Skip to main content

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake - λέξεις που αρχίζουν από ρ, σ


 

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake

 

Λέξεις που αρχίζουν από ρ, σ

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το λεξικό (ή γλωσσάρι, λόγω του μεγέθους) που παρατίθεται εδώ, βρίσκεται στις σελίδες 293-362 του βιβλίου του William MartinLeake, Researches in Greece, το οποίο τυπώθηκε στο Λονδίνο το 1814.

Για τη δημιουργία του ο συγγραφέας χρησιμοποίησε εκτός από τις λέξεις που συγκέντρωσε ο ίδιος, δύο παλαιότερα γλωσσάρια: Ένα τρίγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – αλβανίτικα) του Θεόδωρου Καβαλιώτη από τη Μοσχόπολη και ένα άλλο μεταγενέστερο τετράγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – βουλγαρικά – αλβανίτικα), προφανώς του Δανιήλ Μοσχοπολίτη. Το τελικό κείμενο επιμελήθηκε και εμπλουτίστηκε από τον Ευστράτιο, τον αλβανό δάσκαλο του Leake.

Σύμφωνα με το Leake, το λεξικό του περιέχει τις περισσότερες από τις λέξεις που ήταν τότε σε κοινή χρήση στη ρωμέικη (δημοτική νέα ελληνική) και στην αρβανίτικη (αλβανική) γλώσσα . Χρησιμοποίησε επίσης, όπως σημειώνει, την πιο λαϊκή φόρμα της ρωμέικης γλώσσας.

Στη στήλη με τα αρβανίτικα (αλβανικά), ο Leake χρησιμοποιεί πλάγια γράμματα όταν χρειάζεται για να δηλώσει διαφοροποίηση της προφοράς. Τα σημαντικότερα πλάγια που χρησιμοποιεί, και που τα αντικαθιστώ εδώ, αντιστοιχούν: το e με το ë της σύγχρονης αλβανικής γλώσσας, το s με το sh, το tz με το c και το n με το nj.

Ο Leake υπογραμμίζει το γράμμα i όταν αυτό ακούγεται ως j (γι). Εδώ το i αντικαθίσταται με j.

Τα κεφαλαία γράμματα που βάζει ο Leake δίπλα σε κάποιες αλβανικές λέξεις, σημαίνουν δάνειο - κατά την γνώμη του - από την αντίστοιχη γλώσσα: H. (Hellenic), L. (Latin), l. L. (low Latin), F. (French), It. (Italian), S. (Saxon), G. (Gothic), T. (Turkish), Sc. (Sclavonian), R. (Romaic).

Τέλος, διατηρώ την ορθογραφία του Leake για τη ρωμέικη (πλην του πολυτονικού) και την αγγλική γλώσσα.

Ρ

ραβδί,

stick, staff, pole,

stap, shkop.

ραβδίζω,

I thresh,

rakh me shkop.

ρακί,

brandy,

rakì.

ράμφος,

beak of a bird,

kep.

ραντίζω,

I sprinkle, water,

përskàt - purshundìs.

ράπτω, ράφτω,

I sew,

kep, kepènj.

ράφτης,

tailor,

terzì T.

ράμμα,

thread, seam

pe m.

ράχη,

back, spine, ridge, hill,

kurìs, brek.

ρεσίτι,

quittance.

 -

ρηχός,

ford.

 -

ρίζα

root

rënje.

ρίζι,

rìce,

orìs.

ριζικόν,

chance, risque.

 -

ρίχνω,

I throw,

ishtìe, kheth.

ρόγα,

salary, pay,

rònkë.

ροδάκηνον,

peach,

pièshke L.

ρόδι, ρόιδι,

pomegranate,

shènkë.

ρόζος,

knot, joint of a tree,

gdhë m.

ρόκα,

distaff,

fùrkë.

ρούγα,

path, wrinkle.

 -

ρουθούνι,

nostril.

 -

ρουφώ,

I absorb,

surbìt, gerp.

ρουχαλίζω,

 

I snore

 

gerkhàs - gerkhìt.

ρωχαλίζω,

ρούχον,

cloth,

còkhe T.

Σ

σαβούρα,

ballast,

savùrë.

σαγόνι, σιαγόνα

jaw,

nòfulë.

σαΐτα,

arrow, weaver's shuttle,

shëngètë.

σακκί,

sack,

thes.

σαλάτα,

sallad,

salàtë.

σαλεύω,

I move, set in motion,

tund, lëvìs.

σαλιάγκας,

snail,

kërmìl.

σαλιβάρι,

bridle,

fre L.

σάλιο,

spittle,

pshtùmë, jàrnkë.

σαμάρι,

pack-saddle,

samàr.

σανίδι,

plank,

dhònkë.

σανόν,

hay.

