστής και 800 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Песочница: Μικτό χωριό χριστιανών Μακεδόνων και μουσουλμάνων Τούρκων, που μετά την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, έγινε οικισμός Μακεδόνων και προσφύγων [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 1.582, 1961: 1.510, 1971: 1.310, 1981: 1.362, 1991: 1.600, 2001: 1.294.

Υψόμετρο 635 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

73b. 1903-1908:

Στις 27 Φεβρουαρίου ο Δραγούμης σημειώνει, πως ο γιος του Μήτσε Κλίγκατς ανακοίνωσε ότι η επανάσταση θα ξεσπάσει μέχρι το Πάσχα [Δραγούμης, 26].

Οι κάτοικοι του χωριού συμμετέχουν στην επανάσταση του Ίλιντεν [Δραγούμης, 60, 122, 158, 200].

Ο Μελάς πίστευε πως η Πεσότσνιτσα ήταν ένα χωριό που χρειαζόταν «καθάρισμα» [ΔΙΣ, 338].

Στα τέλη Απριλίου 1905, κοντά στο χωριό υπήρξαν δύο νεκροί και τρεις τραυματίες αυτονομιστές, σε συμπλοκή τσέτας με την ομάδα του καπετάν Ανδρέα. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και ένα τραυματία [ΣΚΡΙΠ, 27/4/1905].

Την 1η Ιουλίου 1906 «άγνωστοι» πυροβόλησαν τον εξαρχικό παπά του χωριού και «έθραυσαν την δεξιάν αυτού χείρα». Στις 14 του ίδιου μήνα οι αυτονομιστές σκότωσαν τον πατέρα του πατριαρχικού δάσκαλου Κώστα Μήτσε [Προξενείο Μοναστηρίου, 5/8/1906, έγγραφο 511].

Στις 18 Φεβρουαρίου 1907, διαβάζουμε στο ημερολόγιο του Τσόντου Βάρδα, πως ο οθωμανικός στρατός επιτέθηκε στους αυτονομιστές του χωριού και σκότωσε τρεις-τέσσερις άντρες και δυο γυναίκες [Βάρδας Β, 496]. Στις 16 Μαρτίου ο έλληνας αρχηγός γράφει απειλητική επιστολή στον εξαρχικό παπά-Τράικο στην Πεσόσνιτσα «ίνα επανέλθη εις την ορθοδοξίαν» [Βάρδας Β, 551].

Τέλος στις 30 Αυγούστου 1907, ο Βάρδας μαθαίνει πως μόνο έξι άτομα στην Πεσόσνιτσα μπορεί να θεωρούνται ως προσκείμενα στους Έλληνες [Βάρδας Β, 893].

 

73c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1905-1910 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής οκτώ άτομα: Janas Christoff, Stefo Mitse και Vassil Nicola το 1905. Janaki Naoumtche, Lazor Risto και Todor Stoian το 1907. Kolef Tlia και Vane Stoyan το 1910.

 

74. Πέταρσκο ή Πέτερσκο / Petarsko ή Petersko. Μετονομάστηκε σε Πέτρες, στη συνέχεια σε Πέτραις και τέλος σε Πέτραι. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται σαν Πέτρες. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Αμυνταίου, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ήταν ένα μικτό χωριό περίπου 500 χριστιανών Μακεδόνων και 500 μουσουλμάνων Τούρκων. Οι χριστιανοί κάτοικοι του χωριού ήταν διχασμένοι σε εξαρχικούς και πατριαρχικούς. Μερικά άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν προσωρινά στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Μέχρι το 1924 οι μουσουλμάνοι κάτοικοί του υποχρεώθηκαν να μεταναστεύσουν στην Τουρκία. Στα σπίτια τους εγκαταστάθηκαν χριστιανοί πρόσφυγες, από τη Θράκη, τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Το 1928 ο πληθυσμός του χωριού υπολογίζεται σε 500 γηγενείς Μακεδόνες και 150 πρόσφυγες. Οι μισοί από τους ντόπιους, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Η μεταπολεμική εξέλιξη του οικισμού, δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο.

 

74a Πηγές:

Το χωριό Петерско ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Фируз (γιου του Али) με 69 οικογένειες [Турски Документи].

Petrsko [Αυστριακός Χάρτης].

Πέτερσκον καζά Φλωρίνης, μικτός οικισμός χριστιανών και μουσουλμάνων [Χάρτης Κοντογόνη].

Πέτρεσκον Φλωρίνης: «κειμένου παρά την όχθην ομωνύμου λίμνης και έχει 500 χριστιανούς και 720 οθωμανούς, εκκλησίαν, τέμενος και 2 χάνια» [Σχινάς 1886].

Петърско / Леринска каза, 400 χριστιανοί Βούλγαροι, 550 Τούρκοι και 36 Τσιγγάνοι [Кънчов 1900].

Petrsko, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Petarsko / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 312 εξαρχικοί και 152 πατριαρχικοί Βούλγαροι, λειτουργία ενός εξαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 32 μαθητές και ενός πατριαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 12 μαθητές [Brancoff 1905].

Πετέρσκον, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) μετά. Προσήλθαν στο πατριαρχείο πέντε οικογένειες [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Πέτερσκον: «Η πατριαρχική εκκλησία κατέχεται υπό των ορθοδόξων. Οι Βούλγαροι έχουσιν ανεγείρει ιδίαν εκκλησίαν» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Πέτερσκον Φλωρίνης, 300 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) και 210 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: εξαρχικοί Μακεδόνες) [Χαλκιόπουλος 1910].

Πετέρσκον Σόροβιτς, 1.024 άτομα (518 άρρενες και 506 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Πέτερσκον Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Петерско, 85 σπίτια χριστιανών Σλάβων και 80 μουσουλμάνων Τούρκων [Милојевић 1920].

Πέτερσκον Φλωρίνης, 851 άτομα (407 άρρενες και 444 θήλεις), 251 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Πέτερσκον σε Πέτρες [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926].

Ρευστοποιήθηκε μία περιουσία κάτοικου που μετανάστευσε στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Πέτερσκον (Πέτρες) γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 32 προσφυγικές οικογένειες (151 άτομα) [ΕΑΠ].

