Skip to main content

Το χρονικό της ελληνικής επίθεσης στη Μακεδονία (30/8/1904 - 31/10/1905) [2007]

 

Το χρονικό της ελληνικής επίθεσης στη Μακεδονία

(30/8/1904 - 31/10/1905)

αντιμακεδονικού αγώνα παράρτημα

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Η εργασία που ακολουθεί, αποτελεί μία χρονολογική καταγραφή της ένοπλης μισθοφορικής επίθεσης στη Μακεδονία. Η πρώτη εγγραφή, η είδηση της 30ης Αυγούστου 1904, στις αθηναϊκές εφημερίδες ΕΜΠΡΟΣ και ΣΚΡΙΠ, των φόνων του Στέργιου Πλατή, μπορεί να θεωρηθεί ως η πρώτη «πράξη» των ελληνικών σωμάτων στη Μακεδονία, η οποία γίνεται γνωστή στην Ελλάδα. Η τελευταία εγγραφή, η εκτέλεση των πέντε προκρίτων, στα τέλη Οκτωβρίου 1905, συμπίπτει χρονικά με τον τερματισμό της πρώτης εξόδου του Τσόντου-Βάρδα και την επιστροφή του στην Ελλάδα (το τέλος του πρώτου τόμου του ημερολογίου του).

Οι ελληνικές πηγές της εποχής, διακρίνουν την πολιτισμικά μακεδονική κοινότητα, σε εθνικά Έλληνες και εθνικά Βούλγαρους. Ως εθνικά Έλληνες, θεωρούν τους χριστιανούς Μακεδόνες που υπάγονται στο πατριαρχείο και ως εθνικά Βούλγαρους, τους «σχισματικούς» ή εξαρχικούς, δηλαδή τους Μακεδόνες που είχαν προσχωρήσει στην εξαρχία. Το μακεδονικό αυτονομιστικό κίνημα των Τσεντραλιστών, περιγράφεται ως πτέρυγα των «βούλγαρων κομιτατζήδων». Οι λίγες καθαρές αναφορές σε Μακεδόνες και μακεδονισμό, που υπάρχουν στα ελληνικά κείμενα, αποτελούν εξαίρεση στον κανόνα.

Όλοι οι φόνοι που διαπράττουν οι ένοπλες ελληνικές μισθοφορικές ομάδες (οι περισσότερες υπό την ηγεσία αξιωματικών και υπαξιωματικών), χαρακτηρίζονται στις ελληνικές εφημερίδες ως δίκαιες πράξεις αντεκδίκησης για τα εγκλήματα που έχουν διαπράξει τα ανθρωπόμορφα και αιμοβόρα βουλγάρικα τέρατα. Εκατοντάδες φόνοι άοπλων χωρικών και πολλές φορές γυναικόπαιδων, χαρακτηρίζονται σαν νεκροί κατά τη μάχη κομιτατζήδες.

Είναι φανερό, για όσους ο εθνικιστικός φανατισμός δεν τους έχει στερήσει κάθε ικανότητα λογικής αξιολόγησης των πληροφοριών, πως η σημασία αυτών των πηγών, έγκειται στο γεγονός πως περιγράφονται οι σφαγές του εχθρικού στοιχείου στη Μακεδονία, από τους έλληνες «μακεδονομάχους». Κι αυτές οι πληροφορίες, συγκεντρωμένες μαζί (και όσο είναι δυνατόν, καθώς υπάρχουν και εθνικά απόρρητα στα οποία δεν έχω πρόσβαση), δίνουν μια άλλη διάσταση εκείνης της περιόδου, της σχεδόν άγνωστης στους σύγχρονους Έλληνες.

Για εκείνους που «διαβάζοντας» τα κείμενα, βλέπουν νεκρούς κομιτατζήδες «Βούλγαρους» και όχι άδικα σφαγμένους Μακεδόνες, εκείνους δηλαδή που υπερασπιζόμενοι τα «εθνικά κίνητρα» των θυτών, ασχολούνται μόνο με την (κατά τη γνώμη τους) ταυτότητα των θυμάτων και όχι με αυτό καθεαυτό το γεγονός της σφαγής τους, είναι φανερό πως το μίσος τους έχει τυφλώσει.

Τέλος, το κείμενο αυτό, μπορεί να το θεωρήσει ο αναγνώστης ως ένα παράρτημα στο έργο μου Ελληνικός Αντιμακεδονικός Αγώνας.

 

26 Δεκεμβρίου 2007

 


 

Πηγές

 

Ιστορικό Αρχείο Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, Προξενείο Μοναστηρίου και Προξενείο Θεσσαλονίκης.

Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχείο Τσόντου - Βάρδα.

Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αρχείο Στέφανου Δραγούμη.

Βάρδας: Γεωργίου Τσόντου - Βάρδα, Ο Μακεδονικός Αγών / Ημερολόγιο 1904-1905, εισαγωγή – επιμέλεια – σχόλια Γιώργος Πετσίβας, Αθήνα 2003.

δις: Γενικόν Επιτελείον Στρατού – Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού, Ο μακεδονικός αγών και τα εις Θράκην γεγονότα, Αθήναι 1979.

εμπρος: εμπρος - Ημερησία Εθνική Εφημερίς, Διευθυντής Δημήτριος Καλαποθάκης, Αθήναι.

Κάκκαβος: Δημητρίου Κάκκαβου, Απομνημονεύματα (Μακεδονικός Αγών), εταιρεια μακεδονικων σπουδων, Θεσσαλονίκη 1972.

Καούδης: Καούδης Ευθύμιος, Απομνημονεύματα (1903 - 1907), επιμέλεια Άγγελος Χοτζίδης, μουσειο μακεδονικου αγωνα, Θεσσαλονίκη, 1996.

Καραβαγγέλης: Γερμανού Καραβαγγέλη, Ο μακεδονικός αγών – απομνημονεύματα, Θεσσαλονίκη 1958.

Καραβίτης: Ιωάννου Καραβίτη, Ο μακεδονικός αγών / Απομνημονεύματα – εισαγωγή, επιμέλεια, σχόλια Γιώργος Πετσίβας, Αθήνα 1994.

Κλειδής: Κώστα Κλειδή, Με τη λάμψη στα μάτια, Αθήνα 1984.

Λιθοξόου: Δημήτρης Λιθοξόου, Ελληνικός αντιμακεδονικός αγώνας / Από το Ίλιντεν στη Ζαγκορίτσανη (1903 - 1905), δεύτερη έκδοση, μπαταβια, Θεσσαλονίκη 2006.

Μαζαράκης: Κ. Ι. Μαζαράκης – Αινιάνος, Ο Μακεδονικός Αγώνας – Αναμνήσεις, στο συλλογικό Ο μακεδονικός αγώνας / Απομνημονεύματα, ιμχα, Θεσσαλονίκη 1984.

Μακρής: Δικωνύμου - Μακρή Γεωργίου, Απομνημονεύματα, στο συλλογικό Αρχείο Μακεδονικού Αγώνα Πηνελόπης Δέλτα – Απομνημονεύματα, ιμχα, Θεσσαλονίκη 1984.

Μελάς: Ναταλίας Π. Μελά, Παύλος Μελάς, Αθήνα 1964.

Πύρζας: Ο οπλαρχηγός καπετάν Λάκης Πύρζας, επιμέλεια Πάνου Παπασταμάτη, περιοδικό αριστοτελης, Φλώρινα, Μάρτιος-Απρίλιος 1960.

σκριπ: σκριπ - Εφημερίς Πολιτική και των Ειδήσεων, Ιδιοκτήτης - Διευθυντής Γρηγόριος Ευστρατιάδης, Αθήναι.

Σόνισεν: Άλμπερτ Σόνισεν, Αναμνήσεις ενός μακεδόνα αντάρτη, μετάφραση Νέλλη Ρούτσου – Πανταζή, Εισαγωγή και επιμέλεια Γιώργος Πετσίβας, Αθήνα 2004.

Brailsford: Henry Noel Brailsford, Η Μακεδονία - οι φυλές της και το μέλλον τους, μετάφραση Δημήτρης Καζάκης, Αθήνα 2006.

Dakin: Douglas Dakin, Ο ελληνικός αγώνας στη Μακεδονία 1897 – 1913, μετάφραση Γιάννης Στεφανίδης και Ξένια Κοτζαγεώργη, ιμχα, Θεσσαλονίκη 1996.

Rubin: Alexandre Rubin, Les Roumains de Macédoine, Bucarest 1913.

Siljanov: Хр. Силянов, Освободителнитѣ борби на Македония, том IIСлед Илинденското възстание, София 1943.

The Library of Congress > Chronicling America > Search Newspaper Pages

The New York Times > Archive Search

Δευτέρα 30 Αυγούστου 1904 (είδηση). Κοντά στη Μονή της Παναγίας της Κατερίνης / Katerina [εμπρος] ή έξω από το χωριό Νεστρέμ: Νέστραμ / Nestram (Νεστόριον) του καζά Καστοριάς [σκριπ]. Τέσσερις φονευμένοι Μακεδόνες σε επίθεση ελληνικής ομάδας. Στα πτώματα τους βρέθηκε «επισκεπτήριο» που έγραφε «εγώ ο Στέργιος Πλατής τους εσκότωσα». [εμπρος, 30/8/1904, σ. 4. σκριπ, 30/8/1904, σ. 3].

Δευτέρα 30 Αυγούστου 1904 (είδηση). Στο χωριό Ντέμπενη: Ντέμπενι / Dmbeni (Δενδροχώριον) του καζά Καστοριάς. Από επίθεση ελληνικής ομάδας, πέντε νεκροί Μακεδόνες, μεταξύ των οποίων και ο εξαρχικός δάσκαλος. «Το χωρίον Ντέμπενη είναι ολόκληρον σχισματικόν, τούτο δε αναδεικνύει έτι μάλλον το θάρρος του ελληνικού σώματος, του οποίου το κατόρθωμα επτόησε τον σχισματικόν πληθυσμόν και ενεθάρρυνε τον ορθόδοξον» [σκριπ, 30/8/1904, σ. 3].

Δευτέρα 30 Αυγούστου 1904 (είδηση). Στο βουνό Περιστέρι: Πέλιστερ / Pelister, δυτικά της πόλης Μοναστήρι ή Μπίτολα / Bitola. Επτά νεκροί Μακεδόνες μετά από επίθεση ελληνικής ομάδας, [εμπρος, 30/8/1904, σ. 4. σκριπ, 30/8/1904, σ. 3 και 18/9/1904, σ. 3 ].

 «Κατά το τέλος Αυγούστου, στα 1904, μ’ εκάλεσεν ο Καλαποθάκης δι ενός νέου ονόματι Αποστόλης Αγακίδης κ’ επήγα σπίτι του στην οδόν Πατησίων, εκεί ήτον ο Ιωάννης Ράλλης και ο Μπαλταντζής και με ερωτούσαν ότι, που πήγα στη Μακεδονία, τι είδα και τι ξεύρω».

«Εγώ των είπα τι είδα και τι ήξερα, “Ετότε αναλαμβάνεις να σου δώσομε τα μέσα να πάρεις άνδρες να πάεις; Τώρα”, μου λέει, “κάναμε Κομιτάτο με πολλά λεπτά, θα σου πληρώνουμε δύο λίρες διά τον κάθε οπλίτη και θα σου δίδομε κ’ εσένα πέντε λίρας το μήνα. Θα μπορέσεις να εργασθείς;” Εγώ των είπα ότι θα μπορέσω και θα παραμπορέσω» [Καούδης, σ. 65-66].

