Skip to main content

Οικισμοί της Φλώρινας που αρχίζουν από Σ

 

Οικισμοί της Φλώρινας που αρχίζουν από Σ

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

 

88. Σακούλεβο / Sakulevo. Μετονομάστηκε σε Μαρίνα. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Κάτω Κλεινών, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ήταν ένα μικτό χωριό περίπου 230 εξαρχικών Μακεδόνων και 70 μουσουλμάνων Τούρκων. Μέχρι το 1924 οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του χωριού έφυγαν υποχρεωτικά στην Τουρκία. Το 1928 ζούσαν εδώ 330 Μακεδόνες. Οι περισσότεροι από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από την κρατική ασφάλεια, ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, σχεδόν 100 κάτοικοι του χωριού κατέφυγαν σαν πολιτικοί πρόσφυγες στη Γιουγκοσλαβία.

 

88a. Πηγές:

Το χωριό Сакулево ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Σερασκέρη του βιλαετίου της Φλώρινας (Lerin) με 86 οικογένειες [Турски Документи].

Sakulevo [Αυστριακός Χάρτης].

Σακούλεβον καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Σακούλεβον Φλωρίνης: «έχει κατοίκους 280 χριστιανούς και 100 οθωμανούς, εκκλησίαν, τέμενος και χάνιον 50 κτηνών» [Σχινάς 1886].

Сакулево / Леринска каза, 350 χριστιανοί Βούλγαροι και 80 Τούρκοι [Кънчов 1900].

Sakulevo, λειτουργία πατριαρχικής εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Σακούλεβο, το 1902 είχε 50 οικογένειες [Πετσίβας].

Sekoulevo / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 336 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Σακκούλεβον, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Σακούλεβο: «Σχισματικό από του 1902. Η εκκλησία κατέχεται υπό των Βουλγάρων» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Σακκούλοβον Φλωρίνης, 248 σχισματικοί (: εξαρχικοί Μακεδόνες) [Χαλκιόπουλος 1910].

Σακκούλεβον Φλωρίνης, 230 άτομα (147 άρρενες και 83 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Σακούλεβο Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Παπαζάνη [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Сакулево, 37 σπίτια χριστιανών Σλάβων και 15 μουσουλμάνων Τούρκων [Милојевић 1920].

Σακούλεβον Φλωρίνης, 263 άτομα (135 άρρενες και 128 θήλεις), 40 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Σακούλεβον σε Μαρίνα [ΦΕΚ 156 / 8. 8. 1928].

Ρευστοποιήθηκαν δύο περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Μαρίνα (Σακούλεβον) Φλωρίνης, 329 άτομα (154 άρρενες και 175 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 327, ένας ετεροδημότες και ένας αλλοδαπός. Απογράφηκαν αλλού 12 δημότες [Απογραφή 1928].

Μαρίνα (Σακούλεβον), υπήρχαν 50 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 40 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Σακούλεβο, «Δικοί μας, η οικογένεια Παραλοβίτου» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Μαρίνα Φλωρίνης, 488 άτομα (240 άρρενες και 248 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Μαρίνα, 495 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 300 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 95 ρευστής και 100 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Сакулево: Ήταν ένα μικτό χωριό χριστιανών Μακεδόνων και μουσουλμάνων Τούρκων. Το 1924 οι μουσουλμάνοι μετανάστευσαν στην Τουρκία. Στη θέση τους ήρθαν πέντε χριστιανικές αλβανικές οικογένειες. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου είκοσι οικογένειες κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 370, 1961: 373, 1971: 265, 1981: 230, 1991: 266, 2001: 200.

Υψόμετρο 600 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

88b. 1903-1908:

Στις 15 Ιανουαρίου 1904, οι αζάδες (κοινοτικοί σύμβουλοι) του χωριού Νεδέλκο Δάφο, Δημήτρη Ρίστο και Ήλο Τίρψιε, δήλωσαν με επιστολή τους πίστη στον οικουμενικό πατριάρχη [Προξενείο Μοναστηρίου, 1904 ΑΑΚ/ΚΒ΄, Εκκλησιαστικά και Εκπαιδευτικά].

Στις 11 Φεβρουαρίου 1904 βρέθηκε στη γέφυρα έξω από το Σακούλεβο το πτώμα του Ομέρ, κατοίκου του χωριού. Άλλοι αποδίδουν το θάνατό του σε αυτοκτονία και άλλοι σε εκδίκηση του κομιτάτου [Δραγούμης, 435].

Στις 25 Μαρτίου 1907 ο έλληνας αρχηγός Τσόντος-Βάρδας γράφει «παραινετικοαπειλητικές» σε ορισμένους κατοίκους του χωριού [Βάρδας B, 567].

Στις 24 Μαΐου του ίδιου χρόνου, ο Βάρδας σημειώνει πως μουσουλμάνοι από το Σακούλεβο, ζήτησαν 15 λίρες για να δολοφονήσουν τον εξαρχικό παπά Ηλία στο Ποπόλζανι[ Βάρδας Β, 695].

Ο μουσουλμάνος Χασάν από το Σακούλεβο, θα σκοτώσει τελικά τον παπά και θα πάρει από την ελληνική οργάνωση την αμοιβή [Βάρδας Β, 797, 824].

 

89. Σέτινα / Setina. Μετονομάστηκε σε Σκοπός. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Μελίτης, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ήταν ένα καθαρά χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Οι κάτοικοί του, που είχαν λάβει μέρος στην επανάσταση του Ίλιντεν, ήταν μοιρασμένοι σε πατριαρχικούς και εξαρχικούς. Κάτοικοι από το χωριό, που μετανάστευσαν (οι περισσότεροι προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928 ζούσαν αντίστοιχα εδώ περίπου 700 και 850 Μακεδόνες. Οι περισσότεροι από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου οι περισσότερες οικογένειες από το χωριό κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία.

 

89a. Πηγές:

Το χωριό Горно Сетино ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Муса (γιου του Гјуз) με 46 οικογένειες [Турски Документи].

Setinja (Usetin) [Αυστριακός Χάρτης].

Σέτινα καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Σέτινα Φλωρίνης, 960 χριστιανοί κάτοικοι [Σχινάς 1886].

Сетина / Леринска каза, 750 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Setinja, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Σέτινα, το 1902 είχε 80 οικογένειες [Πετσίβας].

Setina / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 816 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Σέτινα, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) μετά. Προσήλθαν στο πατριαρχείο τα ¾ των κατοίκων [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Σέτινα: «Τούτο προσήλθεν εις την Ορθοδοξίαν ολόκληρον μετά το Σύνταγμα και η εκκλησία περιήλθεν εις την κατοχήν των ορθοδόξων» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Σέτινα Φλωρίνης, 725 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) [Χαλκιόπουλος 1910].

Σέτινα Φλωρίνης, 575 άτομα (434 άρρενες και 141 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Σέτινα Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τους οικισμούς Παπαδιά, Καλύβια Παπαδιάς και Καλύβια Φαρμάκη [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Цетина, 70 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Σέτινα Φλωρίνης, 723 άτομα (364 άρρενες και 359 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Σέτινα σε Σκοπός [ΦΕΚ 346 / 4. 10. 1926].

Σκοπός (Σέτινα) Φλωρίνης, 849 άτομα (434 άρρενες και 415 θήλεις), εκ των οποίων τρεις ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (άρρενες). Ομοδημότες ήταν 831 και ετεροδημότες 18 [Απογραφή 1928].

Σκοπός (Σέτινα), υπήρχαν 130 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 115 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Σέτινα, «Δικοί μας είναι οι Γεώργιος Πισκάτσης, Πέτρος Παπαβασιλείου, Χρήστος Παπαβασιλείου, Στέφανος Βύτκας και Ντάφος Μέτσου» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Σκοπός Φλωρίνης, 1.132 άτομα (611 άρρενες και 521 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Σκοπός (μαζί με τους οικισμούς Παπαδιά και Καλύβια Παπαδιάς), 1.260 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 800 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 340 ρευστής και 120 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Στο Σκοπό, το Μάη του 1945, Χίτες, χωροφύλακες και εθνοφύλακες βίασαν δύο αδελφές» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Сетина: Χριστιανικό μακεδονικό χωριό. Το 1949, 150 οικογένειες από το χωριό κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Μακεδόνες [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 1, 1961: 206, 1971: 137, 1981: 137, 1991: 189, 2001: 139.

Υψόμετρο 760 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

89b. 1903-1908:

Το χωριό συμμετείχε στο Ίλιντεν και δώδεκα κάτοικοί του φυλακίστηκαν για επαναστατική δράση [Γούναρης, 141 και Δραγούμης, 192].

Τη Σέτινα τρομοκρατούσε η ομάδα του οπλαρχηγού Αντώνη Ζώη από το Μοναστήρι που δρούσε στην ευρύτερη περιοχή. Ο Ζώης ήταν πρώην αυτονομιστής, που προσχώρησε στην ελληνική οργάνωση από το Σεπτέμβριο του 1904 [ΔΙΣ, 164].