Πετέρσκον, μικτός οικισμός μουσουλμάνων και χριστιανών, έφυγαν 69 οικογένειες μουσουλμάνων (400 άτομα) και ήρθαν 38 οικογένειες προσφύγων: 20 από τη Θράκη, 5 από τη Μικρά Ασία και 13 από τον Πόντο [Πελαγίδης].

Οι περισσότεροι πρόσφυγες που ήρθαν μιλούσαν ποντιακά [Χατζησαββίδης].

Πέτραις (Πέτερσκον) Φλωρίνης, 712 άτομα (370 άρρενες και 342 θήλεις), εκ των οποίων147 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (76 άρρενες και 71 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 649 και ετεροδημότες 63. Απογράφηκαν αλλού 15 δημότες [Απογραφή 1928].

Πέτρες (Πέτερσκον), υπήρχαν 121 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 82 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Πέτρεσκον, «Δικοί μας είναι η οικογένεια Χατζηκωνσταντίνου» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Πέτραι Φλωρίνης, 797 άτομα (402 άρρενες και 395 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Πέτρες, 837 κάτοικοι, εκ των οποίων 337 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 250 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 87 ρευστής και 500 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Το 1946 υπήρχαν 25 αυτονομιστικές οικογένειες που προσωρινά είχαν καταφύγει στη Γιουγκοσλαβία [Κολιόπουλος Β, 128].

Пет'рско (Петарско): Μικτός οικισμός χριστιανών Μακεδόνων και μουσουλμάνων Τούρκων, ο οποίος το 1924 μετατράπηκε σε μικτό χωριό γηγενών Μακεδόνων και χριστιανών προσφύγων από τον Πόντο και τη Θράκη [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 789, 1961: 806, 1971: 588, 1981: 523, 1991: 509, 2001: 444. Υψόμετρο 590 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

74b. 1903-1908:

Στις 4 Σεπτεμβρίου 1903, οι κάτοικοι του «Πέτερσκου παραπονούνται κατά βιαιοπραγιών παρά του στρατού, αμπελώνες των καταστρέφονται, εξαναγκάζοντας εν ταις οικίαις των εις χρηματικάς καταβολάς, οι αξιωματικοί Καδρή και Ομέρ εφέντηδες, μιλιαζίμ» [Δραγούμης, 276].

Στις 4 Μαΐου 1907, ο Βάρδας μαθαίνει από τον Παπούλκα πως οι αυτονομιστές, «εφόνευσαν 2 ημετέρους εις Πέτερσκο» [Βάρδας Β, 652] .

 

74c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1906-1912 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής έξι άτομα: Sotir Tache, Tacho Vane και Vasil Tache το 1906. Georgie Dontche, Mano Marculeff και Mintche Mintcheff το 1912.

 

75. Πέτορακ ή Πετόριτσα / Petorak ή Petorica. Μετονομάστηκε σε Τριπόταμα και στη συνέχεια σε Τριπόταμος. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Μελίτης, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 150 εξαρχικοί Μακεδόνες. Η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε στο χωριό χριστιανούς πρόσφυγες, κυρίως από τον Καύκασο. Το 1928 κατοικούσαν στο χωριό 160 γηγενείς Μακεδόνες και 160 πρόσφυγες. Οι πρώτοι είχαν χαρακτηριστεί από την κρατική ασφάλεια, ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Η μεταπολεμική δημογραφική εξέλιξη του χωριού δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο.

 

75a. Πηγές:

Το χωριό Петорак ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Халил Беј (γιου του Пир Беј) με 74 οικογένειες [Турски Документи].

Petorak [Αυστριακός Χάρτης].

Πέτορακ καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Πετοράκ Φλωρίνης: «έχει κατοίκους 210 χριστιανούς, εκκλησίαν και πύργον του ιδιοκτήτου Σελήμ βέη εκ Λιασκοβεκίου» [Σχινάς 1886].

Петорица / Леринска каза, 210 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Petorak / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 192 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Πέτορακ, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Πετοράκ Φλωρίνης, 158 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910].

Πετοράκι Φλωρίνης, 127 άτομα (84 άρρενες και 43 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Πετοράκι Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Βύρμπενης [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Петораци, 20 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Πετοράκι Φλωρίνης, 135 άτομα (69 άρρενες και 66 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Πετοράκι σε Τριπόταμα [ΦΕΚ 156 / 8. 8. 1928].

Πετοράκιον (Τριπόταμον) γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 34 προσφυγικές οικογένειες (140 άτομα) [ΕΑΠ].

Πετοράκιον, ήρθαν 30 οικογένειες προσφύγων: 27 από τον Καύκασο και τρεις από αλλού [Πελαγίδης].

Τριπόταμα (Πέτορακ) Φλωρίνης, 319 άτομα (146 άρρενες και 173 θήλεις), εκ των οποίων ένας ήταν πρόσφυγας πού ήρθε μετά το 1922. Ομοδημότες ήταν οι και 319. Απογράφηκαν αλλού τέσσερις δημότες [Απογραφή 1928].

Τριπόταμα (Πετοράκιον), υπήρχαν 40 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 28 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Τριπόταμος Φλωρίνης, 495 άτομα (257 άρρενες και 238 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Τριπόταμα, 494 κάτοικοι, εκ των οποίων 200 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 100 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 100 ρευστής και 294 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Петорица (Петорак): Χριστιανικός μακεδονικός οικισμός. Επί ελληνικής διοικήσεως εγκαταστάθηκαν στο χωριό Πόντιοι και λίγοι Ηπειρώτες [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Μακεδόνες, Αλβανοί και Πόντιοι [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 483, 1961: 468, 1971: 404, 1981: 371, 1991: 355, 2001: 356. Υψόμετρο 680 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

75b. 1903-1908:

Στις 22 Ιουλίου 1903, στρατιωτικό απόσπασμα συγκρούστηκε με τσέτα έξω από το Πέτορακ, η οποία αφαιρούσε τις σιδηροδρομικές ράγες [Δραγούμης, 196].

Στις 4 Αυγούστου 1903, οι αυτονομιστές έκαψαν έναν αλευρόμυλο στο Πέτορακ, ιδιοκτησία ενός Ισμαήλ [Γούναρης, 170].