Σάββατο 4 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Στον καζά Καστοριάς. Εκτέλεση δύο αυτονομιστών, από μέλη της ελληνικής οργάνωσης. Ο ένας ονομαζόταν Ναούμ και ο άλλος χαρακτηρίζεται «σαλπιγκτής του Τσακαλάρωφ» [σκριπ, 4/9/1904, σ. 3].

Κυριακή 12 Σεπτεμβρίου 1904 (απόσπασμα επιστολής του Παύλου Μελά). «Μόνος εις το σκότος έκλαυσα με απελπισίαν. Ησθανόμην ως εις την κόλασιν και εντελώς μόνος. Ελησμόνησα όλον το ωραίον, το υψηλόν και το ευγενές μέρος της αποστολής μου, και έβλεπα μόνον φόνους αγρίους, δολίους, ερήμωσιν οικογενειών, απελπισίαν γονέων και αδελφών. Ενθυμήθηκα την γλυκύτητα του οικογενειακού βίου, όλους σας, τας λεπτάς και ευγενείς υπάρξεις σας και η απελπισία μου μ’ ετρέλανε σχεδόν» [Μελάς, σ. 379].

Δευτέρα 13 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Πάνω από το χωριό Τσέγκου: Τσέγκαν / Čegan (Άγιος Αθανάσιος) του καζά Βοδενών. Σε σύγκρουση ελληνικού σώματος και τσέτας, δέκα νεκροί και δεκαπέντε αιχμάλωτοι Μακεδόνες, «παραδοθέντες κατόπιν υπό των ημετέρων εις τας τουρκικάς αρχάς» [εμπρος, 13/9/1904, σ. 3 και 15/9/1904, σ. 3].

Τετάρτη 15 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Στα πέριξ της Αικατερίνης: Κατερίνη / Katerina , έδρα του ομώνυμου καζά. Δεκαμελής «ελληνική συμμορία» συνεπλάκη με τσέτα «ην ηδυνήθη να διασκορπίση» [εμπρος, 15/9/1904, σ. 4].

Πέμπτη 16 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Χωρίς αναφορά τοποθεσίας: «σοβαρώτατον γεγονός λαβόν χώραν πέραν των συνόρων». Οκτώ νεκροί και δεκατρείς τραυματίες Μακεδόνες, μετά από σφοδρή σύγκρουση ελληνικού σώματος και τσέτας. Οι Έλληνες είχαν τρεις νεκρούς και εννέα τραυματίες [εμπρος, 16/9/1904, σ. 4].

Σάββατο 18 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Σύγκρουση ελληνικού σώματος και τσέτας, κοντά στη Νιζόπολι: Νιζέπολε / Nižepole του καζά Μοναστηρίου. Σκοτώθηκαν δέκα επτά Μακεδόνες και τέσσερις Έλληνες [σκριπ, 18/9/1904, σ. 3].

Δευτέρα 20 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Μεταξύ των χωριών Μουραλάρ / Muralar (Πελαργός) και Κιοσελέρ / Kjoseler (Αντίγονος) του καζά Καϊλαρίων. Έργο της ομάδας του Στέργιου Πλατή. Οι εξαρχικοί αδελφοί Γιοβαίν βρέθηκαν από αγωγιάτες «έχοντες τεθραυσμένας τας αρθρώσεις των χειρών και των ποδών τιμωρηθέντες» από τον έλληνα οπλαρχηγό Στέργιο Πλατή. «Εις τας ερωτήσεις των αγωγέων απήντησαν ότι το σκυλί ο Πλατής έθραυσε διά σφυρίου τας αρθρώσεις αυτών» [εμπρος, 20/9/1904, σ. 3].

Πέμπτη 23 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Στον καζά Καστοριάς. Δολοφονία των αυτονομιστών Χατζηπαύλου στο χωριό Ζέλιοβο: Ζέλεβο / Želevo και Στόικωφ στο χωριό Όστιμο: Όστσιμα / Ocčima [σκριπ, 23/9/1904, σ. 4].

 «Το ίδιο βράδυ έστειλα τον Ντίνε κ’ επήρε άλλα τρία παιδιά κ’ επήγε και μου έφεραν από το Όστιμο τον θείον του τον Στόιτσο και τον εσφάξαμε».

«Τη δεύτερη μέρα έστειλα πάλι τον Ντίνε και τον Παύλο με τρία άλλα παιδιά, κ’ έκαναν καρτέρι στο Μπόρο της Πρέσπας που θα ήρχετον από τ’ Ορομλίκ της Πρέσπας ο Τσολάκης από το Πισοδέρι, τον έπιασαν και τον έφεραν και τον εσφάξαμε και αυτόν. Ήτον αρχηγός των Ρουμανιζόντων».

«Την τρίτη ημέραν, ήτο στη Φλώρενα και θα ήρχεντο ο Χαντζή Παύλος… έστειλα πλιο κάτω από το Πισοδέρι τον Νίσταρη και τον Ζούλη κι εκρύφθησαν μέσα στο ρέμα, όταν θα έρχεται να τον συλλάβουν και να μου τονε φέρουν, αλλά αυτός, ως τους είδε, έτρεξε να φύγει προς το Πισοδέρι και τον πήραν κατόπιν και στο χωριό κοντά τον εσκότωσαν».

«Την άλλη βραδιά πήγαμε στο Πισοδέρι. Ε, τι κακό μ’ επερίμενε από το παπά-Σταύρο, τι θυμό. Και τι δεν είπεν ο παπάς. “Τι καπετάνιος είσαι συ που δεν βγαίνεις στο λόγο σου, μου λέει, δεν είχαμε συμφωνήσει να έλθετε στην Αγία Τριάδα να σας μεταλάβω; Κι επήγα και δεν σας βρήκα”. Εγώ έμεινα κατάπληκτος και τον εκοίταζα στα μάθια και δεν ήξευρα τι να του απαντήσω, μετ ολίγο επήρα το θάρρος και του λέγω: “Μα παπά μας είπες να νηστέψομε τις τρεις μέρες και να μας μεταλάβεις κ’ εμείς αντί να νηστέψομε τις τρεις μέρες εκάναμε κατά σειράν κάθε ημέραν και μίαν δολοφονίαν, επιτρέπετο να μεταλάβομε;” “Άκουε” μου λέει ο παπάς, “μ’ ακριβώς γι’ αυτό δεν εχρειάζετο ούτε να νηστέψετε, διότι κ’ εάν είχατε αμαρτίες τες εσώσατε, διότι εσκοτώσατε τους μεγαλύτερους κακούργους του κόσμου”. Ε, μα δεν το ξέραμε εμείς έτσι!» [Καούδης, σ. 74-75].

Σάββατο 25 Σεπτεμβρίου 1904 (απόσπασμα επιστολής του Παύλου Μελά). «Ο Καούδης εξωλόθρευσεν εις τα Κορέστια ουκ ολίγους κακούργους. Προχθές δε συμπλακείς με 80 κομίτας αυτός με 20, εφόνευσε 5 εξ αυτών και επλήγωσε, 15 χωρίς να πάθη τι κανείς από τους ιδικούς του. Εγώ εδώ, ή μάλλον το σώμα μου εφόνευσε τους διαβοήτους βουλγαροπαπάν και βουλγαροδάσκαλον της Πρεκοπάνας την 17 Σεπτεμβρίου, Πέμπτη (το σωστό: Πέμπτη 16). Δια της πράξως ταύτης υπεβοήθησα τους κατοίκους να επανέλθουν στην ορθοδοξία και να δηλώσουν εντός δεκαημέρου την επιθυμίαν των ταύτην εις τον μητροπολίτην. Την, 18 εις την ελληνικωτάτην (: πατριαρχική) Βελκαμένην, υποχρέωσα 7 γονείς ν’ αποσύρουν τα 7 τέκνα των, τους μόνους μαθητάς της ρουμανικής σχολής. Τον ρουμάνον διδάσκαλον και ταυτοχρόνως κομιτατζήν υποχρέωσα να φύγη εντός εβδομάδος, αν θέλη να ζήση. Αυτός έφυγεν από την επαύριον» [Μελάς, σ. 394-395].

Σάββατο 25 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Ζέλοβο: Ζέλεβο / Želevo του καζά Καστοριάς. Προ πέντε ημερών, συγκρούστηκε τσέτα και ελληνικό σώμα (πιθανόν των Βλάχου και Καούδη αντίστοιχα) [εμπρος, 25/9/1904, σ. 4].

Κυριακή 26 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Στον καζά Βοδενών. Ο πατριαρχικός παπάς του χωριού Όστροβο / Ostrovo (Άρνισσα) του καζά Βοδενών σχημάτισε ένοπλη ομάδα και καταδίωξε τσέτα την οποία «κατετρόπωσε τελείως» [σκριπ, 26/9/1904, σ. 4].

Τρίτη 28 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Τσέγκον: Τσέγκαν / Čegan (Άγιος Αθανάσιος) του καζά Βοδενών. Σε μάχη τσέτας και ελληνικού σώματος σκοτώθηκαν εννέα Μακεδόνες και τραυματίστηκαν δεκαπέντε. Οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς και πέντε πληγωμένους [σκριπ, 28/9/1904, σ. 4].

Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου 1904 (απόσπασμα συνέντευξης). «Ο Χιλμή Πασάς απήντησεν αυτολοξεί “Πάσαι αι προσπάθειαί μου τείνουσιν εις υποστήριξιν και ενίσχυσιν του ελληνικού στοιχείου της Μακεδονίας. Αι εργασίαι μου υπέρ αυτών είναι καταφανείς μέχρι μάλιστα παρεξηγήσεων” [εμπρος, 29/9/1904, σ. 4].

Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου / 12 Οκτωβρίου 1904. Μέσα στην πόλη Μοναστήρι ή Μπίτολα / Bitola. Δολοφονία ενός εξαρχικού δάσκαλου, από την ελληνική οργάνωση [Dakin, σ. 260].

Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Έξω από το χωριό Όστιμα: Όστσιμα / Osčima, (Τρίγωνον) του καζά Καστοριάς. Σύγκρουση της αποτελούμενης εκ δεκατριών μελών ομάδας του Θύμιου Καούδη με την τσέτα του Μήτρου Βλάχου. Εννέα νεκροί και είκοσι τραυματίες Μακεδόνες. Από τους Έλληνες πληγώθηκαν οι Μανόλης Σκουντρής και Γιάννης Σεϊμένης [εμπρος, 30/9/1904, σ. 4 και 1/10/1904, σ. 1].

Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Πρεκοπάνα / Prekopana (Περικοπή) του καζά Φλώρινας. Εισβολή του σώματος Ζέζας (: Παύλου Μελά). «Διεσκόρπισε τους σχισματικούς του χωρίου τούτου». Φόνος του εξαρχικού δάσκαλου και του εξαρχικού παπά. Κατόπιν τούτου το χωριό «αποτασσάμενον το σχίσμα επανήλθεν και πάλιν εις τας αγκάλας της Εκκλησίας. Το αυτό επί έπραξε και το χωρίον Στρέμπινα και άλλα πολλά. Μετά τούτο το ίδιον σώμα μεταβάν εις το χωρίον Μπελκαμένη εκρήμνισε την διά της βίας εκεί ανεγειρομένην ρουμανικήν εκκλησίαν». [εμπρος, 30/9/1904, σ. 4 ].