Το έργο του Ζώη συνέχισε το σώμα του ανθυπολοχαγού Δημήτρη Παπαβιέρου (Γκούρα) [ΔΙΣ, 245].

Στην τελευταία έκθεσή του προς το κομιτάτο της Αθήνας (Οκτώβριος 1904) ο Παύλος Μελάς κάνει λόγο φόνο τεσσάρων χωρικών στη Σέτινα από ελληνικό σώμα: «Έμαθον παρά του Προξενείου Μοναστηρίου, ότι εις Setinia οι ιδικοί μας, αγνοώ ποίοι, εφόνευσαν 4 και τα πτώματά των κατόπιν εκρέμασαν εις την πλατείαν του χωρίου» [ΔΙΣ, 335].

Στις αρχές Μαΐου 1905, ελληνικό σώμα σκοτώνει στη Σέτινα δεκαεπτά άτομα [ΕΜΠΡΟΣ, 11/5/1905 και ΣΚΡΙΠ, 11/5/1905].

Στις 2 Αυγούστου 1906 η ελληνική οργάνωση δολοφονεί δύο χωρικούς στη Σέτινα [Προξενείο Μοναστηρίου, 5/8/1906, έγγραφο 511].

Στις 3 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους η τσέτα του Τάνε σκοτώνει ένα νέο έξω από το χωριό [Προξενείο Μοναστηρίου, 24/9/1906, έγγραφο 658].

Στις 7 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, διαβάζουμε στο Βάρδα, πως άνθρωπος του προξενείο Μοναστηρίου αναφερόμενος σε επιστολή του, στην αποτυχία της ελληνικής οργάνωσης να προσεταιριστεί τον βοεβόδα Ήλο από τη Σέτινα, λέει χαρακτηριστικά: «Δι' αυτό εγώ έγραφα να πάρωμεν αμέσως το παιδί του διά να τον δέσωμεν» [Βάρδας Β, 304].

Η ομάδα του οπλαρχηγού Γιάννη Καραβίτη μπήκε κάποια στιγμή στο χωριό και ο κρητικός αρχηγός πήρε μέρος, με το έτσι θέλω, στα βαφτίσια ενός αγοριού. Ο πατριαρχικός παπάς λειτούργησε στα ελληνικά και ο Καραβίτης σχολίασε σχετικά με τα ελληνικά που ήξεραν οι Μακεδόνες του χωριού: «Οι παπάδες, ο πατέρας του κουμπάρου μου και ένας άλλος δεν ήξεραν γρυ ελληνικά, εδιάβαζαν τα ιερά βιβλία και είχαν αποστηθίσει πολλά τροπάρια χωρίς να εννοούν τι λέγουν. Εις ένα σημείο ο κουμπάρος μου έκαμε λάθος και ο άλλος του παρατηρεί: Ντρούγκα, ντρούγκα - άλλο, άλλο» [Καραβίτης, 503].

Στις 19 Ιουνίου 1907 η ελληνική οργάνωση ενημερώνει τους έλληνες οπλαρχηγούς «ότι η Σέτινα δεν είναι ημετέρα» [Βάρδας Β, 746].

 

89c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1904-1910 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 32 άτομα:

Gusergui Anartas και Tachiv Dimitri το 1904.

Alexo Matskoff, Dene Piskatchoff, Dimitri Risto, Done Volskoff, Gheorghi Pee, Ila Tsokreff, Jancoula Done, Kiste Spassof, Petre Bornoff, Stoiko Cole και Storan Bliznaroff το 1905.

Bojin Tirptche, Dimitri Costa, Flo Stoico, Gheorghi Anastas, Gheorghi Dimitri, Kirste Costa, Kirste Spasse, Petre Cotoho, Tasso Dimitri και Toma Stoyan το 1906.

Gheorghi Daffo και Traico Bojin το 1907.

Dimitri Risto, Isvetko Ristoff, Georgi Petref, Gheorghi Peo, Iovan Todor και Stoyan Stefan το 1909.

Zlo Stefo το 1910.

 

90. Σμάρντες / Smrdeš. Μετονομάστηκε σε Κρουσταλοπηγή και στη συνέχεια σε Κρυσταλλοπηγή. Στην απογραφή του 2001 ήταν κοινότητα του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για μεγάλο χριστιανικό μακεδονικό οικισμό, οι περισσότεροι κάτοικοι του οποίου είχαν προσχωρήσει στην εξαρχία. Το 1903 ο οθωμανικός στρατός επιτέθηκε στο χωριό, έκαψε τα περισσότερα σπίτια και σκότωσε 130-150 άτομα. Κάτοικοι από εδώ, που μετανάστευσαν (οι περισσότεροι προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928, ο πληθυσμός του χωριού ήταν αντίστοιχα περίπου 1.300 και 600 Μακεδόνες. Οι περισσότεροι από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου το σύνολο σχεδόν των κατοίκων κατέφυγε στη Γιουγκοσλαβία και το χωριό ερήμωσε. Μεταπολεμικά η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε στον έρημο οικισμό ογδόντα οικογένειες νομιμοφρόνων Βλάχων από την Ήπειρο και τη Θεσσαλία.

 

90a. Πηγές:

Smrdeš [Αυστριακός Χάρτης].

Σμαρδέσι καζά Καστορίας, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Σμάρδεσι Καστορίας: «οικουμένου υπό 1.600 χριστιανών ων οι άνδρες εισί τεχνίται και ιδίως κτίσται, και έχοντος εκκλησίαν και 2 βρύσεις, ων η μεν ρέει τα ύδατά της εις τον Αλιάκμονα, η δε εις τον ποταμόν Δεβόλ και προς τούτοις χάνιον 50 κτηνών» [Σχινάς 1886].

Смърдешъ / Костурска каза, 1.780 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Smardessi, λειτουργία τόσο πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας, όσο και εξαρχικού σχολείου [Χάρτης Κοντογιάννη].

Σμαρδές, το 1902 είχε 190 πατριαρχικές και 180 εξαρχικές οικογένειες [Πετσίβας].

Smardech / Caza de Kostour (Kastoria), χριστιανικός πληθυσμός: 2.360 εξαρχικοί Βούλγαροι, λειτουργία δύο εξαρχικών σχολείων με δύο δασκάλους και 158 μαθητές [Brancoff 1905].

Σμαρδέσι Καστορίας, αριθμός βλάχικων οικογενειών: 30 πατριαρχικών [Στατιστική Πατριαρχείου 1906]. Σμαρδές, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) μετά. Προσχώρησαν στο πατριαρχείο έξι έως δέκα οικογένειες [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Σμαρδέσι: «Εκ των προσχωρησάντων βία τη Εξαρχία. Η εκκλησία του επυρπολήθη τω 1902 υπό του Τσακαλάρωφ» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Σμαρδέσι Καστορίας, 850 ορθόδοξοι Έλληνες υπό βουλγαρική τρομοκρατία (: εξαρχικοί Μακεδόνες) από το 1904 και 500 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: παλαιοί εξαρχικοί Μακεδόνες) [Χαλκιόπουλος 1910].

Σμαρδέσι Πρεσπών, 1.488 άτομα (837 άρρενες και 651 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Σμαρδέσι Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Смрдеш, 240 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Σμαρδέσι Φλωρίνης, 718 άτομα (303 άρρενες και 415 θήλεις), 184 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Σμαρδέσι σε Κρουσταλοπηγή [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Ρευστοποιήθηκαν εννέα περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Κρυσταλοπηγή (Σμαρδέσι) Φλωρίνης, 598 άτομα (279 άρρενες και 319 θήλεις), εκ των οποίων 10 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (7 άρρενες και 3 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 544, ετεροδημότες 48 και αλλοδαποί 6. Απογράφηκαν αλλού 52 δημότες [Απογραφή 1928].

Κρουσταλλοπηγή (Σμαρδέσι), υπήρχαν 160 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 120 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Σμαρδέσι, «Δικοί μας, οι οικογένειες Κικτσίδη, Παπαβασιλείου, Κεροβέση και Κοβατσίδη» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Κρυσταλλοπηγή Φλωρίνης, 624 άτομα (348 άρρενες και 276 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Κρυσταλλοπηγή, 496 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 336 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 100 ρευστής και 60 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Смрдеш: Μεγάλος χριστιανικός μακεδονικός οικισμός. Στις 9 Μαΐου 1903 ο τουρκικός στρατός έκαψε 240 σπίτια του χωριού και σκότωσε 85 χωρικούς. Το 1949 οι περισσότεροι κάτοικόι του κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και ο οικισμός ερήμωσε. Μεταπολεμικά η ελληνική διοίκηση έκτισε στο χωριό ογδόντα καινούργια σπίτια και εγκατέστησε εδώ βοσκούς Βλάχους από την Ήπειρο και τη Θεσσαλία [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Βλάχοι [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: έρημο, 1961: 364, 1971: 309, 1981: 265, 1991: 213, 2001: 573.

Υψόμετρο 1.130 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

90b. 1903-1908:

Από το χωριό κατάγονταν οι βοεβόδες Πάντο Κλιάσεφ και Βάσιλ Τσακαλάροφ [ΔΙΣ, 69 και 73].