 -

σάπιος, σαπρός,

rotten, putrid,

ikàlbëtë, ikàlburë.

σαπίζω,

I rot, make rotten,

kalb.

σαπούνι,

soap,

sapùnd.

σαρακοστή,

Lent, fast,

krèsme.

σαράφης T.

banker, broker.

 -

σαρώνω,

I sweep

mpsènj.

σαχάνι,

kettle, boiler,

sakhànë.

σβέρκος,

nape of the neck,

sverk.

σβύνω,

I extinguish,

shùanj.

σειρά,

line,

ràdhë R.

σεισμός,

earthquake,

tërmàt.

σέλλα,

saddle,

shàlë.

σενδόνι,

sheet (of bed).

 -

σεντούκι T.

box, case,

sëndùk.

σεπέτι,

casket, coffer.

 -

σεργιάνι,

diversion, exercise,

sr T., gesdì T.

σέρνω, σύρνω,

I drag,

cvarìt.

συρτά,

by dragging,

cvàrre.

σημάδι,

mark, note, sign, butt,

nisàn T.

σημαδεύω,

 

I make a mark,

 

shenònj.

make a sign,

σήμερον,

to-day,

sot.

σημερινός,

of, belonging to, to-day,

isòtmë.

σίγουρος,

sure, secure.

 -

σίδηρον,

iron,

khèkur.

σισάμι,

sesamum,

susàm.

σιτάρι,

wheat,

grùrë.

σιωπή,

silence,

khèstejë, pushìm.

σκάβγω, σκάφτω,

I dig, excavate,

rmikh.

σκάζω,

 

I die, perish, (generally)

 

pëlcès.

applied to beasts

σκάλα It.

 

ladder, stairs,

shkàlë.

stirrup,

uzengì T.

σκαλίζω,

I scrape, rake,

grevìs.

σκαμνί,

chair, stool, bench,

fron H.

σκατόν,

merda, stercus,

mut.

σακφίδι,

hutch, trough,

mànge, govàtë.

σκέλος,

leg,

but l. L. kòfs.

σκεπάζω,

I cover,

buljònj.

σκεπή,

cover, lid, roof,

bulìm.

σκήβγω, σκύφτω,

I stoop, lower,

unj, ùnjem.

σκιάδι,

large hat, parasol,

shàpkë.

σκιάζω,

I frighten,

trëmb L.

σκλάβος,

slave, prisoner of war,

rop.

σκλαβώνω,

I make prisoner, enslave,

roberònj.

σκληρός,

harsh, cruel,

ivràzë.

σκληρώνω,

I harden,

fortzòkhem.

σκόνη,

dust,

pljùkhur, tos S.

σκοντάβω,

 

I trip, stumble,

 

pekòkhem.

σκοντάπτω,

σκοπός,

vie, aim, intention,

takhmìn.

σκόρδον,

garlick,

khùdhrë.

σκορπίδι,

scorpion,

skorpjò m.

σκορπιός,

dispersed,

perkhàpurë.

σκορπίζω,

I disperse,

përkhàp.

σκοτάδι,

darkness,

erëcìrë.

σκοτίζω,

I am giddy, make giddy,

erëcònj.

σκοτώνω,

I kill, murder,

vras - p. vràna.

σκουλαρίκι,

ear-ring, pendant,

vëth.

σκουλήκι,

worm,

krìb f.

σκουλί,

 

distaff-full, (of cotton, & c.)

 

fkòllë.

Ital. Pennecchio,

σκουριά,

rust,

cgjùrë.

σκουτέλι,

porringer, plate,

misùr.

σκούφια It.

bonnet, cap,

kësùlë.

σκρόφα It.

sow,

dòsë.

σκύλος,

dog,

kën H. L.

σμίγω,

I mix, join,

bashkònj.

σοβαρός L.

severe, serious.

 -

σολδάτος It.

soldier,

seimèn T.

σουβλί,

spit,

khel.

σοφός,

wise, learned,

idìkhurë.

σπάζω,

I rend, split, burst,

rëncònj S.

σπαθί,

sword,

kòrdhë.

σπανάκι L.

spinage,

spinàk.

σπάνιος,

rare,

iràlë.

σπανός,

thin-bearded,

kòse.

σπάργανα,

 

wrappers, swaddling

 

spërgën.

clothes,

σπάρτος,

broom, (shrub).

 -

σπειρί,

grain,

kòke.

σπέρνω,

I sow,

bìel.

σπόρος,

seed,

fàrë.

σπήλαιον,

carven,

spilè, spèlë.

σπίθα,

spark,

 -

σπιούνος It.

spy,

përgjònjës.

σπλήνα,

spleen,

shprètke.

σπουδή,

study,

spudhì, spudhàx.

σπρώχνω,

I push,

shtunj.