 «Φθάνω το σώμα καθ’ ην στιγμή ανεχώρει παραλαβόν τον παπά με τον δάσκαλο. Όταν εμβήκαμεν εις το δάσος, τους αφήνει και τους δύο ο αρχηγός εις τον Κατσαμάκα και τον Μπαρμπανδρέα, οι οποίοι τους εξετέλεσαν. Ο Μελάς δεν ήθελε να τους ιδεί φονευμένους και διέταξε να απομακρυνθούν οι Κατσαμάκας και Μπαρμπανδρέας αρκετά» [Καραβίτης, σ. 84].

 Τα θύματα της επίθεσης στην Πρεκοπάνα ήταν ο παπάς Nikola και ο δάσκαλος Kondevčev [Siljanov, σ. 147].

 Απόσπασμα άρθρου βουλγαρικής εφημερίδας που δημοσιεύτηκε μεταφρασμένο στο εμπρος για τα γεγονότα στην Πρεκοπάνα: «Τη 17 Σεπτεμβρίου ετελείτο εν τω χωρίω μία κηδεία. Ο ιερεύς Νικόλαος Κώστωφ, ο διδάσκαλος Π. Εμ. Κόνδεφ και πολλοί άλλοι χωρικοί εν τω ναώ. Κατά την στιγμήν εκείνην μία ελληνική συμμορία εκ 55 ανδρών επολιόρκησε το χωρίον και αφήσασα 25 συμμορίτας να φρουρώσι το χωρίον έξωθεν, εισήλθεν εις αυτό, περικύκλωσε την εκκλησίαν εξήγαγε τον ιερέα Νικόλαον και τον διδάσκαλον Π. Κόνδεφ. Η συμμορία αφού εδήλωσεν ότι σκοπεί να εκδικήση τους κατά το παρελθόν έτος φονευθέντας υπό του εσωτερικού Οργανισμού Παπά Χρήστον και τον ανηψιόν του Βάνην, επετέθη κατά του πωπ Νικολάου και του διδασκάλου Κόνδεφ και τους εφόνευσε. Μετά ταύτα εδήλωσεν εις τους χωρικούς ότι αναζητεί εκ του ιδίου χωρίου έτερα οκτώ άτομα, επίσης δε άλλα οκτώ εκ του χωρίου Σίρνεβε» [εμπρος, 8/10/1904, σ. 4].

Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου 1904 (είδηση). Φόνος των Κότε Μήτσου από Όροβικ: Όροβνικ / Orovnik (Καρυαί), του ναχιγιέ Κάτω Πρέσπα / Dolno Prespa του καζά Μοναστηρίου και Κότε Μιχαήλ από Όστιμα / Osčima (Τρίγωνον) του καζά Καστοριάς, από ελληνικές ομάδες [εμπρος, 30/9/1904, σ. 4 ].

Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου 1904 (απόσπασμα από πρωτοσέλιδο κύριο άρθρο του εμπροσ). «Η εμφάνισις των ελληνικών σωμάτων εν Μακεδονία ήρκεσε να καθαρίση από των συμμοριών τούτων ολόκληρον την επαρχίαν Βοδενών, την επαρχίαν Φλωρίνης, την Κορυτσάν και την Καστορίαν. Ό,τι δε ούτε αι τουρκικαί αρχαί, ούτε αι μεταρρυθμίσεις, ούτε οι Ευρωπαίοι αξιωματικοί επί τόσον χρόνον ηδυνήθησαν να επιτύχουν συντελείται εντός ολίγων εβδομάδων υπό των Μακεδόνων. Τα ελληνικά σώματα δεν εδημιουργήθησαν ίνα διαταράξωσι το καθεστώς εν Τουρκία. Αι δε αυστηραί διαταγαί ας έχουσι παρά του Μακεδονικού Κομιτάτου όπως και πυροβολούμενα μη αντιπυροβολήσωσι κατά του τουρκικού στρατού εφαρμόζονται» [εμπρος, 30/9/1904, σ. 1].

Παρασκευή 1 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Στρέμπενο: Σρέμπρενο / Srebreno (Ασπρόγεια) του καζά Φλώρινας. Το σώμα Ζέζα (: Μελά) συνέλαβε δύο εξαρχικούς. «Αφού δε τους ενουθέτησε τους εχάρισε την ζωήν υπό τον όρον ν’ αποτελέσουν μετ’ άλλων επιτροπήν και εντός 10 ημερών να μεταβούν εις τον Μητροπολίτην δηλούντες ότι δεν υπάρχουν πλέον σχισματικοί και Βούλγαροι εις το χωρίον των και ότι ζητούν έλληνα ιερέα». Μετά το σώμα πήγε στη Μπελκαμένη (: Μπελ Κάμεν / Bel Kamen (Δροσοπηγή), χωριό του καζά Φλώρινας) όπου «επτά γονείς απέσυραν εκ του ρουμανικού σχολείου τα τέκνα των, τους μόνους εν αυτώ φοιτώντας μαθητάς. Εννοείται δε ότι ο ρουμανοδιδάσκαλος μετά τούτο, έσπευσε να εξαφανισθή» [εμπρος, 1/10/1904, σ. 2].

Τετάρτη 6 Οκτωβρίου 1904. Στην πόλη Φλώρινα / Florina ή Λέριν / Lerin. Η ελληνική οργάνωση δολοφονεί τον εξαρχικό Ναούμ [Dakin, σ. 259].

Πέμπτη 7 Οκτωβρίου 1904 (απόσπασμα από άρθρου του εμπροσ με τίτλο «Τα ελληνικά σώματα εν Μακεδονία»). «Αι κατά τόπους Τουρκικαί αρχαί παρετήρησαν ότι τα σώματα ταύτα επιμελώς αποφεύγουσι την συνάντησιν και σύγκρουσιν προς τα στρατιωτικά αποσπάσματα των» [εμπρος, 7/10/1904, σ. 2]

Παρασκευή 8 Οκτωβρίου 1904. Στο χωριό Λέσκοβετς / Leskovec (Λεπτοκαρυαί) του καζά Φλώρινας. Ελληνική ομάδα εκτελεί τον εξαρχικό μουχτάρη και τέσσερις άλλους κατοίκους του χωριού [Dakin, σ. 259].

Σάββατο 9/22 Οκτωβρίου 1904. Στον αμερικάνικο τύπο φθάνει τηλεγράφημα από τη Θεσσαλονίκη, με οποίο γίνεται λόγος για το φόνο είκοσι ατόμων από Έλληνες, κοντά στη Φλώρινα [The New York Times, 22/10/1904. The Washington Times, Σάββατο 22/10/1904, σ. 5. The Salt Lake Herald, 22/10/1904, σ. 9. Breathitt County News, 28/10/1904, σ. 1].

Σάββατο 9 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Πριν δυο μέρες βρέθηκε δολοφονημένος ένας εξαρχικός παπάς, φανατικός αυτονομιστής [εμπρος, 9/10/1904, σ. 3].

Σάββατο 9 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Γκερστίτζα: Γκέρτσιστε / Grčište του καζά Γευγελής. Φόνος του Αντώνη Κιοσέ από την ελληνική οργάνωση [εμπρος, 9/10/1904, σ. 3].

Σάββατο 16 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Στη θέση Ριζάρια, κοντά στην Ελασσόνα / Elasona. Καταστροφή» τσέτας τριάντα ανδρών και φόνος του αρχηγού της Παντσικώφ, μετά από ταυτόχρονη σύγκρουσή της με το ελληνικό σώμα του οπλαρχηγού Πούλακα (Μπούλακα) και οθωμανικού στρατιωτικού αποσπάσματος [εμπρος, 16/10/1904, σ. 4].

Κυριακή 17 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Κατράνιτσα / Katranica (Πύργοι) του καζά Καϊλαρίων. Δώδεκα νεκροί Μακεδόνες σε σύγκρουση ελληνικού σώματος και τσέτας. Οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς [σκριπ, 17/10/1904, σ. 3].

Τρίτη 19 Οκτωβρίου 1904 (πρωτοσέλιδο κύριο άρθρο του εμπροσ με τίτλο «Παύλος Μελάς»). Απόσπασμα αναφερόμενο στο θάνατο του έλληνα αξιωματικού και αρχηγού των ελληνικών σωμάτων στη Μακεδονία: «Η μορφή αυτού φωτίζει το σκότος ως θαμβωτική λάμψις εκδικητού αγγέλου, διώκοντος σκιάς του άδου. Νομίζει τις ότι εκράτει πυρίνην ρομφαίαν… Ομού με αυτόν άλλοι αρχηγοί ως ο Καούδης, ο Παύλου, ο Μαργαρίτης, ο Πούλακας, ο Βιζβίκης, ο Καραλίβανος και τόσοι άλλοι ακολουθούσι σαρώνοντες το έδαφος από τα παράσιτα, τα οποία αφήκε να φυτρώσουν η τουρκική εξουσία. Αλλ’ η τελευταία αύτη, ως να ησθάνετο εντροπήν ότι ολίγοι άνδρες έδιδον εις αυτήν τόσον διδακτικόν μάθημα, μολονότι δεν την προεκάλεσαν, μολονότι ειργάζοντο υπέρ του αυτού έργου ησυχίας και της τάξεως, το οποίον επαγγέλλεται, προσεπάθησε να τους εξοντώση» [εμπροσ, 19/10/1904, σ. 1].

Τετάρτη 20 Οκτωβρίου 1904 (Από πρωτοσέλιδο κύριο άρθρο του εμπροσ με τίτλο «Πολιτική της Τουρκίας»). «Οι Έλληνες δεν προσβάλλουσι τας καθεστηκυίας αρχάς, αποφεύγουν πάσαν σύγκρουσιν προς τα Τουρκικά αποσπάσματα, δεν διέπραξαν πράξεις ικανάς να ελκύσωσι την προσοχήν της Ευρώπης… Προς τοιούτους δε αυθορμήτους συμμάχους της ειρήνης ώφειλε (η Τουρκία) χάριτας και αν ενδιεφέρετο πράγματι διά την τάξιν έπρεπε να αισθάνεται αληθή ευγνωμοσύνην» [εμπροσ, 20/10/1904, σ. 1].

Παρασκευή 22 Οκτωβρίου 1904 (Αποσπάσματα άρθρου της αυτονομιστικής εφημερίδας «Μεταρρυθμίσεις»που δημοσιεύτηκε μεταφρασμένο στο εμπρος). «Εν Μακεδονία δεν υπάρχει Σερβισμός, ενώ οι Έλληνες αριθμούσι περί τας 220.000 χιλ. Εν μέγα μέρος των Βλάχων, ανερχομένων εις 80.000 εισίν ελληνικής μορφώσεως μεθ’ ελληνικού πνεύματος και ελληνικών ιδεωδών, ούτως ώστε ο ελληνισμός μετά των εξελληνισθέντων Βλάχων ανέρχονται εις ουχί ολιγωτέρους των 250.000 ψυχών. Πολλά μέρη της Μακεδονίας κατοικούνται υπό συμπαγών ελληνικών ομάδων. Μία παχεία ζώνη ολοκλήρου της μακεδονικής παραλίας, ήτις εν τη ανατολική Μακεδονία φθάνει μέχρι των υπωρειών του Μπος Δαγ, Σιαρλίας και Βελάστιτσας είναι κατωκημένη υπό μεγάλης Ελληνικής πλειονότητος. Από του στομίου του Νέστου μέχρις αυτού του κόλπου της Θεσσαλονίκης, το ελληνικόν στοιχείον κυριεύει. Από του κόλπου της Θεσσαλονίκης καθ όλον το μεσημβρινόν μέρος της Μακεδονίας ο ελληνικός πληθυσμός επικρατεί εν πολλαίς επαρχίες. Το υπόλοιπον μέρος του ελληνικού πληθυσμού είναι εγκατεστημένον εν τοις κέντροις, οπόθεν ο ελληνισμός εξασκεί ισχυράν επίδρασιν… Καταφανές γίνεται εκ των ανωτέρω υπό ποιους ευνοϊκωτάτους όρους ενεργεί η ελληνική προπαγάνδα» [εμπροσ, 22/10/1904, σ. 2].