Ο Καραβίτης αναφέρει και το βοεβόδα Στέργιο, ο οποίος σκοτώθηκε στο Μπούκοβικ {Καραβίτης, 279].

Στις 7 Μαΐου 1903 ο μητροπολίτης Καραβαγγέλης επισκέπτεται τον καϊμακάμη Καστοριάς και του λέει πως σύμφωνα με πληροφορίες του την άλλη μέρα θα συναντηθούν στο Σμάρντες τα στελέχη του αυτονομιστικού κινήματος της περιοχής. Τον προτρέπει να συγκεντρώσει στρατό και να επιτεθεί [Καραβαγγέλης, 50].

Την επομένη 450 οθωμανοί στρατιώτες και βασιβουζούκοι (άτακτοι), υπό την ηγεσία του Χαϊρεντίν Μπέη, κυκλώνουν το χωριό. Η τσέτα που βρίσκεται στο χωριό, μετά από μικρή συμπλοκή, εξέρχεται και διαφεύγει στο βουνό. Για να εκδικηθούν το κατοίκους που πρόσφεραν κατάλυμα στους αυτονομιστές ο στρατός αρχίζει να βομβαρδίζει με κανόνια το χωριό. Στη συνέχεια επιτίθεται, καίει τα 184 από τα 250 σπίτια, δύο σχολεία και μία εκκλησία. Οι στρατιώτες σφάζουν αδιακρίτως άντρες, γυναίκες και παιδιά. Ο επίσημος απολογισμός ανεβάζει τον αριθμό των νεκρών σε 81. Τραυματίζονται επίσης 21 άτομα [Δραγούμης, 112, 548, 561].

Ο Βακαλόπουλος υπολογίζει σε 345 οικογένειες τον πληθυσμό του χωριού, σε 150 νεκρούς και 70 τραυματίες τα θύματα και σε 20-25 τα σπίτια του χωριού που έμειναν όρθια μετά την επίθεση [Βακαλόπουλος Α, 203].

Ο Άγγλος Henry Brailsford περιγράφει ως εξής τα γεγονότα: «Τα κανόνια τοποθετήθηκαν, το χωριό κυκλώθηκε και υποβλήθηκε όλη τη νύχτα σε ισχυρό βομβαρδισμό. Με αυτόν τον τρόπο μερικά σπίτια τυλίχτηκαν στις φλόγες. Δύο ώρες πριν την αυγή ο στρατός και οι βασιβουζούκοι επιτέθηκαν και επιδόθηκαν στο έργο της λεηλασίας και της πυρπόλησης με τη βοήθεια πετρελαίου. Ο στρατός αποσύρθηκε πριν το μεσημέρι, αλλά οι βασιβουζούκοι παρέμειναν για δύο ολόκληρες μέρες. Εκατόν εξήντα έξι σπίτια έγιναν στάχτη και τίποτε δεν απόμεινε να θυμίζει ότι κάποτε ήταν σπίτια εκτός από κάποιο δοκάρι, κάποια πλάκα τζακιού ή κάποια πέτρα που αναφέρει ένα όνομα και μια ημερομηνία. Από τη μεγάλη εκκλησία απέμεινε ένας σκελετός δίχως στέγη, ενώ από το σχολείο ένας σωρός σκουπίδια. Οι περισσότεροι κάτοικοι κατάφεραν με κάποιο τρόπο να διαφύγουν μέσα στο σκοτάδι, πριν ολοκληρωθεί η πολιορκητική ζώνη - λέγεται επίσης ότι είχαν και υπόγεια καταφύγια. Γύρω στους εκατόν τριάντα που έμειναν σφαγιάσθηκαν, πάνω από πενήντα τραυματίστηκαν, ενώ πολλές γυναίκες και κορίτσια λέγεται ότι βιάστηκαν» [Brailsford 178].

Άνθρωποι της ελληνικής οργάνωσης στο χωριό ήταν οι: οικογένειες Γκίτσου, Κοβατσίδη, Καράτζια, Κοροβέση, Κλετσίδη και Κίρτσου, Κωνσταντίνος Τζατριάς, Παπαχρήστος, Φίλιππος Μακρής και Χρήστος Πεπελίδης [Τσάμης, 155 και Βακαλόπουλος Α, 289].

Στο Σμάρντες στάθμευε οθωμανική στρατιωτική φρουρά [Μακρής, 106].

Στις 25 Σεπτεμβρίου 1906 οι άντρες του Βάρδα αιχμαλωτίζουν οκτώ παιδιά 12 έως 16 ετών από το Σμάρντες, που κόβουν ξύλα στο βουνό Μπουτς, ανατολικά του χωριού. Τα κρατούν μερικές ώρες και αφού τα τρομοκρατούν τα στέλνουν στο χωριό τους για να μεταφέρουν το μήνυμα πως η ελληνική οργάνωση απαγορεύει στους κατοίκους του Σμάρντες να κόβουν πλέον ξύλα για τις ανάγκες τους [Βάρδας Β, 214].

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1907 τα σώματα των οπλαρχηγών Παύλου Γύπαρη και Στέφου Γρηγορίου προσβάλλουν το χωριό, συναντούν όμως σθεναρή αντίσταση. Οι Έλληνες φεύγουν μόλις εμφανίζεται ο στρατός [Dakin, 416 και Βακαλόπουλος Β, 293].

 

90c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1905-1914 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 17 άτομα:

Constantin Naoum και Constantin Anastas το 1905.

Fania Wasilin και Dimitrula Wasilin το 1906.

Christo Sotir, Lazor Christo, Andon Dimitri Papa, Vassil Lambro και Todor Andon το 1907.

Lajor Angeloff το 1909.

Vasil Petronroff, Lazar Nasumoff και Petre Sotiroff το 1910.

Christo Christa, Apostol Christoff, Ivan Lamboff και Ghele Lamboff το 1914.

 

91. Σόροβιτς ή Σουροβίτσεβο / Sorovič ή Surovičevo. Μετονομάστηκε σε Αμύνταιον. Στην απογραφή του 2001 ήταν έδρα του ομώνυμου δήμου, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για ένα παλαιό οικισμό, πληροφορίες για τον οποίο βρίσκουμε σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 900 χριστιανοί (εξαρχικοί και πατριαρχικοί) Μακεδόνες και 100 μουσουλμάνοι Τούρκοι (Τούρκοι και Τσιγγάνοι). Κάτοικοι από το Σόροβιτς, που μετανάστευσαν (οι περισσότεροι προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1913 ήρθαν και εγκαταστάθηκαν ως πρόσφυγες, λίγοι πατριαρχικοί Μοναστηριώτες Βλάχοι. Μέχρι το 1924 όλοι οι μουσουλμάνοι του Σόροβιτς έφυγαν υποχρεωτικά και στη θέση τους πήραν χριστιανοί πρόσφυγες από την Τουρκία. Το 1928 ο νόμιμος πληθυσμός του οικισμού υπολογίζεται σε 1.400 γηγενείς Μακεδόνες και 250 πρόσφυγες. Η μεταπολεμική δημογραφική εξέλιξή του δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο.

 

91a. Πηγές:

Το Сировичево ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Хазир Беј Карамани με 52 οικογένειες [Турски Документи].

Sorovičevo [Αυστριακός Χάρτης].

Σόροβιτς καζά Φλωρίνης [Χάρτης Κοντογόνη].

Σουροβίτσοβον Φλωρίνης: «έχει 560 χριστιανούς και 70 οθωμανούς, εκκλησίαν, σχολείον και 5 χάνια ως παρακείμενον δε τη λίμνη έχει αφθονίαν λιμναίων ιχθύων. Το πλείστον του χωρίου τούτου ανήκει τω στρατάρχη Ρασίφ πασσά» [Σχινάς 1886].

Суровичево / Леринска каза, 750 χριστιανοί Βούλγαροι και 35 Τούρκοι και 50 Τσιγγάνοι [Кънчов 1900].

Sorovicevo, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Sourovitch / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 304 εξαρχικοί και 576 πατριαρχικοί Βούλγαροι, λειτουργία δύο πατριαρχικών σχολείων με τρεις δασκάλους και 80 μαθητές [Brancoff 1905].

Σούροβιτς, μικτός οικισμός (εξαρχικών και πατριαρχικών) προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτός μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Σόροβιτς: «Η πατριαρχική εκκλησία κατέχεται υπό των ορθοδόξων. Οι Βούλγαροι ανήγειραν ιδίαν εκκλησίαν» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Σόροβιτς Φλωρίνης, 575 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί), 100 σχισματικοί βουλγαρίζοντες (: εξαρχικοί Μακεδόνες) και 50 μουσουλμάνοι [Χαλκιόπουλος 1910].

Σόροβιτς, έδρα του διοικητικού τμήματος Σόροβιτς, 1.105 άτομα (687 άρρενες και 418 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Σόροβιτς Καϊλαρίων, εγκατάσταση 12 προσφυγικών οικογενειών (54 ατόμων) [Πρόσφυγες 1915].