 

76. Πίσοντερ ή Πισοντέρι / Pisoder ή Pisoderi. Εξελληνίστηκε σε Πισοδέρι και στη συνέχεια σε Πισοδέριον. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Πισοδέρι. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Πρεσπών, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 750 χριστιανοί Βλάχοι. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν πατριαρχικοί, υπήρχε ωστόσο και μία μικρή μερίδα κατοίκων ρουμανικών φρονημάτων. Το 1928 ο πληθυσμός του χωριού είχε μειωθεί γύρω στα 600 άτομα. Η δημογραφική μείωση συνεχίστηκε και μετά τον εμφύλιο πόλεμο.

 

76a. Πηγές:

Το χωριό Писодер ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Танаси Балабан με 12 οικογένειες [Турски Документи].

Pisoder [Αυστριακός Χάρτης].

Πισοδέριον καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Πισοντέρι Φλωρίνης: «έχει 150 οικογένειας χριστιανικάς, εκκλησίαν, σχολείον αρρένων, βρύσεις με άφθονον ύδωρ και δύο υδρομύλους» [Σχινάς 1886].

Pissoderi, 600 Βλάχοι [Weigand]. Песодеръ / Леринска каза, 750 Βλάχοι [Кънчов 1900].

Pisoderi, λειτουργία τόσο πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας, όσο και βλάχικου σχολείου [Χάρτης Κοντογιάννη].

Pessoder / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 480 Βλάχοι, λειτουργία ενός πατριαρχικού σχολείου με δύο δασκάλους και 34 μαθητές και ενός βλάχικου σχολείου με ένα δάσκαλο και 34 μαθητές [Brancoff 1905].

Πισιδέριον Πρεσπών, αριθμός βλάχικων οικογενειών: 137 πατριαρχικών και 3 ρουμανιζόντων [Στατιστική Πατριαρχείου 1906].

Πισοδέριον, πατριαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και πατριαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Πισοδέριον: «Πατριαρχικό χωρίον. Υπάρχουσιν ευαριθμότατοι ρουμανίζοντες» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Πισοδέρι Φλωρίνης, 642 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) [Χαλκιόπουλος 1910].

Πισοδέριον Φλωρίνης, 727 άτομα (416 άρρενες και 311 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Πισοδέριον Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τον οικισμό Καλύβια Πισοδερίου [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Псодери, 200 σπίτια χριστιανών Βλάχων [Милојевић 1920].

Πισοδέριον Φλωρίνης, 532 άτομα (253 άρρενες και 279 θήλεις), 124 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Πισοδέριον Φλωρίνης, 457 άτομα (229 άρρενες και 228 θήλεις), εκ των οποίων 6 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες). Ομοδημότες ήταν 408, ετεροδημότες 48 και ένας αλλοδαπός. Απογράφηκαν αλλού 188 δημότες [Απογραφή 1928].

Πισοδέριον, υπήρχαν 130 ξενόφωνες οικογένειες (ομιλούν την ελληνικήν και είναι ακραιφνείς Έλληνες) [Στατιστική 1932].

Πισοδέρι, «Όλοι δικοί μας» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Πισοδέριον Φλωρίνης, 484 άτομα (272 άρρενες και 212 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Πισοδέρι, 354 κάτοικοι. Κανένας σλαυόφωνος. Όλοι είχαν ελληνική συνείδηση [Στατιστική 1945].

Псодери (Писодер): Χριστιανικό βλάχικο χωριό [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Βλάχοι [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 143, 1961: 106, 1971: 48, 1981: 30, 1991: 25, 2001: 68.

Υψόμετρο 1.420 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

76b. 1903-1908:

Στις 21 Ιουλίου 1903, ο Ίων Δραγούμης γράφει: «Αγωγιάτης βλάχος αφικόμενος εκ Πισοδερίου διαβεβαιοί ότι ο εν Πισοδερίω στρατός ανεχώρησε εις Φλώριναν, μετά τινας ώρας η κωμόπολις κατελήφθη υπό των επαναστατών, ενεπήχθη σημαία εις υπερκείμενον λόφον και κατεσκήνωσαν εν τω χωρίω πλήθη γυναικών. Τα βουνά, λέγει, από Μπιγλίστης μέχρις ενταύθα γέμουσι γυναικοπαίδων και επαναστατών» [Δραγούμης, 198].

Ηγέτες της ρουμανικής παράταξης στο χωριό ήταν οι: Λάζαρος Νίτσας, Κοσμάς Δούκας, Βασίλης Γάσδας, Νίκος Γκούσιας, Λάζαρος Παλάτσας, Τσιγαρίδης, Κοσμάς Πανάστας και οι αδελφοί Λούκροι [Αρχείο Βάρδα, φ. 17-19].

Στις 8 Μαρτίου 1904, διαβάζουμε στο Δραγούμη πως σύμφωνα με «ειδήσεις εκ Πισοδερίου οι ρουμούνοι ενεργούν ν' ανοίξουν εκεί σχολείον» [Δραγούμης, 454].

Στο χωριό υπήρχε ισχυρή μερίδα πατριαρχικών που βοηθούσε την ελληνική οργάνωση. Την ελληνική επιτροπή του χωριού αποτελούσαν ο παπάς Σταύρος Τσάμης, ο Λάζαρος ή Λάζος Τσάμης και ο Μιχάλης Χασόπουλος [ΔΙΣ, 106].

Άλλα μέλη της ελληνικής οργάνωσης ήταν οι: Χατζηκώτσης, Νούμ Λιάκος, Ανδρέας Γώγος, Λάζαρος Γουμπέρης, Γεώργιος Κοΐδης, Θωμάς Τσάμης, Θεόδωρος Γότσης, Φώτης Γαρδάνης, Γρηγόρης Αδαμαντίου, Γιώργος Τσιμπάνος, Γιάννης Φίσκας [Τσάμης, 154].

Στο χωριό στάθμευε μόνιμα λόχος οθωμανών στρατιωτών [ΔΙΣ, 158. Δραγούμης, 124. Καραβίτης, 176, 249].