Σάββατο 23 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Νερέτ: Νέρεντ / Nered (Πολυπόταμον) του καζά Φλώρινας. Εισβολή δύο ελληνικών σωμάτων. Νεκροί δεκατρία μέλη τσέτας (μεταξύ τους ο βοεβόδας Στόιτσε) και μερικοί χωρικοί [εμπροσ, 23/10/1904, σ. 3].

Σάββατο 23 Οκτωβρίου 1904. Στο χωριό Όσλιανι / Ošljani (Αγία Φωτεινή) του καζά Βοδενών. Δολοφονία τριών εξαρχικών από ελληνική ομάδα [Dakin, σ. 259].

Κυριακή 24 Οκτωβρίου 1904. Στο χωριό Τέχοβο: Τέοβο / Teovo (Καρυδιά) του καζά Βοδενών. Δολοφονία τριών εξαρχικών από ελληνική ομάδα [Dakin, σ. 259].

Δευτέρα 25 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Τσέρνοβον (;). «Καταστροφή» επταμελούς τσέτας, από την ομάδα του Καραλίβανου [εμπροσ, 25/10/1904, σ. 4].

Παρασκευή 29 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Κέρτζιστα: Γκέρτσιστε / Grčište του καζά Γευγελής. «Ελληνικόν σώμα παρατυχόν επετέθη κατά των κακούργων ους έτρεψεν εις φυγήν, εφόνευσε δε και τινας εξ αυτών» [εμπροσ, 29/10/1904, σ. 1].

Παρασκευή 29 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Τσερνόλιστα: Τσερνόβιστα / Črnovišta (Μαυρόκαμπος) του καζά Καστοριάς. Επίθεση της ομάδας του Καραλίβανου. Δεκαπέντε νεκροί και τραυματίες Μακεδόνες [εμπροσ, 29/10/1904, σ. 4. σκριπ, 29/10/1904, σ. 1].

Σάββατο 30 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Ελληνική ομάδα σκότωσε τέσσερα άτομα από τη Φλώρινα. «Τούτο προξένησε μεγάλην ανησυχίαν μεταξύ του εκεί πληθυσμού» [εμπροσ, 30/10/1904, σ. 3].

Σάββατο 30 Οκτωβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Μεσημέρι: Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Τρεις τραυματίες και πέντε νεκροί Μακεδόνες, μεταξύ των οποίων ο μουχτάρης του χωριού Ντάνε Τσάκας, από επίθεση ελληνικής ομάδας 27 ανδρών [σκριπ, 30/10/1904, σ. 4. εμπρος, 9/11/1904, σ. 2. Dakin, σ. 263].

Κυριακή 7 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Μιλοβίτσα: Μαλόβιστε / Malovište του καζά Μοναστηρίου. Τέσσερις νεκροί και πέντε «αιχμάλωτοι» Μακεδόνες σε επίθεση ελληνικής ομάδας. Μεταξύ των Οι έλληνες είχαν δύο νεκρούς [εμπροσ, 7/11/1904, σ. 3].

Κυριακή 7 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Όστροβο / Ostrovo (Άρνισσα) του καζά Βοδενών. «Τελεία καταστροφή» τσέτας από ελληνικό σώμα [εμπροσ, 7/11/1904, σ. 4].

Δευτέρα 8 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Τηλοβλίτσα: Τιόλιστα / Tiolišta (Τοιχίον) του καζά Καστοριάς. Φόνος του βοεβόδα Μάντσο από την Τσερνόβιστα / Črnovišta (Μαυρόκαμπος) και του γιου του αγωγιάτη Γουλά [εμπροσ, 8/11/1904, σ. 4].

Δευτέρα 8 Νοεμβρίου 1904 (απόσπασμα επιστολής). «Ατυχώς δια το ηθικόν μας συνηντήσαμεν ενταύθα (: στο Βόλο) το πλείστον των οπαδών Κρητών του μακαρίτου Παύλου (: Μελά), οίτινες επανήλθον αφηγούμενοι τα πράγματα με τα μελανώτερα χρώματα, αλλ’ οπωσδήποτε ημείς είναι αδύνατο να οπισθοχωρήσωμεν» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 8].

Δευτέρα 8 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). «Το Αρχηγείον Ανασελίτσης κατόπιν διαταγής του Σερασκεράτου αναζητεί τον διαβόητον λήσταρχον Γκούταν (έδρασε ως έλληνας οπλαρχηγός), ίνα του ανακοινώση ότι η Πύλη διατίθεται να του δώση αμνηστείαν και δεχθή την θέσιν του γενικού Δερβέναγα» [εμπροσ, 8/11/1904, σ. 4].

Δευτέρα 8 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). «Η Πύλη ισχυρίζεται ότι εις το διαμέρισμα του νομού Μοναστηρίου εισέβαλον προερχόμενοι εξ Ελλάδος και αποτελέσαντες ένοπλα σώματα 385 άνδρες, ότι δε εις το διαμέρισμα του νομού Θεσσαλονίκης εισέβαλον έτεροι 327» [εμπροσ, 8/11/1904, σ. 4].

Τρίτη 9 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Φόνος του βοεβόδα Ζαχάρωφ, από την ομάδα του Καραλίβανου [εμπροσ, 9/11/1904, σ. 4. σκριπ 10/11/1904].

Τετάρτη 10 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Έξω από το χωριό Μεσιμέρι: Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Βρέθηκαν δύο δολοφονημένοι εξαρχικοί [εμπροσ, 10/11/1904, σ. 4].

Τετάρτη 10 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Σύγκρουση της ομάδας του Καραλίβανου και τσέτας. Φόνος ενός Μακεδόνα και φήμες για πιθανή σύλληψη του βοεβόδα Τσακαλάρωφ [σκριπ, 10/11/1904, σ. 4].

Τετάρτη 10 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Ζουσάνι ή Ζωζιούλιτς: Ζούζελτσι / Žuželci (Σπήλαια) του καζά Καστοριάς. Εννέα νεκροί Μακεδόνες και είκοσι τραυματίστηκαν σε σύγκρουση τσέτας με την ομάδα του Αριστείδη Μαργαρίτη (Τρομάρα). Οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς [σκριπ 10/11/1904, σ. 4 και 11/11/1904 σ. 4].

Τετάρτη 10 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). «Υπό τρόμου κατελήφθησαν και οι σχισματικοί των χωρίων Λίμπονι (;) Κοστενίτσι και Λαμπάνιτσε [Κόσινετς / Kosinec (Ιεροπηγή) και Λομπάνιτσα / Lobanica (Άγιος Δημήτριος)] εμφανισθέντων εκεί των γενναίων πολεμιστών Καούδη και Καραλίβανου» [σκριπ, 10/11/1904, σ. 4].

Πέμπτη 11 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Έξω από το χωριό Δόρτολη: Ντόρτανλι / Dolrtanli (Τετράλοφον) του καζά Κοζάνης. Πέντε φονευμένοι Μακεδόνες μετά από επίθεση της ομάδας του οπλαρχηγού Κώνστα εναντίον τσέτας. Οι Έλληνες είχαν τέσσερις νεκρούς [εμπροσ, 11/11/1904, σ. 3].

Σάββατο 13 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Ζέλενιτς / Zelenič (Σκλήθρον) Φλώρινας. Σαράντα δύο νεκροί σε επίθεση των ελληνικών σωμάτων Ρούβα (Κατεχάκη) και Θύμιου Καούδη, σε γαμήλιο γλέντι σε σπίτι μακεδόνα πρόκριτου [Λιθοξόου, σ. 109-112. Dakin, σ. 259. εμπροσ, 18/11/1904, σ. 4 & 27/11/1904, σ. 4. σκριπ 22/11/1904, σ. 4].

 Η είδηση για το ματωμένο γάμο έφτασε και στον αμερικάνικο τύπο [The San Francisco Call, 18/12/1904, σ. 46. The Salt Lake Herald, 18/12/1904, σ. 4.]

 «Κυκλώνουμε με προσοχή το σπίτι και εισερχόμεθα μέσα, αλλά δεν ευρίσκουμε παρά μία γριά. Ίσως να είναι η παπαδιά. Με τη γριά δεν μπορεί να συνεννοηθεί κανείς. Ότι και να της πουν εκείνοι που γνωρίζουν τη γλώσσα της, δεν ακούν τίποτα άλλο από “νε ζναμ” (δεν γνωρίζω). Είναι η στερεότυπη απάντηση των σλαβοφώνων δι’ οτιδήποτε τους ρωτήσεις, όπως και των ελληνοφώνων το “δεν ξέρω”».

«Εις του παπά το σπίτι είναι οι πλείστοι μέσα και τσακίζουν καρύδια, που ευρήκαν εις έναν σάκο και καλό κρασί. Ειδοποιώ τον Καούδη και αυτός τρέχει να εύρη τον Κατεχάκη».

«Φθάνουμε στην αυλόπορτα του σπιτιού (που γίνεται το γλέντι) οι πρώτοι και εις όσους καταφθάνουν από πίσω τους κάνουμε νόημα να κυκλώσουν το σπίτι δεξιά και αριστερά».

«Το σπίτι αποτελείται από το ισόγειο και το ανώγειο και ένα τσαρδάκι ενώνει όλα τα δωμάτια. Εις το αριστερό μέρος του τσαρδακίου ευρίσκεται η σκάλα. Προχωρώ προς την ισόγεια πόρτα που είναι κοντά στη σκάλα, την σπρώχνω με την κάνη του όπλου και ανοίγει λίγο. Βλέπω μέσα 5-6 γυναίκες, τας ερωτώ “ντέκα πόπε” (που είναι ο παπάς), “γκόρε” (επάνω) μου απαντούν. Οι γυναίκες δεν εξεπλάγησαν, με πήραν για κομιτατζή. Ανέρχομαι εις την σκάλα. Με ακολουθούν κάμποσοι, ο ένας πίσω από τον άλλο, αλλά δεν γνωρίζουν ποίοι και πόσοι. Όπως ανέρχομαι, οι οργανοπαίκται αρχίζουν να κουρδίζουν τα όργανά τους. Πανηγύρι που θα γίνει τώρα, σκέπτομαι».

«Βάζουμε εις ενέργεια τα περίστροφα για πιο γρήγορα και ρίχνουμε στο σωρό. Εγώ ρίχνω τις πρώτες εκεί που μου φάνηκε ότι είδα τα αρκούδια».

«Χαμηλά και όσο το δυνατόν οριζοντίως διευθύνω το όπλο για να ευρίσκει περισσότερα κορμιά. Εις την στιγμιαία λάμψη κάθε πυροβολισμού φαίνονται τα κορμιά σαν ένα πολύποδο τέρας που ασπαίρει στο αίμα του και εκτείνει προς όλας τας διευθύνσεις χέρια ποδάρια, δίκην πλοκάμων οκταποδιού» [Καραβίτης, σ. 148-153].