Σόροβιτς Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τον οικισμό Σωτήρ [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Соровићево, 150 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Σόροβιτς Φλωρίνης, 1.514 άτομα (831 άρρενες και 683 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Σόροβιτς σε Αμύνταιον [ΦΕΚ 156 / 8. 8. 1928].

Ρευστοποιήθηκαν δύο περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Αμύνταιον (Σόροβιτς) Φλωρίνης, 2. 148 άτομα (1.197 άρρενες και 954 θήλεις), εκ των οποίων 177 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (119 άρρενες και 58 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 1.455, ετεροδημότες 677 και αλλοδαποί 16 [Απογραφή 1928].

Αμύνταιον (Σόροβιτς και Σιδηροδρομικός Σταθμός), υπήρχαν 280 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 120 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Αμύνταιον Φλωρίνης, 2. 641 άτομα (1.511 άρρενες και 1.130 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Αμύνταιον (μαζί με τον οικισμό Σωτήρ), 2. 235 κάτοικοι, εκ των οποίων 1.050 ήταν σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 800 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 235 ρευστής και 1.240 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Από το Αμύνταιο το 1946 παραπέμφθηκαν σε δίκη 70 άτομα, το Μάρτη του 1946 εδώ, μοναρχοφασίστες, χωροφύλακες και Άγγλοι, ξεκοίλιασαν με τον πιο άγριο τρόπο την Αλεξάνδρα Γκέσκα έγκυο επτά μηνών και λεηλάτησαν το σπίτι της» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Сорович (Суровичево): Χριστιανικός μακεδονικός οικισμός, κατά κύριο λόγο. Την περίοδο των βαλκανικών πολέμων, εγκαταστάθηκαν εδώ πρόσφυγες Βλάχοι από την Μπίτολα [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 3.293, 1961: 3.861, 1971: 3.669, 1981: 3.205, 1991: 2.972, 2001: 3.636.

Υψόμετρο 590 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

91b. 1903-1908:

Στις 19 Απριλίου 1903 συνελήφθησαν στο Σουροβίτσοβο και οδηγήθηκαν στη Φλώρινα οι ηγέτες των κομιτών εξαρχικοί: Μήτσιος Χατζημήσιος, ο δάσκαλος Χρήστος Αγγέλωφ, ο μπακάλης Φώτης Χατζηιωάννου με το γιο του Αλέξη και ο χατζής Δόνες [Δραγούμης, 90].

Στον οικισμό είχε την έδρα του οθωμανική στρατιωτική φρουρά [Δραγούμης, 100].

Τις μέρες του Ίλιντεν, στρατοπέδευαν στο Σόροβιτς δύο τάγματα, συνολικής δύναμης χιλίων ανδρών [Δραγούμης, 202, 211].

Ο αριθμός των στρατιωτών που είχαν ως έδρα το Σόροβιτς, πολλαπλασιάστηκε τους επόμενους μήνες [Γούναρης, 193].

Την ελληνική επιτροπή στο Σόροβιτς αποτελούσαν οι αδελφοί Χατζή, Γιάννης Άιτας, Χρήστος Τζήκας, Νίκος Παπαλαζάρου και Δημήτρης Καπετάντσης [ΔΙΣ, 115 και Τσάμης, 154].

Στο χωριό υπήρχε φρουρά του οθωμανικού στρατού. Στις 30 Ιουλίου 1906 το εκτελεστικό τμήμα της ελληνικής οργάνωσης Σόροβιτς δολοφόνησε τον εξαρχικό παπά του Ζέλενιτς [Προξενείο Μοναστηρίου, 5/8/1906, έγγραφο 511 ].

Η ελληνική οργάνωση Σόροβιτς σκότωσε επίσης τον κάτοικο του οικισμού Αλεξίου Χατζή [Αρχείο Βάρδα, φ. 6].

 

91c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1903-1910 μετανάστευσαν από τον οικισμό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 21 άτομα:

Lazar Tasko το 1903.

Andon Soyan, Jorghi Cota, Kriste Mitse, Nakieff Katsio, Petroff Marks και Stoicse Nicola το 1905.

Cole Naido, Dimitri Napoleonoff, Nuczo Haggi Mitzko και Vane Sotir το 1906.

Done Stavre, Kire Kosta, Nicola Doneff, Vane Nicolas και Vane Tratche το 1907.

Stoyan Mihoff το 1909.

Foti Koleff, Kole Haaji Mitcheff, Mellco Stavreff και Mihael Ruseff το 1910.

 

92. Σότερ / Soter. Μετονομάστηκε σε Σωτήρ. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Σωτήρας. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Αμυνταίου, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό χωριό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 300 μουσουλμάνοι (200 Τούρκοι και 100 Τσιγγάνοι). Μέχρι το 1924 οι κάτοικοί του εγκατέλειψαν υποχρεωτικά το χωριό και μετανάστευσαν στην Τουρκία. Η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε στη θέση τους χριστιανούς πρόσφυγες, κυρίως από τον Καύκασο και τη Θράκη. Το 1928 ο πληθυσμός του χωριού ήταν 140 πρόσφυγες. Η μεταπολεμική δημογραφική εξέλιξή του δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο.

 

92a. Πηγές:

Το χωριό Сотир ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο των Мустафа (γιου του Акдем) και Musa (γιου του Илјас) με 95 οικογένειες [Турски Документи].

Sotir [Αυστριακός Χάρτης].

Σωτήρ καζά Φλωρίνης, μουσουλμανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Σωτήρ Φλωρίνης: «έχει 571 οθωμανούς και ευαρίθμους χριστιανούς, τέμενος κτλ. » [Σχινάς 1886].

Сотиръ / Леринска каза, 200 Τούρκοι και 140 Τσιγγάνοι [Кънчов 1900].

Σωτήρ Φλωρίνης, 294 μουσουλμάνοι [Χαλκιόπουλος 1910].

Σωτήρ Σόροβιτς, 305 άτομα (150 άρρενες και 155 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Σωτήρ Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Σωτήρος [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Сотир, 25 σπίτια μουσουλμάνων Τούρκων [Милојевић 1920].

Σωτήρ Φλωρίνης, 327 άτομα (163 άρρενες και 164 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Σώτερ σε Σωτήρ [ΦΕΚ 55 / 15. 2. 1926].

Σώτερ (Σωτήρ) γραφείου Φλωρίνης, έγινε καθαρά προσφυγικός οικισμός. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 48 προσφυγικές οικογένειες (151 άτομα) [ΕΑΠ].

Σώτερ, μουσουλμανικός οικισμός, έφυγαν 37 οικογένειες μουσουλμάνων (327 άτομα) και ήρθαν 48 οικογένειες προσφύγων: 18 από τη Θράκη, τέσσερις από τη Μικρά Ασία, και 26 από τον Καύκασο [Πελαγίδης].

Οι περισσότεροι πρόσφυγες που ήρθαν μιλούσαν ποντιακά [Χατζησαββίδης].

Σωτήρ (Σώτερ) Φλωρίνης, 137 άτομα (68 άρρενες και 69 θήλεις), εκ των οποίων 82 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (43 άρρενες και 39 θήλεις). Και οι 137 ήταν ομοδημότες [Απογραφή 1928].

Σωτήρ Φλωρίνης, 248 άτομα (119 άρρενες και 129 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Сотер: Ήταν ένας οικισμός μουσουλμάνων Τούρκων και Τσιγγάνων. Το 1924 οι κάτοικοί του έφυγαν στην Τουρκία. Στη θέση τους ήρθαν χριστιανοί πρόσφυγες [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 186, 1961: 162, 1971: 153, 1981: 199, 1991: 141, 2001: 142.

Υψόμετρο 595 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

93. Σπάντσι / Spanci. Μετονομάστηκε σε Φανός. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Αμυνταίου, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Το 1912 ζούσαν εδώ 190 μουσουλμάνοι (Τούρκοι και Τσιγγάνοι) και 10 χριστιανοί Μακεδόνες. Μέχρι το 1924 όλοι οι μουσουλμάνοι υποχρεώθηκαν να φύγουν από την Ελλάδα. Στη θέση τους εγκαταστάθηκαν χριστιανοί πρόσφυγες, κυρίως από τον Καύκασο. Το 1928 ζούσαν εδώ περίπου 120 άτομα: εκατό πρόσφυγες από την Τουρκία, δέκα γηγενείς Μακεδόνες και δέκα Βλάχοι. Η μεταπολεμική δημογραφική εξέλιξη του χωριού δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο.

 

93a. Πηγές:

Το χωριό Спанци ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα: α) τιμάριο των Умур (γιου του Ине Беји) και Ине Беји (γιου του Муса) με 52 οικογένειες και β) τιμάριο των Омер (γιου του Емир Али), του αδελφού του Осман και του Мустафа (γιου του Мехмед) με 69 οικογένειες [Турски Документи].

Spanci [Αυστριακός Χάρτης].

Σπάντσα καζά Φλωρίνης, μουσουλμανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Σπάντσα Φλωρίνης, 15 χριστιανοί και 350 οθωμανοί (: μουσουλμάνοι) κάτοικοι [Σχινάς 1886].