Ο οπλαρχηγός των Ελλήνων Δημήτρης Νταλίπης, είχε δωροδοκήσει το διοικητή της στρατιωτικής φρουράς στο Πισοδέρι για να επιτρέπει τη ελεύθερη κίνηση των ελληνικών σωμάτων [Dakin, 339].

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1904 η ομάδα του οπλαρχηγού Θύμιου Καούδη σκότωσε τον ηγέτη των ρουμανιζόντων Βλάχων του χωριού Τσολάκη [ΔΙΣ, 148].

Θυμάται σχετικά ο Καούδης: «Τη δεύτερη μέρα έστειλα πάλι τον Ντίνε και τον Παύλο με τρία άλλα παιδιά, κ' έκαναν καρτέρι στο Μπόρο της Πρέσπας που θα ήρχετον από τ' Ορομλίκ της Πρέσπας ο Τσολάκης από το Πισοδέρι, τον έπιασαν και τον έφεραν και τον εσφάξαμε και αυτόν. Ήτον αρχηγός των Ρουμανιζόντων στο Πισοδέρι» [Καούδης, 73].

Στις 23 Αυγούστου 1905, γράφει ο Βάρδας στο ημερολόγιό του: «Μοι συνιστώσιν (από το προξενείο Μοναστηρίου) επιφύλαξιν προς τους προκρίτους Πισοδερίου ως φιλοχρημάτων και τεμπέληδων» [Βάρδας Α, 203].

Στις 11 Οκτωβρίου 1905, ο Βάρδας σημειώνει: «Έρχεται εκ Πισοδερίου ο Θωμάς και φέρει επιστολάς του Ιατρού από 10/10… Κατηγορεί τους εδώ, ως ουτιδανούς και προδότας, και ότι ουδεμία ελληνική ψυχή υπάρχει, εκτός εάν έλθωσιν πολλά σώματα και σφάξωσι τους περισσοτέρους» [Βάρδας Α, 255].

Στις 27 Αυγούστου 1906 οι αυτονομιστές σε συνεργασία με δύο ρουμανίζοντες του χωριού σκότωσαν τον παπά Σταύρο Τσάμη, ένα λοχία οθωμανό της εκεί φρουράς και τον αγγελιαφόρο της ελληνικής οργάνωσης Θόδωρο Κωνσταντίνου [Προξενείο Μοναστηρίου, 5/9/1906, έγγραφο 572].

Το πραγματικό πρόσωπο του παπά Σταύρου Τσάμη αποκαλύπτει ο αμερικάνος δημοσιογράφος Albert Sonnichsen: «Στο χωριό Πισοδέρι ζούσε ένας Έλληνας παπάς, μόλις λίγο πιο κάτω από τον Αρχιεπίσκοπο στην ιεραρχία, αλλά πολύ ανώτερός του στις ραδιουργίες. Αυτός ο παπά Σταύρος ήταν οργανωτής ενός συστήματος κατασκοπείας που τροφοδοτούσε την Εκκλησία με πολύ ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τους επαναστάτες. Κατ' αρχάς είχε διακριθεί στην Εξέγερση για την άμεση βοήθεια που πρόσφερε στους Τούρκους όταν αυτοί έψαχναν τα μέλη των τοπικών επιτροπών. Δυο φορές έλαβε μέρος σε σφαγές, μια όταν ένας Τούρκος αξιωματικός αρνήθηκε να κάψει ένα συγκεκριμένο χωριό που αυτός του είχε προτείνει και τότε ο παπά Σταύρος προσέλαβε Αλβανούς κακούργους να το κάνουν. Οι χωρικοί λένε πως κάποτε ένας γέρο-Τούρκος ταγματάρχης αρνήθηκε τη συντροφιά του παπά, λέγοντας δημόσια μπροστά στους στρατιώτες του: "Μπορούμε να είμαστε άτιμοι και χωρίς τη βοήθεια αυτού του βάρβαρου". Αφού πρόδωσε και δολοφόνησε τον Λάζαρο Ποπτράικωφ, έναν από τους εξυπνότερους πρώτους οργανωτές, ο παπά-Σταύρος έφερε το κεφάλι του στην Καστοριά και φωτογραφίζοντάς το μοίρασε τις φωτογραφίες στους χωρικούς. Το αριστούργημά του όμως θεωρείται η σφαγή της Ζαγοριτσάνης. Εκεί ο παπά-Σταύρος καθοδηγούσε τις επιχειρήσεις των τρομοκρατικών ομάδων. Η θέση του ταίριαζε απόλυτα στο σκοπό αυτό, επειδή το Πισοδέρι ήταν ένα χωριό με σταθμό χωροφυλακής στο κέντρο μιας περιοχής που θεωρούνταν Γη της Επαγγελίας. Όλως περιέργως, αυτό το τέρας ήταν άνθρωπος με ανώτερη μόρφωση και γοητευτική συμπεριφορά» [Σόνισεν, 212-213].

Ο Καούδης γράφει στα απομνημονεύματά του, πως όταν κάποια στιγμή επισκέφτηκε τον παπα-Σταύρο, στο σπίτι του στο Πισοδέρι, έμεινε κατάπληκτος με την απάντηση που πήρε από τον ιερέα, για τις δολοφονίες που έκαναν οι Έλληνες: «"Μα παπά, του λέω τόσες δολοφονίες που κάναμε τις συγχωρεί ο Θεός;" "Μα ακριβώς γι' αυτό σας προστατεύει ο Θεός, διότι σκοτώνετε κακούργους και όχι ανθρώπους του Θεού» [Καούδης, 128].

Στις 15 Σεπτεμβρίου 1906 η ελληνική οργάνωση σκοτώνει στο δάσος κοντά στο χωριό, στο μέρος που δούλευαν, τους καρβουνιάρηδες Μακεδόνες: Πέτρε Σίμων, Στέργιο Γεώργη, Τόντορ Στόγιαν, Τάσκο Στόγιαν, Ίλε Τράιτσεφ και Κώστα Σίμων [Προξενείο Μοναστηρίου, 24/9/1906, έγγραφο 658].

 

76c. Μετανάστευση:

Το 1907 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής δεκαπέντε άτομα: Anastas Thodor, Andreas Michail, Christo Vassil, Dimitri Janaki, Dina Terchno, Jeani Petro, Lazor Dimitri, Lazor Vassil, Naum Dimitri, Naum Petre, Nersten Pandeli, Nicola Constantin, Nicola Naum, Nicola Thodor και Sotir Vanghel.