 «Εγώ όμως, επειδή θα παντρευόταν του παπά αδελφός, ενόμιζα ότι θα γίνεται ο γάμος στου παπά το σπίτι και το ήξευρα από πρώτα που είχα πάει δυο δορές με τον καπετάν Βαγγέλη, κ’ επήγαμε εκεί. Εμπήκεν κάποιος δεν ενθυμούμαι ποιος, από τον περίαυλο και άνοιξε κ’ εγέμισε το σπίτι όλη η παρέα του Πούλακα. Το ισόγειο ήτο κλειστό, ανεβήκανε στο ανώγειο και των άνοιξε η παπαδιά, αλλά δεν ήτο κανένας άλλος. Επερίμενα λίγο κάτω στην αυλή, αλλά αφού δεν έβλεπα τίποτα, ανέβηκα απάνω και τι να ιδώ, μια σάλα μεγάλη και την παπαδιά να στέκει στη μέση της σάλας, να κρατεί μια λάμπα, να κοιτάζει τρομαγμένη, να έχουν δυο τρία μπαούλα ανοιγμένα και σκορπισμένα ρούχα και να ψάχνουν άλλοι τα ρούχα και άλλοι τες γωνίες για λάφυρα. Τα καρύδια και το κρασί που γράφει ο Καραβίτης είναι γαρνιτούρα».

«Επήγα βόλτα νε ιδώ που γίνεται ο γάμος, αφού δεν ήτο στο σπίτι του παπά, πλιο πέρα σε μια γωνιά είχα το Σεϊμένη με άλλον ένα κ’ εφύλαγε και μου λέει ότι σ’ αυτό το σπίτι άκουσε βιολιά. “Ε, εδώ λοιπόν είναι ο γάμος”».

«Ο Κιουτσούκης πρώτος ανέβηκε τη σκάλα, ήτο μια ταράτσα και είχε το σπίτι δύο μεγάλες σάλες, η μία ήτο απέναντι από τη σκάλα, η άλλη ήτο δεξιά ως ανεβαίνεις τη σκάλα. Την απέναντι της σκάλας έτρεξαν κ’ έπιασε ο Κλειδής με τον Καραβίτη, ως έφθασε όμως ο Κλειδής στην πόρτα και είδε γεμάτη τη σάλα ανθρώπους καθήμενους κι έτρωγαν, των εφώναξεν: “τεσιλίμ κερατάδες”».

«Η σάλα που ήσαν οι άνδρες, είχε μπούκα πόρτα και οι γενναίοι κομιτατζήδες έπεσαν οι περισσότεροι στο ισόγειο, αφού έριξε ο κάθε ένας, ο Καραβίτης με τον Κλειδή, περί τας είκοσι τουφεκιές, άδειασαν τα περίστροφα των μέσα» [Καούδης, σ. 86-88].

 «Η σκηνή ήτις επηκολούθησε δεν περιγράφεται. Γυναίκες και παιδιά φύρδην μίγδην ήρχισαν να κατρακυλούν την κλίμακα. Τα τραγούδια έπαυσαν και ο χορός διεκόπη. Θανάσιμος δε σιγή ενέσκηψεν» [εμπρος, 22/11/1904, σ. 1].

 «Το πρωί ο εξαρχόπαπας έκανε γάμο και κηδεία μαζί. Έτρεμε ο γαμπρός, μέχρι τη μέση έφθανε της νύφης, ήταν μπροστά και δεν είχε δει τίποτα. Τίποτα δεν ήξερε να πει. Η νύφη φόραγε μεσοφόρια κι από πάνω μια κάπα. Δεν κράταγε λουλούδια, τη μικρή αδελφή αγκαλιά κι όλο κλαίγανε, ψηλή, όμορφη, κόκκινα αφράτα μάγουλα, μάτια μεγάλα, σκούρα, μακριά κατάμαυρα μαλλιά. Έτρεμαν τα πόδια. Στέκονταν πίσω το χωριό, σαράντα άντρες, γυναίκες τρεις σε ξύλα απλωμένοι νεκροί, γάμος και οι κηδείες γίνανε μαζί, τα παπαδίστικα ακούστηκαν μισά-μισά, κατάρες κι ευχές, πάντρευε ο παπάς την ανιψιά και κήδευε αδελφό και την παπαδιά».

Δημήτρη Γώγος (κάτοικος Ζέλενιτς) προς τον εγγονό του οπλαρχηγού Στέλιου Κλειδή, συγγραφέα Κώστα Κλειδή: «Και χίλιοι χωροφύλακες να ’ρθουν αυτό θα φωνάζω. Αθώοι (: τα θύματα). Γράψ’ το. Είσαι έγγονας φονιά. Δεν έφταιγε αλλά σκότωσε. Δούκας, Καλογεράκης, Καραβίτης κι ο Κλειδής. Φονιάδες. Θυμάμαι τα ονόματα όσο θα ζω» [Κλειδής, σ. 163, 166].

Κυριακή 14 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Σύμφωνα με στατιστική που το εμπρος χαρακτηρίζει ως «λίαν ακριβή», από της εμφανίσεως των ελληνικών σωμάτων στη Μακεδονία είχαν φονευθεί είκοσι δύο έλληνες αντάρτες. Από την άλλη πλευρά οι αντίπαλοι είχαν εκατόν είκοσι οκτώ νεκρούς [εμπρος, 14/11/1904, σ. 3].

Δευτέρα 15 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Γριμένον (;). Εννέα νεκροί και δύο τραυματίες Μακεδόνες, από επίθεση της ομάδας του οπλαρχηγού Βασίλη [σκριπ 15/11/1904, σ. 4].

Δευτέρα 15 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). «Η Πύλη εδημοσίευσε στατιστικήν των ελληνικών σωμάτων. Κατά την στατιστικήν ταύτην, εν τω διαμερίσματι Φλωρίνης ευρίσκονται 135 μέλη ελληνικών σωμάτων, εν τω διαμερίσματι Καστορίας 100 μέλη, εν Όχριδι 150… Τρία μέλη ελληνικών κομιτάτων συλληφθέντα εν Σερφιτζέ, εδήλωσαν προς αξιωματικόν της χωροφυλακής ότι ο Σίμων Βέης και ο μητροπολίτης Πελαγωνείας κ. Ιωακείμ βοηθούσι τας ενεργείας του εν Αθήναις Μακεδονικού Κομιτάτου» [εμπρος, 15/11/1904, σ. 4].

Τρίτη 16 Νοεμβρίου 1904 (απόσπασμα επιστολής) «Ο αφιχθείς εκ του εξωτερικού οδηγός διηγείται ότι ήκουσε πράξιν (: επίθεση) τινά καλήν του καπετάν Ρούβα εις τι χωρίον» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 12].

Τετάρτη 17 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Νερέτη: Νέρεντ / Nered (Πολυπόταμον) του καζά Φλώρινας. Τέσσερις νεκροί Μακεδόνες σε επίθεση σαρανταμελούς ελληνικού σώματος. Οι Έλληνας είχαν ένα τραυματία [σκριπ 17/11/1904, σ. 5].

Πέμπτη 18 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Μπούφι: Μπουφ / Buf (Ακρίτας) του καζά Φλώρινας. Τρεις δολοφονημένοι αυτονομιστές [σκριπ 18/11/1904, σ. 4].

Πέμπτη 18 Νοεμβρίου 1904 (απόσπασμα επιστολής). «Εν Γαβρόβω ειργάσθην διά την εξόντωσιν του προδότου του μακαρίτου Παύλου (: Μελά), Θανάση Βάγια, και ελπίζω εντός ολίγων ημερών να εκτελεσθή» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 14].

Πέμπτη 18 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Η τουρκική κυβέρνηση «ισχυρίζεται ότι δεν εφόνευσεν εν συμπλοκή τον Παύλον Μελάν τουρκικόν απόσπασμα. Τον φόνο αποδίδει εις σύντροφόν του κακοποιηθέντα δήθεν υπ’ αυτού» [εμπρος, 18/11/1904, σ. 4]

Παρασκευή 19 Νοεμβρίου 1904 (από άρθρο του εμπρος). Τα ελληνικά σώματα «κατ’ ουδέν ενοχλούσι τους ειρηνικούς πληθυσμούς, επιμελώς δε αποφεύγουσι πάσαν προς τον Τουρκικόν στρατόν σύγκρουσιν» [εμπρος, 19/11/1904, σ. 4].

Παρασκευή 19 Νοεμβρίου 1904 (απόσπασμα συνέντευξης του Χιλμή Πασά σε γαλλική εφημερίδα). Ο Χιλμή περιγράφει την εξάπλωση της αυτονομιστικής οργάνωσης στον πληθυσμό της Μακεδονίας: «Φαντασθήτε ότι η Μακεδονία είναι ένα δίκτυον των επαναστατικών κομιτάτων. Πρέπει το δίκτυον τούτο να καταστραφή νήμα προς νήμα. Η μέθοδος τώρα ήλλαξε. Από οκτώ ετών διωργανώθη μία μυστική εταιρία, η οποία αριθμεί μεμυημένους εις όλας τας πόλεις και όλα τα χωρία. Έχει διακλαδώσεις και εις τα ταπεινότερα τσιφλίκια. Έκαστος νομός, έκαστος καζάς, έχει τα στελέχη του και τους αρχηγούς του» [εμπρος, 19/11/1904, σ. 2].

Σάββατο 20 Νοεμβρίου 1904. Απόσπασμα από πρωτοσέλιδο κύριο άρθρο του εμπρος, για τις επιθέσεις των ελληνικών σωμάτων στη Μακεδονία, με τίτλο «Η εκδίκησις». «Ο ελληνισμός θ’ αμυνθή, αφού αυτή και μόνη η ελπίς σωτηρίας τω απέμεινε. Και δεν θα περιορισθή εις την παθητικήν άμυναν του ν’ αποκρούη τα κτυπήματα, αλλά θα τ’ ανταποδώση εκατονταπλάσια, όχι μόνον με όπλα και μαχαίρας, αλλ’ ως ο αρχαίος Κυναίγειρος και με τους οδόντας» [εμπρος, 20/11/1904, σ. 4].

Δευτέρα 22 Νοεμβρίου / 5 Δεκεμβρίου (τηλεγράφημα από τη Θεσσαλονίκη δημοσιευμένο στον αμερικάνικο τύπο). Στο χωριό Aitos: Άιτος / Ajtos (Αετός) του καζά Φλώρινας. Ελληνικό σώμα εισέβαλε στο χωριό και σκότωσε πριν δυο μέρες εικοσιτέσσερις κατοίκους. Το γεγονός προκάλεσε την κινητοποίηση δεκαέξι ταγμάτων του στρατού Μοναστηρίου [The San Francisco Call, 6/12/1904, σ. 7. The Washington Times, 7/12/1904, σ. 2. Breathitt County News, 9/12/1904, σ.2].

 Για την ελληνική επίθεση στο «σχισματικόν χωρίον Αετός», το σκριπ συμφωνεί πως «εφονεύθησαν 24», συμπληρώνει δε «εκ των ημετέρων ουδείς». Φεύγοντας ο έλληνας οπλαρχηγός άφησε επιστολή πάνω σε ένα πτώμα, που έγραφε πως για κάθε νεκρό πατριαρχικό θα σκοτώνει έξι εξαρχικούς. Η εφημερίδα εμπρος κάνει λόγο για τουφεκισμό 28 ατόμων στο Αετόζι [σκριπ, 27/11/1904, σ. 4. εμπρος, 28/11/1904, σ. 4].