Спанци / Леринска каза, 120 Τούρκοι και 60 Τσιγγάνοι [Кънчов 1900].

Σπάντσα Φλωρίνης, 169 μουσουλμάνοι [Χαλκιόπουλος 1910].

Σπάντσα Σόροβιτς, 162 άτομα (90 άρρενες και 72 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Σπάντσα: «Σχισματικό από του 1903. Η εκκλησία είνε εις τας χείρας των Βουλγάρων» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Σπάντσα Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Εξίσου [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918]. Спанци, 2 σπίτια χριστιανών Σλάβων και 25 μουσουλμάνων Τούρκων [Милојевић 1920].

Σπάντσα Φλωρίνης, 142 άτομα (67 άρρενες και 75 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Σπάντσι σε Φανός [ΦΕΚ 55 / 15. 2. 1926]. Σπάντσα (Φανός) γραφείου Φλωρίνης, έγινε καθαρά προσφυγικός οικισμός. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 32 προσφυγικές οικογένειες (101 άτομα) [ΕΑΠ].

Σπάντσα, μουσουλμανικός οικισμός, έφυγαν 38 οικογένειες μουσουλμάνων (250 άτομα) και ήρθαν 31 οικογένειες προσφύγων: τέσσερις από τη Θράκη, μία από τη Μικρά Ασία και 26 από τον Καύκασο [Πελαγίδης].

Οι περισσότεροι πρόσφυγες που ήρθαν μιλούσαν ποντιακά [Χατζησαββίδης].

Φανός (Σπάντσα) Φλωρίνης, 122 άτομα (76 άρρενες και 46 θήλεις), εκ των οποίων τρεις ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (δύο θήλεις), 106 ήταν Ομοδημότες και 16 ετεροδημότες [Απογραφή 1928].

Φανός (Σπάντσα), υπήρχε μία οικογένεια δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Φανός Φλωρίνης, 165 άτομα (90 άρρενες και 75 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Φανός, 241 κάτοικοι. Κανένας σλαυόφωνος. Όλοι είχαν ελληνική συνείδηση [Στατιστική 1945].

Спанци : Το 1912 ήταν ένας μουσουλμανικός τουρκικός οικισμός, στον οποίο ζούσαν και λίγοι χριστιανοί Μακεδόνες. Το 1924 είχε μετατραπεί σε μικτό χωριό, χριστιανών προσφύγων από τον Πόντο, Βλάχων που ήρθαν από την Μπλάτσα των Καϊλαρίων και ντόπιων Μακεδόνων [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 148, 1961: 160, 1971: 142, 1981: 136, 1991: 143, 2001: 137.

Υψόμετρο 650 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

94. Στάτιστα ή Στάτιτσα / Statista ή Statica. Μετονομάστηκε σε Μελάς. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Κορεστίων, του νομού Καστοριάς. Χριστιανικό μακεδονικό χωριό, οι κάτοικοι του οποίου προσχώρησαν στην εξαρχία. Έγινε ευρύτερα γνωστό γιατί το 1904 σκοτώθηκε εδώ ο έλληνας αξιωματικός Παύλος Μελάς. Άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότερα προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928 ζούσαν εδώ περίπου 600 Μακεδόνες. Οι περισσότεροι από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου τα 2/3 του πληθυσμού κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

 

94a. Πηγές:

Grn. & Dl. Statica [Αυστριακός Xάρτης].

Άνω και Κάτω Στάτιστα καζά Καστορίας [Χάρτης Κοντογόνη].

Στάτιστα Καστορίας: «Έχει 600 χριστιανούς, εκκλησίαν, κρήνας και χάνιον. Κείται δε αριστερόθεν της από Κονόμπλατι προς Τούριαν αγούσης και διαιρείται εις τρεις συνοικίας, ων η τρίτη διά ποταμίου, διαχωρίζεται από των δύο άλλων» [Σχινάς 1886].

Статица / Костурска каза, 600 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Statitza, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Στάτιτσα, το 1902 είχε 100 πατριαρχικές και 20 εξαρχικές οικογένειες [Πετσίβας].

Statichta / Caza de Kostour (Kastoria), χριστιανικός πληθυσμός: 960 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Στάτιστα, εξαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και εξαρχικό μετά [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Στάτιστα: «Εκηρύχθη εντελώς σχισματικόν τω 1902» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Στάτιστα Καστορίας, 600 ορθόδοξοι Έλληνες υπό τη βουλγαρική τρομοκρατία (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910].

Στάτιστα Πρεσπών, 609 άτομα (309 άρρενες και 300 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Στάτιστα Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Статица, 100 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Στάτιστα Φλωρίνης, 550 άτομα (239 άρρενες και 311 θήλεις), 107 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Στάτιστα σε Μελάς [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Ρευστοποιήθηκαν πέντε περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Μελάς (Στάτιστα) Φλωρίνης, 564 άτομα (247 άρρενες και 307 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 555 και ετεροδημότες 9. Απογράφηκαν αλλού 23 δημότες [Απογραφή 1928].

Στάτιστα, υπήρχαν 121 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 100 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Μελάς Άνω και Κάτω Καστορίας, 693 άτομα (313 άρρενες και 380 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Μελά Άνω και Κάτω, 717 κάτοικοι, εκ των οποίων 707 ήταν σλαυόφωνοι [Στατιστική 1945].

Горна и Долна Статица: Χριστιανικό μακεδονικό χωριό, με δύο μαχαλάδες. Στον εμφύλιο πόλεμο σκοτώθηκαν 53 άτομα από το χωριό. Το 1948-1949, 66 οικογένειες και μεμονωμένα άτομα, συνολικά 186 πρόσωπα, και επιπλέον 154 παιδιά, κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 238, 1961: 221, 1971: 137, 1981: 114, 1991: 97, 2001: 96.

Υψόμετρο 980 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

94b. 1903-1908:

Στις 26 Ιουνίου 1903 η τσέτα του Μήτρε Βλάχα σκότωσε το μουχτάρη Νάκη στη Στάτιστα [Δραγούμης, 160].

Στις 13 Οκτωβρίου 1904 σκοτώνεται στη Στάτιστα ο Παύλος Μελάς, από εκπυρσοκρότηση (;) του όπλου του Λάκη Πύρζα, σύμφωνα με διήγηση του παρόντα Πέτρου Χατζητάση [Λιθοξόου, 104-107].

Ο Βάρδας σημειώνει στο ημερολόγιό του, πως το Μελά «αποτελείωσε» ο εκ του χωριού καταγόμενος Ντίνε Στεργίου, οδηγός του ελληνικού σώματος [Βάρδας Β, 808].

Ο Ντίνε έκοψε αργότερα το κεφάλι του Μελά, « αντί γενναίας αμοιβής» που πήρε από το δεσπότη Καστοριάς, και το πήγε στο Πισοδέρι όπου το έθαψαν στην Εκκλησία [Καραβαγγέλης, 33-34].

Σχετικά με το Ντίνε γράφει ο Καούδης: « Όταν ήμουν στο Κωσταράτσι, μου έστειλεν ο Δεσπότης το Ντίνε, ένα κομίτη από τη Στάτιστα, ο οποίος είχε φύγει από το σώμα του Μήτρο Βλάχο και ότι, όταν επεράσαμε το Νερέτι, μας πήγε έξω από το χωριό του, τη Σάτιστα, κ' εκάναμε λημέρι και ο Παύλος τον εφοβάτο και μου έλεγε: "Καπετάνιο δεν του έχω εμπιστοσύνη, θα μας σκοτώσει", αλλά τι να κάμω, αφού τον έστειλεν ο Δεσπότης» [Καούδης, 71].

Σύμφωνα με μη επιβεβαιωμένη από άλλη πηγή πληροφορία, στα τέλη Νοεμβρίου 1904, σημειώνεται μεγάλη επίθεση ελληνικού σώματος εναντίον του χωριού, με σκοπό την τιμωρία των κατοίκων για τον εκεί θάνατο του Παύλου Μελά. Όπως διαβάζουμε, οι Έλληνες «μεταβάντες εις την Σιάτισταν εφόνευσαν 60 εκ των κατοίκων αυτής συνεργούς εις την κατά του Μελά προδοσίας». Σε κύριο άρθρο της η εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, του προέδρου του μακεδονικού κομιτάτου της Αθήνας Δημήτρη Καλαποθάκη, αναρωτιέται σχετικά: «Ποία δε άλλη αμοιβή της ατίμου ταύτης προδοσίας ήρμοζε καλλιτέρα εκείνης την οποίαν επέβαλον οι αρχηγοί των μακεδονικών σωμάτων, εκδικηθέντες 60 εκ των αχρείων τούτων υποκειμένων;» [ΕΜΠΡΟΣ, 28/11/1904 και 29/11/1904].

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1905 ο μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης, στέλνει στον έλληνα αρχηγό Γιώργο Τσόντο-Βάρδα επιστολή, με την οποία του ζητάει να φροντίσει να «λείψει» ο εξαρχικός παπάς στη Στάτιστα [Βάρδας Α, 235-236].