 

77. Πλεσέβιτσα / Pleševica. Μετονομάστηκε σε Κολχική. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Περάσματος, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 600 μουσουλμάνοι Αλβανοί. Μέχρι το 1924 όλοι οι μουσουλμάνοι υποχρεώθηκαν να φύγουν από την Ελλάδα. Στη θέση τους εγκαταστάθηκαν χριστιανοί πρόσφυγες από τον Καύκασο. Το 1928 ζούσαν εδώ 350 πρόσφυγες. Μεταπολεμικά σημειώθηκε μικρή μείωση του πληθυσμού.

 

 77a. Πηγές:

Το χωριό Плешевица ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα: α) τιμάριο του Тогрул με 90 οικογένειες και β) τιμάριο του Бали (γιου του Јусуф) με 50 οικογένειες [Турски Документи].

Belovičesa (Pleševica) [Αυστριακός Χάρτης].

Πλησεβίτσα καζά Φλωρίνης, μουσουλμανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Πλησοβίτσα Φλωρίνης: 385 οθωμανοί (: μουσουλμάνοι) κάτοικοι [Σχινάς 1886].

Плешевица / Леринска каза, 700 μουσουλμάνοι Αλβανοί [Кънчов 1900].

Πλεσκοβίτσα Φλωρίνης, 399 μουσουλμάνοι [Χαλκιόπουλος 1910]. Πλησεβίτσα Φλωρίνης, κατεστραμμένο [Απαρίθμηση 1913]. Πλησεβίτσα Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Плишевица, 80 σπίτια μουσουλμάνων Αλβανών [Милојевић 1920].

Πλησεβίτσα Φλωρίνης, 563 άτομα (295 άρρενες και 268 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Πλησεβίτσα σε Κολχική [ΦΕΚ 156 / 8. 8. 1928].

Πλεισεβίτσα (Κολχική) γραφείου Φλωρίνης, έγινε καθαρά προσφυγικός οικισμός. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 95 προσφυγικές οικογένειες (367 άτομα) [ΕΑΠ].

Πλησσεβίτσα, μουσουλμανικός οικισμός, έφυγαν 103 οικογένειες μουσουλμάνων (563 άτομα) και ήρθαν 92 οικογένειες προσφύγων από τον Καύκασο [Πελαγίδης].

Οι περισσότεροι πρόσφυγες που ήρθαν μιλούσαν ποντιακά [Χατζησαββίδης].

Κολχική (Πλησεβίτσα) Φλωρίνης, 352 άτομα (168 άρρενες και 184 θήλεις), εκ των οποίων ένας ήταν πρόσφυγας πού ήρθε μετά το 1922. Ομοδημότες ήταν 345 και ετεροδημότες 7. Απογράφηκαν αλλού 14 δημότες [Απογραφή 1928].

Κολχική Φλωρίνης, 530 άτομα (264 άρρενες και 266 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Κολχική, 582 κάτοικοι. Κανένας σλαυόφωνος. Όλοι είχαν ελληνική συνείδηση [Στατιστική 1945].

Плешевица: Το 1912 ήταν ένα μουσουλμανικό αλβανικό χωριό. Μετά την αναχώρηση των μουσουλμάνων το 1924, εγκαταστάθηκαν εδώ πρόσφυγες από τον Πόντο [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Πόντιοι [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 444, 1961: 376, 1971: 279, 1981: 315, 1991: 408, 2001: 256.

Υψόμετρο 690 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

77b. 1903-1908:

Κατά την επανάσταση του Ίλιντεν οι κάτοικοι εγκατέλειψαν το χωριό, κατόπιν διαταγής των αυτονομιστών επαναστατών και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού της Φλώρινας ή μέσα στην πόλη [Δραγούμης, 196, 200].

Ο Βάρδας στις 22 Ιουλίου 1907 συζητάει το ενδεχόμενο εύρεσης αλβανών μισθοφόρων από το χωριό προς «διάπραξιν δολοφονίας» κάποιων σημαντικών αυτονομιστών [Βάρδας Β, 818, 966].

 

78. Πόπλι / Popli. Μετονομάστηκε σε Λευκώνας και στη συνέχεια σε Λευκών. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Λευκώνας. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Πρεσπών, του νομού Φλωρίνης. Ήταν ένα μικτό χωριό μουσουλμάνων Αλβανών και χριστιανών Μακεδόνων. Τις μέρες του Ίλιντεν κάηκαν όλα τα σπίτια. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 300 Αλβανοί και 200 Μακεδόνες. Το 1924 οι μουσουλμάνοι υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Στη θέση τους, η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε χριστιανούς πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο. Το 1928 ο πληθυσμός του χωριού υπολογίζεται σε 170 γηγενείς Μακεδόνες και 130 πρόσφυγες. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, οι περισσότεροι Μακεδόνες κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

 

 78a. Πηγές:

Pepli (Pople) [Αυστριακός Xάρτης].

Πόπλι καζά Μοναστηρίου, μικτός οικισμός χριστιανών και μουσουλμάνων [Χάρτης Κοντογόνη].

Πόπλι: 30 χριστιανικές και 50 οθωμανικές οικογένειες, μία εκκλησία, ένα τέμενος, δύο μικρά χάνια [Σχινάς 1886].

Пъпли / Битолска каза, 180 χριστιανοί Βούλγαροι και 210 μουσουλμάνοι Αλβανοί [Кънчов 1900].

Popli, λειτουργία πατριαρχικής εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Papli / Caza de Bitolia (Monastir), χριστιανικός πληθυσμός: 160 εξαρχικοί Βούλγαροι και 252 Αλβανοί [Brancoff 1905].

Πόπλι: «Εξαρχικόν από το 1903» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Πάπλη Μοναστηρίου, 159 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1904 και 100 μουσουλμάνοι [Χαλκιόπουλος 1910].

Πώπλη Πρεσπών, 490 άτομα (232 άρρενες και 258 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Πώπλη Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Попли, 22 σπίτια χριστιανών Σλάβων και 50 μουσουλμάνων Αλβανών [Милојевић 1920].