Τρίτη 23 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Κωστενέτσι: Κόσινετς / Kosinec (Ιεροπηγή) του καζά Κορυτσάς. Σύγκρουση ελληνικής ομάδας και τσέτας «Η σύγκρουσις υπήρξε λυσσώδης, πλείστοι δε κομιτατζήδες έπεσαν νεκροί και τραυματίαι» [σκριπ 23/11/1904, σ. 4].

Παρασκευή 26 Νοεμβρίου 1904. Κοντά στο χωριό Βλάντοβο /Vladovo (Άγρας) του καζά Βοδενών. Τέσσερις νεκροί Μακεδόνες σε επίθεση ελληνικού σώματος [Dakin, σ. 260]

 «Την 26ην Νοεμβρίου ανεχώρησεν (το σώμα του Μανόλη Κατσίγαρη) εκ Βλαντόβου και την εσπέραν της ιδίας ημέρας ευρίσκετο παρά το Τέχοβο, όπου συνέλαβον τέσσαρας φανατικούς σχισματικούς, εξ ων τρεις εφόνευσαν, ετραυμάτισαν δε τον τέταρτον θανασίμως» [Κάκκαβος, σ. 98].

Παρασκευή 26 Νοεμβρίου 1904. Κοντά στην πόλη Γιανιτσά: Ενιτζέ Βαρντάρ / Enidže Vardar ή Παζάρ (Pazar), πρωτεύουσα του καζά Γιανιτσών. Δύο δολοφονημένοι από ελληνικό σώμα [Dakin, σ. 260].

Παρασκευή 26 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Νταούτμπαλη: Νταούτ Μπαλί / Daut Bali (Ωραιόκαστρον) του καζά Θεσσαλονίκης. Δέκα νεκροί από επίθεση ελληνικού σώματος [σκριπ 26/11/1904, σ. 4].

Παρασκευή 26 Νοεμβρίου 1904. Κοντά στο χωριό Σαρακίνοβο / Sarakinovo (Σαρακηνοί) του καζά Καρατζόβας. Οκτώ νεκροί και έξι βαριά τραυματίες Μακεδόνες από επίθεση του σώματος του Μανόλη Κατσίγαρη [Κάκκαβος, σ. 98. εμπροσ, 16/12/1904, σ. 2. σκριπ, 18/12/1904, σ. 5].

Παρασκευή 26 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στην πόλη Νιάουστα: Νέγκους / Neguš (Νάουσα) του καζά Βέροιας. Πολλοί νεκροί και τραυματίες Μακεδόνες από σύγκρουση της ομάδας του Καραλίβανου με τσέτα. Ο βοεβόδας Τσακάλωφ «αιχμαλωτίσθηκε» [σκριπ 26/11/1904, σ. 5].

Κυριακή 28 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Ανεπιβεβαίωτη από άλλη πηγή είδηση, για μεγάλη επίθεση ελληνικού σώματος στο χωριό Στάτιτσα / Statica (Μελάς) του καζά Καστοριάς με σκοπό την τιμωρία των κατοίκων για τον εκεί θάνατο του Παύλου Μελά. Σύμφωνα με την είδηση, οι Έλληνες «μεταβάντες εις την Σιάτισταν εφόνευσαν 60 εκ των κατοίκων αυτής συνεργούς εις την κατά του Μελά προδοσίας». Σε κύριο άρθρο το εμπρος αναρωτιέται σχετικά: «Ποία δε άλλη αμοιβή της ατίμου ταύτης προδοσίας ήρμοζε καλλιτέρα εκείνης την οποίαν επέβαλον οι αρχηγοί των μακεδονικών σωμάτων, εκδικηθέντες 60 εκ των αχρείων τούτων υποκειμένων;» [εμπροσ, 28/11/1904, σ. 3 και 29/11/1904, σ. 1].

Δευτέρα 29 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Στο λιμένα του Αγίου Βασιλείου: Στη λίμνη Λαγκαδά κοντά στο χωριό του Αγίου Βασιλείου. Φόνος έξι ψαράδων Μακεδόνων από ελληνική ομάδα [εμπροσ, 29/11/1904, σ. 3].

Δευτέρα 29 Νοεμβρίου 1904 (είδηση). Στους πρόποδες του όρους Βέρμιου. Τρεις νεκροί και τέσσερις πληγωμένοι «αιχμάλωτοι» Μακεδόνες μετά από επτάωρη μάχη της ομάδας του οπλαρχηγού Θάνου και τσέτας. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και δύο τραυματίες [σκριπ, 29/11/1904, σ. 4. εμπροσ, 29/11/1904, σ. 3].

Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Ρούμπα της Γουμέστης (;). Βρέθηκαν τρεις φονευμένοι αυτονομιστές [εμπροσ, 1/12/1904, σ. 4].

Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Στολιάνοβο: Στογιάκοβο / Stojakovo του καζά Γευγελής. Δολοφονία ενός Μακεδόνα [εμπροσ, 1/12/1904, σ. 4].

Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στον χωριό Τέλοβον (;) του καζά Βοδενών. Βρέθηκαν τρεις νεκροί αυτονομιστές [εμπροσ, 1/12/1904, σ. 4].

Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου 1904. Η ελληνική κυβέρνηση «διαψεύδει» με ανακοίνωσή της «ότι Έλληνες αξιωματικοί και υπαξιωματικοί συμμετέχουσι των μακεδονικών συμμοριών και ότι αύται έλαβον χρήματα παρά των ελλήνων προξένων ή οιανδήποτε τοιαύτην υποστήριξιν εκ μέρους της ελληνικής Κυβερνήσεως» [εμπροσ, 1/12/1904, σ. 3].

Σάββατο 4 1904 (είδηση). Στο χωριό Μαγδάλιον (;). Την περασμένη Τρίτη, η τσέτα του Τσερνώφ «συνήψε πολύωρον συμπλοκήν μετά τουρκικού αποσπάσματος, όπερ ανυπερθέτως θα συντρίβετο αν μη το σώμα του καπετάν Βαγγέλη δεν έσπευδεν εις βοήθειαν αυτού. Ούτω η συμμορία απώλεσε τέσσαρες τραυματίας των λοιπόν διασωθέντων δια της φυγής» [εμπροσ, 4/12/1904, σ. 4].

Κυριακή 5 Δεκεμβρίου. Στο χωριό Λιμπίσεβο / Libiševo (Άγιος Ηλίας) του καζά Ανασελίτσας. Επίθεση του σώματος Βάρδα σε σπίτι που βρισκόταν ο βοεβόδας Κονστάντοφ. Νεκροί ο βοεβόδας και άλλοι δέκα Μακεδόνες, μεταξύ των οποίων δύο παιδιά [Λιθοξόου 116-117. Dakin, σ. 258]

 «Το σπίτι ήταν μιανής χήρας Βουλγάρας, ερωμένης του Κωνστάντωφ, που είχε δυο παιδιά, ένα κορίτσι δώδεκα χρονών κι ένα αγόρι μεγαλύτερο. Έσκασαν όλοι μαζί εκεί μέσα στην κρυψώνα, ο Κωντάντωφ με τους επτά συντρόφους του, την ερωμένη του και τα δυο της παιδιά».

«Το πρωί της Κυριακής πήγαμε όλοι στην εκκλησία να λειτουργηθούμε με τους χωρικούς και τους δυο παπάδες. Ελειτούργησε όμως ο παπά-Δράκος που ήταν μαζί της. Μέσα στο Ιερό δηλαδή ήταν και κείνοι οι δύο παπάδες του χωριού, μα αυτός λειτούργησε. Άμα τον είδα να σηκώνη τα Άγια, εγώ που ήξερα ότι χτες είχε σκοτώσει με το ίδιο το χέρι του το παιδί, έμεινα κατάπληκτος» [Μακρής, 90-91].

Δευτέρα 6 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Πρεκοπάνα / Prekopana (Περικοπή) του καζά Φλώρινας. Δεκαέξι νεκροί Μακεδόνες σε σύγκρουση τσέτας και της ομάδας του Καραλίβανου. Οι Έλληνες είχαν πέντε τραυματίες [εμπροσ, 6/12/1904, σ. 2].

Δευτέρα 6 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο Ζέλοβο: Ζέλεβο / Želevo του καζά Καστοριάς. Σύγκρουση της Τσέτας του Μήτρου Βλάχου και των σωμάτων των Ρούβα και Καούδη. Οι άντρες του Βλάχου υποχώρησαν «συναποφέροντες και αρκετούς τραυματίες». Οι Έλληνες δεν είχαν απώλειες [εμπροσ, 6/12/1904, σ. 3. σκριπ, 7/12/1904].

Δευτέρα 6 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο ελληνικό χωριό Βρογκίστα: Βράνιστα / Vraništa (Καλλονέριον, τέως Βρογγίστα) του καζά Ανασελίτσας. Το σώμα Ρούβα (Κατεχάκη) «οδηγηθέν υπό Τούρκου» έστησε ενέδρα σε τσέτα «και κατετσάκησεν αυτήν» [σκριπ, 6/12/1904, σ. 5].

Παρασκευή 10 Δεκεμβρίου 1904 (απόσπασμα επιστολής). Για την επίθεση στο Λιμπίσεβο και το φόνο του Κονστάντοφ: «Η οικία κατεκάη μετά των εν αυτή κομιτών, της οικοδεσποίνης (ερωμένης του καπετάνιου) και του υιού της. Μόλις εξησφαλίσθη τούτο έτρεξαν οι ιδικοί μας και έφερον πολλούς εκ των κατοίκων, εν οις τον ιερέα (γέροντα) και τινα άλλον, ιδικούς μας εν τω κρυπτώ και σχισματικούς εν τω φανερώ, δι ων και η επιτυχής ανακάλυψις. Εις τους προσελθόντας λοιπόν εφωνάξαμεν να μη φοβώνται, διότι είμεθα αδελφοί, αλλ’ εφονεύσαμεν εξ αυτών 2 δημοσία, ως μέλη της εν τω χωρίω επιτροπής του Κομιτάτου (κομίτσια)» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 32].

 «Είχαν περάσει κάμποσες μέρες από την εξόντωση της συμμορία; αυτής, όταν ήρθε στη Μητρόπολη να μ’ επισκεφθή ο αντιστράτηγος Χουσεΐν Χουσνή πασάς, ο διάδοχος του Νεράτ πασά, που ως γενικός διοικητής των ελληνοτουρκικών συνόρων είχε την έδρα του στη Νασιλίτσα. Ενώ λοιπόν τρώγαμε στο τραπέζι μου λέει γελώντας “Τι κάναν πάλι οι δικοί σου στο Λιμπίσοβο;” Του απαντώ “Οι δικοί μου έκαψαν τον Κωνστάντωφ με όλο το σώμα του στο Λιμπίσοβο, πράγμα που δεν κατόρθωσε ως σήμερα ο στρατός σου” [Καραβαγγέλης, 39].