Ο Καραβαγγέλης θα επανέλθει στο αίτημα του φόνου του παπά στις 8 Οκτωβρίου 1906 [Βάρδας Β, 264].

Τη Στάτιστα, όπως διαβάζουμε στο ημερολόγιο του Τσόντου-Βάρδα, «προστάτευε» το 1906 η ομάδα του Παύλου Κύρου, «ότε απειλών, ότε φονεύων» [Βάρδας Β, 133].

Στις 17 Ιουλίου 1907 οι άντρες του Βάρδα αιχμαλωτίζει ένα γέρο, ένα αγόρι και ένα κορίτσι από τη Στάτιστα. Ο έλληνας αρχηγός ανακρίνει το γέρο και μαθαίνει πως στο χωριό υπάρχει επιτροπή (κομίσια) και ένοπλη φρουρά, που φυλάει κάθε βράδυ γιατί φοβάται επίθεση των Ελλήνων [Βάρδας Β, 808].

 

94c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1910-1920 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής εννέα άτομα: Vassil Ghiorghi το 1905. Mitre Stoyan και Petre Nicola το 1910. Mitre Doneff το 1911. Menelaos Dimitrioff, Georgios Vassil, Anton Naoum, Constantin Traiannon το 1915. Dina Nickolef το 1920.

 

95. Στίρκοβο / Strkovo. Μετονομάστηκε σε Πλατύ. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Πρεσπών, του νομού Φλωρίνης. Ήταν ένα χριστιανικό μακεδονικό χωριό, οι κάτοικοι του οποίου προσχώρησαν στην εξαρχία. Οι κάτοικοί του συμμετείχαν στο Ίλιντεν. Άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότερα προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928 ζούσαν εδώ περίπου 200 Μακεδόνες. Οι περισσότεροι από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού κατέφυγε στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στο χωριό απέμειναν καμιά δεκαριά κάτοικοι. Το ελληνικό κράτος εγκατέστησε εδώ πρόσφυγες Μικρασιάτες, από το χωριό Όσενι της Καστοριάς.

 

 95a. Πηγές:

Štrkovo [Αυστριακός Xάρτης].

Στέρκοβον καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Щърково / Битолска каза, 165 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Chtarkovo / Caza de Bitolia (Monastir), χριστιανικός πληθυσμός: 176 εξαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Στέρκοβον: «Εξαρχικόν από το 1903» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Στέρκοβο Μοναστηρίου, 70 ορθόδοξοι Έλληνες τρομοκρατούμενοι (: Μακεδόνες που προσχώρησαν στη εξαρχία) από το 1904 [Χαλκιόπουλος 1910].

Στύρκωβα Πρεσπών, 170 άτομα (113 άρρενες και 57 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Στύρκωβα Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Ρούδαρυ [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Штрково, 20 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Στύρκωβα Φλωρίνης, 215 άτομα (97 άρρενες και 118 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Στύρκοβα σε Πλατύ [ΦΕΚ 179 / 30. 8. 1927].

Πλατύ (Στέρκοβον) Φλωρίνης, 253 άτομα (124 άρρενες και 129 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 178 και 75 ετεροδημότες [Απογραφή 1928].

Πλατύ (Στύρκοβον), υπήρχαν 42 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 18 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932]. Πλατύ Φλωρίνης, 268 άτομα (128 άρρενες και 140 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Πλατύ, 262 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 120 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 80 ρευστής και 62 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Από το Πλατύ το 1946 παραπέμφθηκαν σε δίκη 65 άτομα» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Штрково: Χριστιανικός μακεδονικός οικισμός. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης 214 άτομα. Στο χωριό παρέμειναν περίπου δέκα άτομα. Η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε εδώ πρόσφυγες Μικρασιάτες από το χωριό Όσενι / Ošeni [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 133, 1961: 154, 1971: 83, 1981: 67, 1991: 86, 2001: 108.

Υψόμετρο 900 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

95b. 1903-1908:

Το χωριό συμμετείχε στην επανάσταση του Ίλιντεν [Δραγούμης, 288, 298, 587].

Οι Βασιβουζούκοι προέβησαν σε αντίποινα εις βάρος του χωριού [Γούναρης, 192].

Άνθρωποι της ελληνικής οργάνωσης στο χωριό ήταν ο Τραϊανός Βασιλόπουλος και η οικογένεια Γεωργιάδη [Τσάμης, 155].

 

95c. Μετανάστευση: Μεταξύ 1910-1920 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής πέντε άτομα: Kristin Kosta, Stefan Vidine, Traico Grozdan και Stoyan Stefanτο 1904, Costa Kristin το 1906.

 

96. Σρέμπρενο / Srebreno. Μετονομάστηκε σε Ασπρώγεια και στη συνέχεια σε Ασπρόγεια. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Αετού, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Οι κάτοικοί του ήταν χριστιανοί Μακεδόνες, μοιρασμένοι σε εξαρχικούς και πατριαρχικούς. Άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότερα προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928 ζούσαν εδώ περίπου 650 Μακεδόνες. Οι μισοί από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου 150 σχεδόν κάτοικοι του χωριού κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

 

96a. Πηγές:

Το χωριό Сребрен ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Халил Беј (γιου του Пир Беј) με 18 οικογένειες [Турски Документи].

Strebreno [Αυστριακός Χάρτης].

Στρέμπενον καζά Φλωρίνης, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Στρέμπενο Καστορίας: «έχει 100 οικογενείας, εκκλησίαν, άφθονα ύδατα, δι’ ων κινούνται δύο υδρόμυλοι, και αφθονίαν τροφίμων και δημητριακών» [Σχινάς 1886].

Сребрени / Леринска каза, 560 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Strebreno, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Στρέμπενο, το 1902 είχε 287 χριστιανικές οικογένειες [Πετσίβας].

Srebren / Caza de Lerin (Florina), χριστιανικός πληθυσμός: 960 πατριαρχικοί Βούλγαροι, λειτουργία ενός πατριαρχικού σχολείου με ένα δάσκαλο και 40 μαθητές [Brancoff 1905].

Στρέμπρενον, πατριαρχικό χωριό προ του οθωμανικού Συντάγματος του 1908 και μικτό χωριό (εξαρχικών και πατριαρχικών) μετά. Προσχώρησαν στην εξαρχία 25 οικογένειες [Προξενείο Μοναστηρίου 1908].

Στρέμπενον: «Πατριαρχικό χωρίο, με ευάριθμους οικογενείας βουλγαρίζουσας» [Εκκλησιαστική Αλήθεια 1909].

Στρέμπρενο Φλωρίνης, 523 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) [Χαλκιόπουλος 1910].

Στρέμπρενον Σόροβιτς, 693 άτομα (366 άρρενες και 327 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Στρέμπρενον Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα μαζί με τους οικισμού Βρόπφιν και Χίντσον [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Сребрено, 170 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Στρέμπενον Φλωρίνης, 586 άτομα (254 άρρενες και 332 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Στρέμπενον σε Ασπρώγεια [ΦΕΚ 55 / 15. 2. 1926].

Ρευστοποιήθηκαν πέντε περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Ασπρόγεια (Στρέμπενον) Φλωρίνης, 643 άτομα (283 άρρενες και 360 θήλεις). Δεν υπήρχε κανένας πρόσφυγας του '22. Ομοδημότες ήταν 614, ετεροδημότες 13 και αλλοδαποί 16 [Απογραφή 1928].

 Ασπρόγεια (Στρέμπενον), υπήρχαν 139 ξενόφωνες οικογένειες, εκ των οποίων 79 ήταν δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Ασπρόγεια Φλωρίνης, 811 άτομα (391 άρρενες και 420 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Ασπρόγεια (μαζί με το Χειμάδιον), 909 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 359 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 100 ρευστής και 450 ελληνικής [Στατιστική 1945].

«Στα Ασπρόγεια, το Νοέμβρη του 1946 χωροφύλακες κάψανε τέσσερα σπίτια» [Υπόμνημα ΔΣΕ 1947].

Сребрено: Χριστιανικός μακεδονικός οικισμός. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης 13 οικογένειες και 60 μεμονωμένα άτομα [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 652, 1961: 662, 1971: 550, 1981: 318, 1991: 333, 2001: 375.

Υψόμετρο 870 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

96b. 1903-1908:

Κάτοικοι του χωριού πήραν μέρος στην επανάσταση του Ίλιντεν [Δραγούμης, 288].

Από το χωριό καταγόταν ο οπλαρχηγός Βαγγέλης Νάτσης, πρώην αυτονομιστής και στη συνέχεια μισθοφόρος των οθωμανών και του μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη [Δραγούμης, 458 και ΔΙΣ, 112].

Στην ομάδα του Βαγγέλη συμμετείχαν οι συγχωριανοί του: Γρηγόρης Βαενάς, Χρήστος Παναγιωτίδης (Μαλέτσκος), Δήμος Ευαγγέλου, Πέτρος Βολιώτης, Χρήστος Χατζής, Δημήτρης Νταλίπης, Δημήτρης Εμμανουήλ, Γιώργος Οικονομίδης, Κυριάκος Μπούτσης και Απόστολος Τανόπουλος [Οικονόμου, 5].