Πόπλη Φλωρίνης, 492 άτομα (254 άρρενες και 238 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Πόπλι σε Λευκώνας [ΦΕΚ 55 / 15. 2. 1926].

Λευκώνας (Πόπλι) γραφείου Φλωρίνης, έγινε μικτός οικισμός γηγενών και προσφύγων. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 41 προσφυγικές οικογένειες (129 άτομα) [ΕΑΠ].

Πιόπλι, μικτός οικισμός μουσουλμάνων και χριστιανών, έφυγαν 40 οικογένειες μουσουλμάνων (270 άτομα) και ήρθαν 41 οικογένειες προσφύγων από τη Μικρά Ασία [Πελαγίδης].

Οι περισσότεροι πρόσφυγες που ήρθαν μιλούσαν ποντιακά [Χατζησαββίδης].

Λευκώνας (Πόπλη) Φλωρίνης, 310 άτομα (144 άρρενες και 166 θήλεις), 1εκ των οποίων 22 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (55 άρρενες και 67 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 289, ετεροδημότες 17 και αλλοδαποί 4 [Απογραφή 1928].

Λευκώνας (Πόπλι), υπήρχαν 70 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 28 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Λευκών Φλωρίνης, 422 άτομα (218 άρρενες και 204 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Λευκών, 351 κάτοικοι, εκ των οποίων 181 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 100 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 81 ρευστής και 200 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Στη Λευκώνα Φλώρινας, μοναρχοφασίστες και αστυνομικά όργανα λεηλάτησαν τα σπίτια του Βάγιου Ευστρατιάδη, Βαγγέλη Καλεμπούρη, Χρίστου Νίτσιου και Μιχάλη Πουτσενίδη, το καλοκαίρι του 1945, στα κρατητήρια της Φλώρινας σκότωσαν από το ξύλο τη γυναίκα του Βάγιου Ευστρατιάδη και το μωρό της το κρατούσαν μια βδομάδα, το 1946 συνελήφθηκαν 170 κάτοικοι του χωριού, χωροφύλακες κάψανε εδώ έξι σπίτια» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

П'пли (Попли): Το 1912 ήταν ένα μικτό χωριό χριστιανών Μακεδόνων και μουσουλμάνων Αλβανών. Το 1924 οι μουσουλμάνοι έφυγαν και στη θέση τους εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, 40 οικογένειες Μακεδόνων από το χωριό κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και άλλες 15 σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στο χωριό εκτός από τους πρόσφυγες παρέμειναν και έξι μακεδονικές οικογένειες [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Μακεδόνες και άτομα προσφυγικής καταγωγής [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 196, 1961: 242, 1971: 182, 1981: 127, 1991: 133, 2001: 155.

Υψόμετρο 930 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

78b. 1903-1908:

Το χωριό είχε 130 σπίτια μουσουλμανικά και 40 χριστιανικά σπίτια [Δραγούμης, 597].

Στις 26 Ιουλίου 1903, 70 οθωμανοί στρατιώτες κατέφυγαν στο χωριό, κυνηγημένοι από τσέτα και οχυρώθηκαν σε 18 μουσουλμανικά σπίτια. Εκεί αμύνθηκαν με τη βοήθεια των κατοίκων τους, αρκετοί από τους οποίους ήταν βασιβουζούκοι. Λίγες μέρες μετά, με τη βοήθεια στρατιωτικών ενισχύσεων που έφτασαν, οι μουσουλμάνοι του χωριού κατέφυγαν στο Νάκολετς. Στη συνέχεια η τσέτα λεηλάτησε και έκαψε τα σπίτια τους [Δραγούμης, 228 ].

Η τσέτα αυτή ήταν του γνωστού Κώτα από τη Ρούλια, ο οποίος ήταν ταυτόχρονα έμμισθο όργανο του μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη και του ελληνικού προξενείου Μοναστηρίου [ΔΙΣ, 111. Dakin, 182-183. Δραγούμης, 286].

Λίγες μέρες αργότερα, ο στρατός προβαίνει σε αντίποινα και καίει τα χριστιανικά σπίτια στο Πόπλι [Δραγούμης, 234].

Χριστιανοί Μακεδόνες του χωριού είχαν πάρει τα όπλα κατά το Ίλιντεν. Γνωστά είναι τα ονόματα του αιχμάλωτου - τραυματία Ναούμ Ναϊδοβίτσα και των νεκρών Βασίλ Κώτσο και Στογιάνη Κάλε [Δραγούμης, 290].

Στις 4 Απριλίου 1907 ο έλληνας αρχηγός Τσόντος-Βάρδας σημειώνει στο ημερολόγιό του, πως όλοι οι χριστιανοί στο Πόλπι είναι εξαρχικοί, υπάρχει δε στο χωριό στρατιωτική φρουρά σαράντα ανδρών [Βάρδας Β, 591].

 

79. Πρεκόπανα / Prekopana. Μετονομάστηκε σε Περικοπή. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Αετού, του νομού Φλωρίνης. Ήταν ένα μεγάλο χριστιανικό μακεδονικό χωριό, 1.000 και πλέον κατοίκων. Οι περισσότεροι από αυτούς, προσχώρησαν στην εξαρχία και συμμετείχαν στο Ίλιντεν. Ο οθωμανικός στρατός, για αντίποινα έκαψε όλα σχεδόν τα σπίτια. Υπήρξε στόχος των ελληνικών σωμάτων, που επιτέθηκαν εναντίον του πολλές φορές, καίγοντας περιουσίες και σκοτώνοντας χωρικούς. Το 1912 και το 1928, ζούσαν αντίστοιχα εδώ περίπου 550 και 450 Μακεδόνες. Οι περισσότεροι από αυτούς είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας, ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, η πλειοψηφία των κατοίκων του χωριού κατέφυγε στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Μεταπολεμικά στον οικισμό παρέμειναν ελάχιστα άτομα.

 

79a. Πηγές:

Prekopana [Αυστριακός Χάρτης].

Πρεκοπάνα καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Πρεκοπάνα Καστορίας: «οικούμενον υπό 80 οικογενειών χριστιανικών, έχει εκκλησίαν, σχολείον, δύο χάνια και κρήνας» [Σχινάς 1886].