Σάββατο 11 Δεκεμβρίου 1904. Στο χωριό Μπόζετς / Bozec (Άθυρα) του καζά Γιανιτσών. Σύλληψη δώδεκα εξαρχικών, από την ελληνική ομάδα του Πέτρου (Γεωργάκης). Οι αιχμάλωτοι «επρόκειτο να τιμωρηθούν δια θανάτου», αλλά σώθηκαν καθώς οι Έλληνες κυκλώθηκαν από τουρκικό στρατό και παραδόθηκαν [Κάκκαβος, σ. 99. Dakin, σ. 262. δις, σ. 169].

Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στην πόλη Βοδενά: Βόντεν / Voden (Έδεσσα), έδρα του ομώνυμου καζά. Τέσσερις φονευμένοι από την ελληνική ομάδα του οπλαρχηγού Επαμεινώνδα. Στη συνέχεια αυτονομιστική τσέτα κυνήγησε «την ελληνικήν συμμορίαν, καταστρέψασα αυτήν σχεδόν καθ ολοκληρίαν. Ευρέθησαν επί τόπου 24 πτώματα Ελλήνων» [εμπροσ, 13/12/1904, σ. 2. σκριπ, 13/12/1904, σ. 4].

 Η συνάντηση της τσέτας και της αποτελούμενης από είκοσι οκτώ άτομα ελληνικής ομάδας έγινε κοντά στο χωριό Σαρακίνοβο: / Sarakinovo (Σαρακηνοί) του καζά Καρατζόβας, όπου και σκοτώθηκαν οι είκοσι τέσσερις Έλληνες, μετά από μάχη πέντε ωρών [The New York Times, 17/12/1904].

Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο κεφαλοχώρι Μπόγκνταντσι / Bogdanci του καζά Γευγελής. «Προύχων σχισματικός εφονεύθη και κατεκρεουργήθη υπό ελληνικής συμμορίας διά πελέκεως» [σκριπ, 13/12/1904, σ. 4].

Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Φέχοβον: Τέοβο / Teovo (Καρυδιά) του καζά Βοδενών. «Ελληνική συμμορία εκ 35 ανδρών μετέβη εις το χωρίον Φέχοβον του διαμερίσματος Βοδενών, ένθα κατεδίκασεν εις θάνατον τέσσαρας χωρικούς. Η απόφασις αύτη εξετελέσθη τουφεκισθέντων εν τω παρακειμένω δάσει των ειρημένων χωρικών. Εις των καταδικασθέντων τούτων, τραυματισθείς μόνον βαρέως, κατώρθωσε να μεταβή μετά τινας ημέρας εις Θεσσαλονίκην, όπως καταγγείλη το γεγονός» [σκριπ, 13/12/1904, σ. 4].

Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Μπούχοβα: Μπάοβο / Baovo (Πρόμαχοι) του καζά Καρατζόβας. «Η αυτή ελληνική συμμορία συνεκρότησε την επομένην νύκτα λυσσώδη μάχην μετά συμμορίας κομιτατζήδων παρά την Μπούχοβαν. Επί τόπου ευρέθησαν πολλά πτώματα κομιτατζήδων» [σκριπ, 13/12/1904, σ. 4].

Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Σέλοβο (;) κοντά στην πόλη του Μοναστηρίου. Τσέτα αυτονομιστών υπό τους Κορσάκωφ και Βλάχο, «προσεβλήθη υπό ελληνικής συμμορίας συγκειμένης εξ 60 μελών. Μετά πεντάωρον λυσσώδη μάχην οι κομιτατζήδες υπεχώρησαν απάγοντας μεθ’ εαυτών νεκρούς και τραυματίας» [σκριπ, 13/12/1904, σ. 4].

Τρίτη 14 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Όστιμα: Όστσιμα / Osčima, (Τρίγωνον) του καζά Καστοριάς. Βρέθηκαν φονευμένοι δυο αυτονομιστές, οπαδοί του Μήτρου Βλάχου [σκριπ, 14/12/1904, σ. 2].

Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Τσερίλοβον: Τσουρίλοβο / Čurilovo (Άγιος Νικόλαος) του καζά Καστοριάς. Η ομάδα του οπλαρχηγού Αριστείδη Μαργαρίτη εισέβαλε στο χωριό και σκότωσε τρία άτομα. Έφυγε έχοντας μαζί της δύο αιχμάλωτους [εμπροσ, 16/12/1904, σ. 2].

 «Οι Έλληνες σκότωσαν εξαρχικούς στο Τσιρίλοβο κι εκτέλεσαν τον ιερέα Λάζο από τα Τίρσια» [Dakin, σ. 260].

 Απόσπασμα επιστολής του Μιχάλη Τσόντου προς τον ξάδελφο του Γιώργο Τσόντο - Βάρδα. «Εις Τσιρίλοβον εφόνευσαν 5 και 1 οικίαν έκαυσαν» [Αρχείο Τσόντου Βάρδα, φ. 6].

Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Γίνεται γνωστή η πράξη στο Λιμπίσεβο. Η επίθεση στο σπίτι της χήρας παρουσιάζεται ως «συμπλοκή με κομιτατζήδες»[σκριπ, 16/12/1904, σ. 4 και 23/12/1904, σ. 5. εμπρος, 30/12/1904, σ. 3].

Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). «Έξωθεν του χωρίου Κρακοτών» (;). Δεκαοκτώ νεκροί Μακεδόνες, μετά από συμπλοκή του σώματος του Λεωνίδα και της τσέτας του Γιοβάνη. Οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς [σκριπ, 16/12/1904, σ. 4].

Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο χωριό Βάρτζα πλησίον της Θεσσαλονίκης: Μπάλτζα / Baldža (Μελισσοχώριον) του καζά Θεσσαλονίκης,. Η ελληνική οργάνωση τουφέκισε εδώ δύο αυτονομιστές από το Κιλκίς [εμπροσ, 16/12/1904, σ. 2].

Πέμπτη 16 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στην περιοχή Μορίχοβο: Μαρίοβο / Mariovo, ανατολικά της πόλης Μπίτολα. Δώδεκα νεκροί Μακεδόνες σε συμπλοκή ελληνικού σώματος και τσέτας. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και τέσσερις τραυματίες [εμπροσ, 16/12/1904, σ. 2].

Παρασκευή 17 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στο εξαρχικό χωριό Ζευναρέτ (;). Έντεκα νεκροί Μακεδόνες σε μάχη τσέτας με την ομάδα Καραλίβανου. Οι Έλληνες είχαν τέσσερις νεκρούς και δύο τραυματίες. «Ο Καραλίβανος επυρπόλησε το χωρίον Ζευναρέτ» [εμπροσ, 17/12/1904, σ. 4].

Σάββατο 18 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Σαρακίνοβο / Sarakinovo (Σαρακηνοί) του καζά Καρατζόβας. Οκτώ νεκροί και έξι τραυματίες αυτονομιστές, μετά από σύγκρουση τσέτας με ελληνικό σώμα [σκριπ, 18/12/1904, σ. 5].

Δευτέρα 20 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Μεταξύ των χωριών Καπρέσι και Ζίλοβο: Γκάμπρες / Gabreš (Γαύρος) και Ζέλεβο / Želevo (Ανταρτικόν) του καζά Καστορίας. Τέσσερις νεκροί Μακεδόνες από επίθεση της ομάδας του Κώστα Ζωΐδη [σκριπ, 20/12/1904, σ. 5 και 22/12/1904, σ. 4].

Δευτέρα 20 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Κονοπλάτι: Κονομλάντι / Konomladi (Μακροχώριον) του καζά Καστοριάς. Οκτώ «αιχμάλωτοι» Μακεδόνες από την ομάδα του Ζωΐδη [σκριπ, 20/12/1904, σ. 4].

Δευτέρα 20 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στο χωριό Κρουσογράδ: Κρουσόραντι / Krušoradi (Αχλάδα) του καζά Φλώρινας. Δεκαεπτά νεκροί και τραυματίες Μακεδόνες, σε επίθεση του σώματος Ρούβα (Κατεχάκη) [εμπροσ, 20/12/1904, σ. 3].

Δευτέρα 20 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Πάνω από το χωριό Ισάβα: Κίσαβα / Kišava του καζά Μοναστηρίου. Σύγκρουση τσέτας και της ομάδας του οπλαρχηγού Μαργαρίτη. Οι αυτονομιστές «κατατροπώθηκαν», ενώ οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς [εμπροσ, 20/12/1904, σ. 3].

Τρίτη 21 Δεκεμβρίου 1904. Απόσπασμα μεταφρασμένου άρθρου από την εκδιδόμενη στη Σόφια εφημερίδα «Μεταρρυθμίσεις». «Αι ελληνικαί συμμορίαι εν Καστορία και Φλωρίνη κέντρον ενεργείας έχουσι την ορεινήν θέσιν την περιστοιχουμένην υπό των χωρίων Βλάσσι, Κλεισούρας, Λεχόβου, Στρέμπενο, Νεγόβας, Νεβέσκας και Βέλο Κάμεν. Οι Αλβανοί και οι Βλάχοι αποτελούντες ισχυρά στοιχεία παρέχουσιν εις τα ελληνικά σώματα βοηθείας και κρησφύγετα. Εκεί εισί κεκρυμμένα τα πολεμοφόδια αυτών και εκεί καταφεύγουσι μετά την διάπραξιν των κακουργημάτων των. Αι αρχαί ουδέν λαμβάνουσι μέτρον κατά των συμμοριών μεθ’ όλας τας εναντίον αυτών καταγγελίας» [εμπροσ, 21/12/1904, σ. 3].

Τρίτη 21 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Σε ύψωμα πάνω από το χωριό Ζέλοβο : Ζέλεβο / Želevo του καζά Καστοριάς. Τσέτα υπό τους Βλάχο και Κεσάκωφ συνάντησε «ελληνική συμμορία εκ 30 παλληκαρίων και άλλων τόσων χωρικών Γραικομάνων». Μετά από συμπλοκή πέντε ωρών η τσέτα αποχώρησε αφού παρέλαβε «πολλούς φονευμένους και τραυματίας» [εμπροσ, 21/12/1904, σ. 4].

Τετάρτη 22 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Κοντά στην πόλη Πρίλαπον: Πρίλεπ / Prilep, έδρα του ομώνυμου καζά. Επτά νεκροί Μακεδόνες σε σύγκρουση σαρανταμελούς τσέτας και «ελληνικής συμμορίας εκ 30 μελών». Οι Έλληνες είχαν δώδεκα νεκρούς [σκριπ, 22/12/1904, σ. 5].

Παρασκευή 31 Δεκεμβρίου 1904 (είδηση). Στην περιοχή Καστανοχώρια (Kostenari), στο νότιο τμήμα του καζά Καστοριάς. Οκτώ φονευμένοι Μακεδόνες από ελληνική ομάδα [σκριπ, 31/12/1904, σ. 5].

Δευτέρα 3 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Μπάχοβον: Μπάοβο / Baovo (Προμάχοι) του καζά Καρατζόβας. Οκτώ νεκροί Μακεδόνες σε σύγκρουση τσέτας και των ελληνικών ομάδων Επαμεινώνδα και Κατσίγαρη. Οι Έλληνες είχαν δέκα νεκρούς και τραυματίες [σκριπ, 3/1/1905 σ. 3. Dakin, σ. 260].

Τρίτη 4 Ιανουαρίου 1905. Στο χωριό Μυροβάντσα: Μάρβιντσι / Marvinci του καζά Δοϊράνης. Επίθεση ελληνικού σώματος και τουφεκισμός είκοσι έξι κατοίκων, σύμφωνα με το ελληνικό προξενείο [Dakin, σ. 310. εμπροσ, 21/1/1905, σ. 3. Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 71, 28/1/1905].