Το Βαγγέλη σκότωσαν οι αυτονομιστές, το Μάιο του 1904 [Dakin, 243].

Στις 15 Σεπτεμβρίου 1904 το σώμα του Παύλου Μελά μπήκε στο χωριό και τρομοκράτησε τους εξαρχικούς κατοίκους του. Σύμφωνα με το ΕΜΠΡΟΣ «τους ενουθέτησε τους εχάρισε την ζωήν υπό τον όρον ν’ αποτελέσουν μετ’ άλλων επιτροπήν και εντός 10 ημερών να μεταβούν εις τον Μητροπολίτην δηλούντες ότι δεν υπάρχουν πλέον σχισματικοί και Βούλγαροι εις το χωρίον των και ότι ζητούν έλληνα ιερέα» [ΕΜΠΡΟΣ, 1/10/1904].

Ο έλληνας αρχηγός απείλησε τους χωρικούς πως αν δεν επιστρέψουν στο πατριαρχείο θα τους σκοτώσει: «Ό, τι ήταν δυνατόν δια να τους κάμω να τρέμουν και να φοβούνται, τους το είπα», σημειώνει ο Μελάς [Μελάς, 385 και ΔΙΣ, 332].

Τους ζήτησε να γίνουν Έλληνες. Εκείνοι τρομοκρατημένοι συμφώνησαν, όπως γράφει ο Καραβίτης: «Κινούν το κεφάλι των δεξιά και αριστερά δια να δηλώσουν ότι είναι σύμφωνοι, διότι την λέξη μάλιστα δεν την έχει το σλαβομακεδονικό λεξικό» [Καραβίτης, 81].

Την 3η Μαΐου 1905 ελληνικό σώμα, μάλλον του Μακρή, επιτέθηκε σε αυτονομιστές που βρίσκονταν κοντά στο χωριό. Η συμπλοκή κράτησε ώρες. Οι Έλληνες έφυγαν λίγο πριν φτάσει ο στρατός. Σκοτώθηκαν τρεις Μακεδόνες και τραυματίστηκε ένας [ΕΜΠΡΟΣ 8/5/1905. ΣΚΡΙΠ, 14/5/1905 και 23/5/1905, Τσάμης, 260].

Στις 12 Μαΐου 1905 η εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ κάνει λόγο για επίθεση ελληνικού σώματος στο Σρέμπρενο και το φόνο πέντε εξαρχικών [ΕΜΠΡΟΣ, 12/5/1905].

Στις 5 Ιουνίου 1905, όπως γράφει ο Βάρδας στο ημερολόγιό του, ο Ιωάννης Καλογεράκης «εισήλθεν εις το Στρέμπενον, του είπε γυνή τις ότι είναι κομίται, αλλά δεν του έδειξαν εις ποίον μέρος είναι και θεωρεί ότι αν δεν καύσωμεν 6 οικίας αδύνατον να γίνη ιδικόν μας» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 141].

Το χωριό δέχτηκε νέα επίθεση στις 20 Μαΐου 1906 από την ομάδα του Γιώργου Δικώνυμου (Μακρή). Οι εξαρχικοί κάτοικοί του αντιστάθηκαν με τα όπλα, μέχρι που έφτασε οθωμανικό στρατιωτικό απόσπασμα και καταδίωξε τους Έλληνες [Μακρής, 94. Dakin, 301. 342, Τσάμης, 323-326].

Ο Μακρής αιχμαλώτισε και αποκεφάλισε μερικούς μήνες αργότερα έναν αυτονομιστή από το χωριό [Μακρής, 119].

Στις 18 Απριλίου 1906, ο Βάρδας μάθαινε από επιστολή του οπλαρχηγού Γιάννη Δοξογιάννη πως ο ανθυπολοχαγός Ζαχαρίας Παπαδάς (Φούφας) χτύπησε με 45 άντρες το Σρέμπρενο και σκότωσε τέσσερα άτομα, εκ των οποίων δύο γυναίκες [Βάρδας Β, 619].

Η αλήθεια είναι πως σκότωσε έξι: Ελένη Κατσοπούλου, Γεωργία Μηνά, Ισίδωρο Ποσδερίδη, Μαρία Ποσδερίδου, Στέφανου Τύπου και Γιάννη Τύπου [Οικονόμου, 28].

Το χωριό δέχτηκε τέλος και άλλη επίθεση ελληνικού σώματος, μέσα στο 1907. Κατά την επίθεση αυτή, «πυρπολήθηκαν οικίες και θανατώθηκαν κάτοικοι» [Βλάχος, 438-439].

 

97. Σφέτα Πέτκα / Sveta Petka. Μετονομάστηκε σε Αγία Παρασκευή. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Κάτω Κλεινών, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Οι κάτοικοί του ήταν πατριαρχικοί Μακεδόνες. Άτομα από το χωριό, που μετανάστευσαν (τα περισσότερα προσωρινά) στις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ, δήλωσαν στις αμερικανικές αρχές πως ήταν εθνικά Μακεδόνες. Το 1912 και το 1928 ζούσαν αντίστοιχα εδώ περίπου 500 και 550 Μακεδόνες. Οι μισοί από αυτούς, είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ασφαλείας ως άτομα ανθελληνικών ή ρευστών φρονημάτων. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου μερικοί κάτοικοι κατέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

 

97a. Πηγές:

Sv. Petka [Αυστριακός Xάρτης].

Σφέτα Πέτκα καζά Μοναστηρίου, χριστιανικός οικισμός [Χάρτης Κοντογόνη].

Σφέτα Πέτκα (Αγία Παρασκευή) Βιτωλίων: «έχει κατοίκους 610 χριστιανούς» [Σχινάς 1886].

Света Петка / Битолска каза, 550 χριστιανοί Βούλγαροι [Кънчов 1900].

Sv. Petka, λειτουργία πατριαρχικού σχολείου και εκκλησίας [Χάρτης Κοντογιάννη].

Sveta Petka / Caza de Bitolia (Monastir), χριστιανικός πληθυσμός: 480 πατριαρχικοί Βούλγαροι [Brancoff 1905].

Σφέλα Πέτκα Μοναστηρίου, 470 ορθόδοξοι Έλληνες (: πατριαρχικοί) [Χαλκιόπουλος 1910].

Αγία Παρασκευή Φλωρίνης, 504 άτομα (262 άρρενες και 242 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Αγία Παρασκευή Φλωρίνης, αποτέλεσε ομώνυμη κοινότητα [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Света Петка, 50 σπίτια χριστιανών Σλάβων [Милојевић 1920].

Αγία Παρασκευή Φλωρίνης, 489 άτομα (243 άρρενες και 246 θήλεις), 87 οικογένειες [Απογραφή 1920].

Ρευστοποιήθηκαν 34 περιουσίες κατοίκων που μετανάστευσαν στη Βουλγαρία [Μιχαηλίδης].

Αγία Παρασκευή Φλωρίνης, 546 άτομα (270 άρρενες και 276 θήλεις), εκ των οποίων τρεις ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (οι δύο άρρενες). Ομοδημότες ήταν 510 και 36 ετεροδημότες. Απογράφηκαν αλλού 21 δημότες [Απογραφή 1928].

Αγία Παρασκευή, υπήρχαν 100 ξενόφωνες οικογένειες [Στατιστική 1932].

Αγία Παρασκευή, «Σχεδόν όλοι δικοί μας» [Στέφος Γρηγορίου 1935].

Αγία Παρασκευή Φλωρίνης, 687 άτομα (313 άρρενες και 374 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Αγία Παρασκευή, 727 κάτοικοι, όλοι σλαυόφωνοι. Υπήρχαν 200 άτομα μη ελληνικής συνείδησης, 327 ρευστής και 200 ελληνικής [Στατιστική 1945].

Света Петка: Χριστιανικός μακεδονικός οικισμός. Στο τέλος του εμφυλίου πολέμου κατέφυγαν από το χωριό στη Γιουγκοσλαβία και σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης 20 άτομα [Симовски].

Το 1981 οι κάτοικοι του χωριού ήταν Μακεδόνες [Boeschoten].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 644, 1961: 424, 1971: 232, 1981: 231, 1991: 206, 2001: 209.

Υψόμετρο 618 [Λεξικό ΕΣΥΕ].

 

97b. 1903-1908:

Η ομάδα του Δικώνυμου-Μακρή σκότωσε τον εξαρχικό κάτοικο του χωριού Ρίστε Ντίμεφ Τσικούτσαντσοφ, γιατί σε επιστολή του, η οποία έπεσε στα χέρια της ελληνικής οργάνωσης, στρεφόταν κατά των ελληνικών σωμάτων [Μακρής 127-128 και Βακαλόπουλος Β, 210].

Ο Μακρής σκότωσε και ένα εξαρχικό παπά της περιοχής, που καταγόταν από τη Σφέτα Πέτκα [Μακρής, 107].