Прѣкопана / Леринска каза, 1.100 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Prekopana, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Πρεκοπάνα, το 1902 είχε 70 πατριαρχικές και 130 εξαρχικές οικογένειες [Πετσίβας].

Prekopana / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 1.600 εξαρχικοί Βούλγαροι και 12 Βλάχοι, λειτουργία ενός εξαρχικού σχολείου με δύο δασκάλους και 119 μαθητές [Brancoff 1905].

Πρεκοπάνα, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Πρεκοπάνα: «από του έτους 1905, μετά την δολοφονίαν του έλληνος ιερέως υπό των Βουλγάρων, εκηρύχθη σχισματικόν» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Πρεκοπάνα Φλωρίνης, 880 ορθόδοξοι Έλληνες υπό τη βουλγαρική τρομοκρατία (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910].

Πρεκοπάνα Σόροβιτς, 542 άτομα (282 άρρενες και 260 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Πρεκοπάνα ή Περεκοπάνα Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Прекопана, 170 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Πρεκοπάνα Φλωρίνης, 436 άτομα (193 άρρενες και 243 θήλεις), 106 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Πρεκοπάνα σε Περικοπή [ΦΕΚ 156 / 8. 8. 1928].

Ρευστοποιήθηκαν δύο περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Περικοπή (Πρεκοπάνα) Φλωρίνης, 423 άτομα (182 άρρενες και 241 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 420 και ετεροδημότες 3. Απογράφηκαν αλλού 37 δημότες [Απογραφή 1928].

Περικοπή (Πρεκοπάνα), υπήρχαν 95 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 73 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Προκοπάνα, «Δικοί μας τρεις οικογένειες» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Περικοπή Φλωρίνης, 545 άτομα (269 άρρενες και 276 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Περικοπή, 490 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 400 άτομα μη ελληνικής συνείδησης και 90 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Στην Περικοπή, τον Ιούλη του 1946, δολοφονήθηκε στο χωράφι του από τον Κολλάρα (πρόσφυγα από τη Μικρά Ασία), ο Σταύρος Μούφτης, τον Ιούλη του 1946, ο Κολλάρας με τη συμμορία του και απόσπασμα χωροφυλακής, λεηλάτησαν το χωριό, άρπαξαν 200 πρόβατα και λήστεψαν το μαγαζί του Βαγγέλη Μαρίνου, το Σεπτέμβρη του 1946 χωροφύλακες κάψανε στο χωριό 94 αχυρώνες με 50. 000 οκάδες χόρτο» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Прекопана: Χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Στο τέλος το εμφυλίου πολέμου, το χωριό ερήμωσε προσωρινά, καθώς οι περισσότεροι κάτοικοί του κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: έρημο, 1961: 82, 1971: 23, 1981: 0, 1991: 6, 2001: 41.

Υψόμετρο 1.420 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

79b. 1903-1908:

Το χωριό συμμετείχε στο Ίλιντεν. Σε αντίποινα, λαφυραγωγήθηκε και κάηκε (εκτός δέκα σπιτιών) από το στρατό στις 14 Αυγούστου 1903 [Δραγούμης, 210, 250 και Βακαλόπουλος Α, 210, 213].

Το σώμα του Παύλου Μελά μπήκε στο χωριό στις 17 Σεπτεμβρίου 1904 [ΔΙΣ, 150].

Οι Έλληνες, που είχαν μαζί τους λίστα οκτώ προγραμμένων [ΕΜΠΡΟΣ, 18/ 10/1904], συνέλαβαν τον εξαρχικό παπά Νικόλα και τον εξαρχικό δάσκαλο Κόντεφτσεφ, που επέστρεφαν από μια κηδεία [Μελάς 389-390].

Ο Μελάς πήρε μαζί του στο δάσος τους δύο Μακεδόνες και τους έδωσε στους Μπαρμπανδρέα και Κατσαμάκα, οι οποίοι και τους σκοτώνουν [Dakin, 251].

Ο Καραβίτης γράφει: «Φθάνω το σώμα καθ’ ην στιγμή ανεχώρει παραλαβόν τον παπά με τον δάσκαλο. Όταν εμβήκαμεν εις το δάσος, τους αφήνει και τους δύο ο αρχηγός εις τον Κατσαμάκα και τον Μπαρμπανδρέα, οι οποίοι τους εξετέλεσαν. Ο Μελάς δεν ήθελε να τους ιδεί φονευμένους και διέταξε να απομακρυνθούν οι Κατσαμάκας και Μπαρμπανδρέας αρκετά» [Καραβίτης, 84].

Στην Πρεκόπανα, ο Μελάς «διεσκόρπισε τους σχισματικούς του χωρίου τούτου». Σκότωσε παπά και δάσκαλο. Μετά από αυτό, το χωριό «αποτασσάμενον το σχίσμα επανήλθεν και πάλιν εις τας αγκάλας της Εκκλησίας. Το αυτό επί έπραξε και το χωρίον Στρέμπινα και άλλα πολλά. Μετά τούτο το ίδιον σώμα μεταβάν εις το χωρίον Μπελκαμένη εκρήμνισε την διά της βίας εκεί ανεγειρομένην ρουμανικήν εκκλησίαν» [ΕΜΠΡΟΣ, 30/9/1904].