στάζω,

I drop, distil,

pikònj.

σταλαγματιά,

drop,

pìkë.

σταματώ,

I arrest, stop, halt,

resht It., ntrònj.

σταμνί,

urn, pitcher,

stàmnë.

στάμπα,

print, typography,

dàmkë.

με στανιόν,

by force,

me zi.

σταύλος L.

stable,

vàthë.

σταυρός,

cross,

krik, ktuk L.

σταφίδα,

raisin, dried grape,

stafìdhe.

σταφύλι,

grape,

rus.

στάχτη,

cinders,

khi m.

στεγνός,

dry,

ithà, itërmë.

στεγνώνω,

I dry,

thanj, ter.

στείρος,

barren,

istèrpë.

στέκομαι,

I stand,

ntrònj.

στέλνω,

I send,

dërgònj.

στενός,

narrow,

ingùstë L.

στερεός,

firm, solid,

ikavìsim.

στερεά,

land, continent, terrafirma,

sak, kivì

στέρνα L.

cistern

 -

στερνάρι,

flint of musquet.

 -

στεφάνι,

crown,

kuròre, reth.

στήθος,

breast,

gjòz T.

στηλίδι,

sepulchral stone,

varr.

στημόνι,

warp, (in weaving)

màjë.

στίχημα,

wager, pledge,

bast.

στίχος,

verse,

stikh, ràdhë R.

στολίδι,

ornament,

stolì.

στόμα,

mouth,

gòjë.

στομάχι,

stomach,

stomàkh.

στούμπος,

pestle,

shtìpes.

στουμπίζω,

I pound,

shtip, shtup.

στουπί,

tow, stopple,

shtùpë.

στουπώνω,

I stop up, caulk,

kalafatìs It.

στοχάζομαι,

I think, am of opinion,

mëntòkhëm L.

στοχασμός,

thought,

mëntìm, fikìr f.

στραβός,

 

crooked,

ishtrëbërë.

blind,

kjor T.

στραγγίζω,

I strain, squeeze,

kulònj.

στράτα,

road,

ùdhë H.

στρατοκόπος,

traveller,

udhëtàr.

στράτευμα,

 

army

 

ordhì T.

 στρατιά,

στρίφω,

I turn,

vërtìt L.

στρέφω,

I twist,

στρίγλος,

wizard, magician,

magistrìc.

στρόγγυλος,

round,

rumbulàkë.

στροφίδι,

pivot, hinge,

rèze.

στρώνω,

I strew,

shtrònj.

στρώμα,

mattrass, bed,

tështrùarë - dushèk T.

στύλος,

column,

dirèk.

στυφός,

acrid, unripe,

iàthëtë.

στύψη,

alum,

shtìpzë.

σύγνεφον,

cloud,

re.

συγχωρώ,

I pardon, have mercy upon,

dëghènj.

συκάμινον,

mulberry,

man.

σύκον,

fig,

fik.

συκότι,

liver,

mëlcì.

συκώνω,

I rise, raise.

gre - p. grìkhita.

συμμά,

near,

àfër, brànë.

συμμώτερα,

nearer,

màfër.

συμπαθώ,

I compassionate, condescend,

dhëmpsònj.

συμφωνώ,

I agree, accord,

ughindìs.

συμώνω,

I am near, approach,

nkàsem, afëròkhem.

συνάζω,

I assemble.

 -

συνάγχη,

rheum, cold,

kòlë S.

συνήθεια,

custom,

zakòn, alèsh.

συνηθίζω,

I am accustomed,

alestìs.

συρίζω,

I whistle,

vershëlènj.

συχαίνομαι,

I hate,

dòkhem - festìnj.

συχνά,

frequently,

dënturë.

σφάζω,

I slay, slaughter,

ther.

σφαίρα,

sphere, globe,

top.

σφάλλω,

 

I err, mistake,

ljakhithìt.

commit a fault.

fëghènj.

σφάλμα,

fault,

fàkhi.

σφάλνω, σφαλίζω,

I shut, fasten,

bul, bulìnj.

σφενδόνι,

sling,

khobè.

σφεντάμι,

maple,

donj.

σφήκα,

wasp.

 -

σφήνα,

wedge,

pùkhikë.

σφίγγω,

I squeeze, bind, compress,

shtërgònj.

σφουγγάρι,

spunge,

sungèr.

σφυρί,

hammer,

cakàn.

σχίζω,

I split, tear,

gris, canj.

σχοινί,

rope, cord,

gjàlmë.

σχολείον

school,

skoljò.

σχολνώ

I rest, am at leisure,

 

skolàs.

σχολάζω,

have a holiday,

σώνω,

 

I attain, finish, am

 

sos.

sufficient,

σωρός,

heap,

pirk, kipì.

σωστός,

just, exact,

itèërë - itamàmtë T.