Σε κάποιο σημείο των απομνημονευμάτων του, ο Μακρής θυμάται πως κάποια άλλη φορά, «εγώ με τους υπόλοιπους κατέβηκα στην Σφεταπέτκα για να χαλάσω έναν άλλο κομιτατζή» [Μακρής, 147].

Ο Μακρής όχι μόνο τον «χάλασε», άλλά έκαψε και το σπίτι του αυτονομιστή [Dakin, 349].

Ο Καραβίτης γράφει πως είχε πάρει εντολή από το ελληνικό προξενείο, να σκοτώσει τον «διαβόητο Γιώργη» στη Σφέτα Πέτκα [Καραβίτης, 307].

Στη Σφέτα Πέτκα ζούσε ο τουρκαλβανός Χατζή Νταούτ μπέης από την Κισάβα, που είχε τσιφλίκι του το χωριό και συνεργαζόταν με την ελληνική οργάνωση [Καούδης, 120. Καραβίτης, 333, 714. Βάρδας Β, 299-300, 634, 680, 797].

Στις 16 Οκτωβρίου 1906 ο Βάρδας μπήκε με τους άντρες του στο χωριό. Οι κάτοικοι δεν ήξεραν ελληνικά. Ο Βάρδας σημειώνει σχετικά: «μεταβαίνομεν εις Σφέτα Πέτκαν, όπου καλώ και ομιλώ προς τους χωρικούς διά διερμηνέως» [Βάρδας Β, 257].

Στις 16 Δεκεμβρίου 1906 ο Βάρδας παίρνει επιστολή του Πρώιμου, στην οποία του γράφει πως η συχνή μετάβαση των οπλαρχηγών Σίμου και Πέτρου στη Σφέτα Πέτκα, «έχει λόγον την εκεί διδασκάλισαν, λίαν ζωηράν», φοβάται δε ότι το γεγονός αυτό «δύναται να γεννήση επεισόδια, και την κατάρριψιν του γοήτρου ημών εις τους χωρικούς» [Βάρδας Β, 350].

Στις 27 Φεβρουαρίου 1907 ο καπετάν Μιχάλης Τσόντος, ξάδελφος του Βάρδα, αναφέρει στον έλληνα αρχηγό, πως ο καπετάν Πέτρος πήγε το βράδι έξω από το σπίτι της δασκάλας και πυροβολούσε. Τρόμαξε δε το χωριό και οι κάτοικοι έκλαιγαν. Ο Βάρδας σχολιάζει αγανακτισμένος: «Ιδού κατάστασις ανθρώπων, εγώ του γράφω δι' εργασίαν και αυτός ευρίσκεται εις γυναικοθηρίαν» [Βάρδας Β, 514-515].

Τελικά ο καπετάν Μιχάλης Τσόντος δέρνει τον οπλαρχηγό Πέτρο και τον υποβιβάζει προσωρινά σε αγγελιαφόρο [Βάρδας Β, 527].

 

97c. Μετανάστευση:

Μεταξύ 1903-1910 μετανάστευσαν από το χωριό στις ηπα και κατά την εκεί άφιξη τους στο Ellis Island δήλωσαν στις αρχές εθνικά Μακεδόνες τα εξής 25 άτομα:

Gheorghi Petre, Nikola Jovan, Paoli Craytsche και Apostol Bozin το 1903.

Georg Parle και Paole Gheorgi το 1904, Sotir Georglis και Ghiorghi Kote το 1905.

Vassil Riste, Dunitri Aleksi, Velian Riste, Jova Georgiu, Jovan Riste, Jovan Stefo, Yeliam Darexve, Sparse Nedelko, Rozin Apostoke και Mitre Dime το 1906.

Eftin Constantinoff το 1907.

Riste Stoyan, Constantin Eftim, Stefo Nedelco και Ghiorghi Trendo το 1909.

Dimitri Filip το 1910.

Nedelko Naam το 1912.

 

98. Σφέτι Τόντορ ή Τσέρκεζ Κιόι / Sveti Todor ή Čerkez Kjoj. Μετονομάστηκε σε Άγιοι Θεόδωροι, στη συνέχεια σε Λιμνοχώρι και τελικά σε Λιμνοχώριον. Στους οδικούς χάρτες αναγράφεται ως Λιμνοχώρι. Στην απογραφή του 2001 ήταν οικισμός του δήμου Αετού, του νομού Φλωρίνης. Πρόκειται για παλαιό οικισμό, που αναφέρεται σε οθωμανικό κατάστιχο του 15ου αιώνα. Στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν ένας οικισμός μουσουλμάνων Τσερκέζων. Το 1912 ζούσαν εδώ περίπου 150 άτομα. Μέχρι το 1924 οι κάτοικοί του εγκατέλειψαν αναγκαστικά το χωριό κι έφυγαν στην Τουρκία. Η ελληνική διοίκηση εγκατέστησε στη θέση τους χριστιανούς πρόσφυγες, κυρίως από τον Καύκασο. Το 1928 ο πληθυσμός του οικισμού ήταν 150 πρόσφυγες. Η μεταπολεμική δημογραφική εξέλιξή του δεν επηρεάστηκε από τον εμφύλιο πόλεμο.

 

98a. Πηγές:

Το χωριό Свети Тодор ήταν στα τέλη του 15ου αιώνα τιμάριο του Хазир Беј Карамани με 108 οικογένειες [Турски Документи].

Čerkesköj [Αυστριακός Χάρτης].

Τσερκέσκοϊ (Άγιος Θεόδωρος) καζά Φλωρίνης, μικτός οικισμός χριστιανών και μουσουλμάνων [Χάρτης Κοντογόνη].

Σφέτι Τούδωρ (Άγιος Θεόδωρος) Φλωρίνης, 240 οθωμανοί (: μουσουλμάνοι) κάτοικοι [Σχινάς 1886].

Свети Тодоръ / Леринска каза, 100 Τούρκοι και 300 Τσερκέζοι [Кънчов 1900].

Τσερκέζ Κιόι Φλωρίνης, 45 μουσουλμάνοι [Χαλκιόπουλος 1910].

Άγιοι Θεόδωροι ή Τσερκεζκίοϊ Σόροβιτς, 156 άτομα (79 άρρενες και 77 θήλεις) [Απαρίθμηση 1913].

Άγιοι Θεόδωροι ή Τσερκέζ Κιόι Φλωρίνης, αποτέλεσε οικισμό της κοινότητας Ζέλενιτς [ΦΕΚ 259 / 21.12. 1918].

Цвети Тодор, 10 σπίτια μουσουλμάνων Σλάβων και 20 μουσουλμάνων Τούρκων [Милојевић 1920].

Άγιοι Θεόδωροι (Τσερκέζκιοϊ) Φλωρίνης, 122 άτομα (66 άρρενες και 56 θήλεις) [Απογραφή 1920].

Μετονομασία του οικισμού από Τσερκέζκιοϊ σε Λιμνοχώρι [ΦΕΚ 55 / 15. 2. 1926].

Άγιοι Θεόδωροι γραφείου Φλωρίνης, έγινε καθαρά προσφυγικός οικισμός. Μέχρι το 1926 εγκαταστάθηκαν 37 προσφυγικές οικογένειες (126 άτομα) [ΕΑΠ].

Τσερκέζκιοϊ, μουσουλμανικός οικισμός, έφυγαν 30 οικογένειες μουσουλμάνων (122 άτομα) και ήρθαν 32 οικογένειες προσφύγων: 27 από τον Καύκασο και 5 από αλλού [Πελαγίδης].

Οι περισσότεροι πρόσφυγες που ήρθαν μιλούσαν ποντιακά [Χατζησαββίδης].

Λιμνοχώρι (Τσεκέρζ Κιόι) Φλωρίνης, 148 άτομα (70 άρρενες και 78 θήλεις), εκ των οποίων 144 ήταν πρόσφυγες πού ήρθαν μετά το 1922 (66 άρρενες και 78 θήλεις). Ομοδημότες ήταν 141 και ετεροδημότες 7 [Απογραφή 1928].

Άγιοι Θεόδωροι, υπήρχαν δύο ξενόφωνες οικογένειες, δεδηλωμένων σλαυϊκών φρονημάτων [Στατιστική 1932].

Λιμνοχώριον Φλωρίνης, 266 άτομα (119 άρρενες και 147 θήλεις) [Απογραφή 1940].

Λιμνοχώριον, 307 κάτοικοι. Κανένας σλαυόφωνος. Όλοι είχαν ελληνική συνείδηση [Στατιστική 1945].

Цвети Тодор (Черкез Ќој): Ήταν ένας οικισμός μουσουλμάνων Τσερκέζων. Το 1924 οι κάτοικοί του έφυγαν στην Τουρκία. Στη θέση τους ήρθαν χριστιανοί πρόσφυγες [Симовски].

Στις μεταπολεμικές απογραφές ο πραγματικός πληθυσμός της κοινότητας ήταν --> 1951: 260, 1961: 301, 1971: 251, 1981: 395, 1991: 341, 2001: 323.

Υψόμετρο 610 [Λεξικό ΕΣΥΕ].