Τα θύματα της επίθεσης στην Πρεκόπανα ήταν ο παπάς Nikola και ο δάσκαλος Kondevčev. Σε απόσπασμα άρθρου βουλγαρικής εφημερίδας που δημοσιεύτηκε μεταφρασμένο στο εμπρος για τα γεγονότα στην Πρεκοπάνα διαβάζουμε: «Τη 17 Σεπτεμβρίου ετελείτο εν τω χωρίω μία κηδεία. Ο ιερεύς Νικόλαος Κώστωφ, ο διδάσκαλος Π. Εμ. Κόνδεφ και πολλοί άλλοι χωρικοί εν τω ναώ. Κατά την στιγμήν εκείνην μία ελληνική συμμορία εκ 55 ανδρών επολιόρκησε το χωρίον και αφήσασα 25 συμμορίτας να φρουρώσι το χωρίον έξωθεν, εισήλθεν εις αυτό, περικύκλωσε την εκκλησίαν εξήγαγε τον ιερέα Νικόλαον και τον διδάσκαλον Π. Κόνδεφ. Η συμμορία αφού εδήλωσεν ότι σκοπεί να εκδικήση τους κατά το παρελθόν έτος φονευθέντας υπό του εσωτερικού Οργανισμού Παπά Χρήστον και τον ανηψιόν του Βάνην, επετέθη κατά του πωπ Νικολάου και του διδασκάλου Κόνδεφ και τους εφόνευσε. Μετά ταύτα εδήλωσεν εις τους χωρικούς ότι αναζητεί εκ του ιδίου χωρίου έτερα οκτώ άτομα, επίσης δε άλλα οκτώ εκ του χωρίου Σίρνεβε» [ΕΜΠΡΟΣ, 8/10/1904].

Το χωριό δέχτηκε άλλη επίθεση στις 25 Μαΐου 1905 από την ομάδα του Γιώργου Δικώνυμου (Μακρή) [ΔΙΣ, 197] και στις 20 Ιουνίου του ίδιου έτους ξανά από το Μακρή και τον ανθυπίλαρχο Φιλόλαο Πηχέων (Φιλώτα) [δισ, 197 και Βακαλόπουλος Β, 136].

Στις 10 Ιουνίου 1905 ελληνικό σώμα σκότωσε κοντά στο Βίτσι τρία άτομα από το χωριό [Επιστολή Καραβαγγέλη με ημερομηνία 23 Ιουνίου 1905].

Στα μέσα Ιουλίου 1905, έξω από το χωριό σκοτώνονται οκτώ και τραυματίζονται τρεις αυτονομιστές σε επίθεση του σώματος Καλογήρου [ΣΚΡΙΠ, 18/7/1905].

Στις 4 Αυγούστου 1905 ο Βάρδας μπήκε στο χωριό, μάζεψε του κατοίκους στην εκκλησία και τους απείλησε [Βάρδας Α, 186 και Dakin, 308].

Ο Λάκης Πύρζας μετέφρασε το λόγο του έλληνα αρχηγού στα μακεδόνικα: «Την πρωία κατά τις 12 πέρασαν οι Πρεκοπανιώτες, τους πιάσαμε και παραμεριστήκαμε ολίγο από το δρόμο, ξεφόρτωσαν τα φορτώματα. Μετ’ ολίγον πέρασαν δύο ξυλοκόποι εκ Πρεκοπάνας, συλλάβαμε και αυτούς. Μείναμε έως τις 10 κατόπιν αναχωρήσαμε διά το χωριό Πρεκοπάνα, στείλαμε τις γυναίκες με 2-3 άνδρες να φορτώσουν τα φορτώματα, πήραμε μαζί μας 4-5 άνδρες και αναχωρήσαμε διά το χωριό. Οι χωρικοί είχαν καταλάβει επειδή άργησαν να πάνε οι παζαριώτες και μας περίμεναν, μας υποδέχθηκαν. Εις τας 12 τους μάσαμε εις την εκκλησία τους ομίλησε ο αρχηγός, κατόπιν εγώ εις την γλώσσαν των, έπειτα τους όρκισα στην εικόνα της Παναγίας ότι θα είναι πιστοί εις την ορθοδοξία και εις τον πατριάρχη, θα δέχονται τα Ελληνικά σώματα και ότι δεν θα προδίδουν το μυστικό» [Πύρζας, 58].

Στις 17 Αυγούστου 1905 το σώμα του Βάρδα ξαναμπήκε στην Πρεκόπανα. Οι χωρικοί πρόλαβαν και εγκατέλειψαν το χωριό. Οι Έλληνες έκαψαν το σπίτι του μουχτάρη και ενός άλλου προγραμμένου: «Κατερχόμεθα εις το χωρίον, όπερ ευρίσκομεν εντελώς εγκαταλελειμμένον, ανοίγομεν δια της βίας πλείστας οικίας, αλλ’ αδύνατον να εύρωμεν ψυχήν ζώσαν διά να μάθωμεν τουλάχιστον τίνες αι 2 οικίαι των 3 οργάνων των κομιτών. Ευτυχώς εγνωρίζομεν τας 2, του μουχτάρη και τινος άλλου, θέτομεν πυρ εις αυτάς και απερχόμεθα» [Βάρδας Α, 198 και Dakin, 305].

Σύμφωνα με την εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, στις 26 Αυγούστου 1905 ελληνικό σώμα έκαψε 15 σπίτια στην Πρεκόπανα και σκοτώνει κάποιους κατοίκους της [ΕΜΠΡΟΣ, 2/9/1905].

Το χωριό δέχτηκε νέα επίθεση στις 28 Ιουνίου 1906 από τις ομάδες του ανθυπολοχαγού Ζαχαρία Παπαδά (Φούφα) και του οπλαρχηγού Παύλου Γύπαρη. Οι Έλληνες έφυγαν αφήνοντας πίσω τους οκτώ νεκρούς αυτονομιστές [Dakin, 355. Τσάμης, 326. Βακαλόπουλος Β, 214].

Στις 30 Αυγούστου 1907 ο οπλαρχηγός Νίκος Ανδριανάκης σκότωσε το δραγάτη του χωριού. Ο Βάρδας έταξε σε ένα Τούρκο από το Ζέλενιτς δέκα λίρες για τη δολοφονία του μουχτάρη [Βάρδας Β, 795, 886, 900].

Ο Βάρδας απαγόρεψε την επικοινωνία των κατοίκων της Πρεκόπανα με άλλα εξαρχικά χωριά. Έδειρε μάλιστα μια γερόντισσα που δεν τήρησε την απαγόρευση [Βάρδας Β, 958].

Τέλος ο Ανδριανάκης έγραψε στο Βάρδα στις 26 Οκτωβρίου 1907, για να του πει πως ήταν μεγάλο λάθος που οι Έλληνες δεν κατέστρεψαν το χωριό. Κατά την άποψη του η Πρεκόπανα έπρεπε να γίνει στάχτη και να μη μείνει μέσα «ούτε ζωντανή κότα» [Βάρδας Β, 1004].