Πέμπτη 6 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Στο δρόμο μεταξύ Θεσσαλονίκης και Χορτιάτη. Βρέθηκαν φονευμένοι τρεις Μακεδόνες «εργαζόμενοι εν τη αμαξιτή οδώ» [εμπροσ, 7/1/1905, σ. 4].

Παρασκευή 7 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Ζορμπάν Κιόι: Ζορμπάτοβο / Zorbatovo (Μικρόν Μοναστήριον) Θεσσαλονίκης. Βρέθηκαν φονευμένοι τρεις Μακεδόνες, μεταξύ των οποίων και ο εξαρχικός παπάς [εμπροσ, 7/1/1905, σ. 4 και Dakin, σ. 310].

Τρίτη 11/25 Ιανουαρίου 1905 (τηλεγράφημα από Θεσσαλονίκη στον αμερικάνικο τύπο). Ελληνικό σώμα νίκησε τσέτα ογδόντα ανδρών κοντά στη Γευγελή: Gevgelija, σκοτώνοντας ή τραυματίζοντας τριάντα άτομα [Deseret Evening News, 25/1/1905, σ. 7].

Πέμπτη 13 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Σμόλη: Σμόλι / Smoli (Μικρόν Δάσος) του καζά Γευγελής. Δεκατρείς νεκροί Μακεδόνες σε επίθεση της ομάδας του καπετάν Μιχάλη εναντίον της τσέτας του Αργύρη [σκριπ, 13/1/1905 σ. 5].

Παρασκευή 14 Ιανουαρίου 1905 (απόσπασμα επιστολής). «Μετά του Ρούβα εμείναμεν εις όλα σύμφωνοι, εννοείται, ιδίως ησχολήθημεν εις την τακτοποίησιν των μισθών, όπερ είναι διαρκής πληγή ένεκα των αρπακτικών τάσεων πάντων, ιδίως δε των καπεταναίων, οι οποίοι εσυνήθιζον να γράφωσι και να λαμβάνωσιν ιδιαιτέρως από των Προξένων, των Μητροπολιτών και όπου αλλού, θεωρούντες ταύτα πάντα χωριστόν ταμείον» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 58].

Σάββατο 15 Ιανουαρίου 1905 (Από αναφορά του προξένου Κορομηλά). Πρόξενος Κορομηλάς. «Εν Ολύμπω προσπαθώ – το πράγμα είναι δυσχερέστατον διότι οι άνδρες είναι φιλάρπαγες και φιλοχρήματοι – να καταρτισθή σώμα, όπερ θα δράση κατά των περί την Βέρροιαν ρουμανιζόντων μέχρι Ναούσης αφ’ ενός και μέχρι Γκόλο Σέλο αφ’ ετέρου».

«Εν Λαγκαδά αντί του νυν ενός σώματος θα γίνωσι δύο ίνα κατά το δυνατόν κτυπηθώσιν οι της Λιγκοβάνης και του Ζαρόβου σχισματικοί» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 66, 15/1/1905].

Δευτέρα 17 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Μπρέζνιτσα / Breznica (Βατοχώριον) του καζά Καστοριάς. Δεκαεπτά νεκροί Μακεδόνες, σε επίθεση ελληνικού σώματος εναντίον της τσέτας του Μήτρου Βλάχου [εμπροσ, 17/1/1905, σ. 4].

Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). «Άπαντες οι Βέηδες της περιφερείας Φλωρίνης και Καστορίας μετέβησαν εν σώματι εις Θεσσαλονίκης όπου παρουσιάσθησαν ενώπιον του Γενικού Διοικητού και απήτησαν τον απόλυσιν του Καραλιβάνου» [σκριπ, 19/1/1905 σ. 4].

 «Διά την αμνηστείαν του ληστού Καραλιβάνου δεν γνωρίζω και εγώ τι να ειπώ ότι είναι καλόν ή κακόν, διότι δυστυχώς οι αρμόδιοι δεν μου διευκρινίζουν τι γνώμην εσχημάτισαν διά την σύλληψίν του, αν ήτο τυχαία ή προσχεδιασμένη, αν πράγματι είχε τον καιρόν να φύγη ή όχι, και αν αφού ηδύνατο να καταστρέψη τα χαρτιά που είχε μαζί του, το έπραξε εκουσίως ή ου. Αλλά το σπουδαιότερον αν σκοπεύη να εισέλθη εις την τουρκικήν υπηρεσίαν ως ήτο πριν ως διαδίδεται, διότι εν τοιαύτη περιπτώσει έσται λίαν επικίνδυνος γνωρίζων πάντα τα καθ’ ημάς» [Βάρδας, σ. 82].

Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 1905 (Από αναφορά του προξένου Λεβίδη). «Ο Καϊμακάμης Φλωρίνης έλεγε προ τινος τω ημετέρω Διερμηνεί κ. Χωναίω ότι βεβαίως θα συνέπρατον οι Τούρκοι τοις Έλλησιν, αλλά δέον να μη προβαίνωσιν οι τελευταίοι εις πράξεις, οία η του Ζέλενιτς επίθεσις, ότε πάρα πάσαν προσπάθειαν καθίσταται αδύνατον να καλυφθώσιν τα γιγνόμενα ένεκα της παρουσίας εν Μακεδονία τόσων ξένων απεσταλμένων» [Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 69, 19/1/1905].

Τρίτη 25 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Γκρίτσιστα: Γκέρτσιστε / Grčište του καζά Γευγελής. Νεκροί δεκαπέντε μέλη τσέτας και είκοσι δύο χωρικοί σε επίθεση του σώματος του καπετάν Ζήρια [εμπροσ, 25/1/1905, σ. 3].

Τρίτη 25 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Τρεις Μακεδόνες σκοτώθηκαν «εις Γευγελή, έτερος δε εις Βοδενά» [εμπροσ, 25/1/1905, σ. 3].

Τρίτη 25 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Γραδομπόρ: Γκράντομπορ / Gradobor (Πεντάλοφος) του καζά Θεσσαλονίκης. Δολοφονήθηκε ο εξαρχικός δάσκαλος [εμπροσ, 25/1/1905, σ. 3].

Τετάρτη 26 Ιανουαρίου 1905 (αποσπάσματα επιστολής). «Πάντες οι οπλαρχηγοί εισίν όρνεα αρπακτικά, δι’ ουδέν άλλο σκεπτόμενα ή την τσέπην των»

«Ο Μητροπολίτης Μογλενών (Φλωρίνης) θα ήτο μέγα κέρδος, εάν κατωρθούτο η μετάθεσίς του, διότι είναι αιχρόν αγγείον» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 68].

Πέμπτη 27 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Μπογδανίτση: Μπόγκαντσι / Bogdanci του καζά Γευγελής. Δύο δολοφονημένοι Μακεδόνες από ελληνικό σώμα [εμπροσ, 27/1/1905, σ. 4].

Κυριακή 30 Ιανουαρίου 1905 (είδηση). Κοντά στη Γευγελή: Γκεβγκέλιγια / Gevgelija, έδρα του ομώνυμου καζά. Τέσσερις νεκροί και δύο τραυματίες Μακεδόνες από επίθεση του σώματος Ρούβα [σκριπ, 30/1/1905 σ. 4].

Τρίτη 1 Φεβρουαρίου 1905 (είδηση). Σε κάποιο χωριό κοντά στην πόλη Μοναστήρι / Monastiri ή Μπίτολα / Bitola. Δύο δολοφονημένοι Mακεδόνες από την ελληνική οργάνωση [εμπροσ, 1.2.1905, σ. 3].

Πέμπτη 3 Φεβρουαρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά και αναπαραγωγή από τον τύπο). Στη λίμνη των Γιανιτσών. Δέκα τρεις νεκροί Μακεδόνες σε συμπλοκή ελληνικού σώματος και τσέτας. Οι Έλληνας είχαν δύο τραυματίες [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 73, 3/2/1905. εμπροσ, 5/3/1905, σ. 3. σκριπ, 5/3/1905, σ. 4].

Πέμπτη 3 Φεβρουαρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Έξω από τη Νόβο Σέλο/Novo Selo ή Ενί Κιόι / Eni Kjoj (Νεοχωρούδα) του καζά Θεσσαλονίκης. Δολοφονία ενός εξαρχικού, ονόματι Πρόδρομου [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 75, 6/2/1905].

Σάββατο 5 Φεβρουαρίου 1905 (αποσπάσματα επιστολής). «Εφθάσαμεν πλέον εις τα σχισματικά χωρία, τα πάντα δέον να ενεργώμεν δια υποσχέσεων και δωροδοκίας».

«Απαραίτητον να έχω εκατόν τουλάχιστον ναπολεόνια ως αποθεματικόν διά παν ενδεχόμενον» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 76].

Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου 1905. Κοντά στο χωριό Γκόρνο Γκραματίκοβο (Gorno Gramatikovo) του καζά Καϊλαρίων. Επίθεση από ελληνικό σώμα. Δολοφονία και ακρωτηριασμός των σωμάτων των Ρουμανόβλαχων Costa Sarati και Dimitri [Rubin, σ. 198].

Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου 1905 (είδηση). Στη μονή Προδρόμου βόρεια της πόλης Νέγκους / Neguš (Νάουσα). Δεκατρείς νεκροί και είκοσι τραυματίες Μακεδόνες, μετά από επίθεση της ομάδας Γιοβάνη. Οι Έλληνες είχαν δύο τραυματίες. Η είδηση που δημοσιεύεται στις δύο εφημερίδες, έχει κοινή πηγή απόρρητο σήμα του πρόξενου Θεσσαλονίκης Κορομηλά προς το υπουργείο Εξωτερικών [σκριπ, 7/2/1905 σ. 3 & 12/2/1905, σ. 1. εμπρος 12/2/1905, σ. 3. Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 73, 3/2/1905].

Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου 1905 (είδηση). Στα χωριά Πρόια: Γκόρνο και Ντόλνο Πόροï / Gorno & Donlo Poroj (Άνω και Κάτω Πορόια) του καζά Ντεμίρ Χισάρ. Οκτώ φονευμένοι από επίθεση ελληνικής ομάδας [σκριπ, 11/2/1905 σ. 3].

Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου 1905 (είδηση). Έξω από την πόλη της Θεσσαλονίκης. Δολοφονημένος από την ελληνική οργάνωση ένας εξαρχικός, ονόματι Προκόπιος [σκριπ, 11/2/1905 σ. 3].

Σάββατο 12 Φεβρουαρίου 1905 (απόσπασμα επιστολής). «Οι γελοίοι του Κομιτάτου και Προξενείου μου στέλλουσι απλούν μισθολόγιον, αφού γνωρίζουσι κάλλιστα ότι υπάρχουσι μύριαι άλλαι δαπάναι καθ’ εκάστην παρουσιαζόμεναι» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 82].

Σάββατο 12 Φεβρουαρίου 1905. Στο χωριό Νέγκοβαν / Negovan (Φλάμπουρον) του καζά Φλώρινας. Δολοφονία από την ελληνική οργάνωση του G. Tomai και των ρουμάνων παπάδων Hristo και Teodore [Rubin, σ. 180. εμπροσ, 4/3/1905, σ. 3. σκριπ, 11/3/1905, σ. 3].

Κυριακή 13 Φεβρουαρίου 1905 (είδηση). Κοντά στην πόλη Κρούσσοβο: Κρούσεβο / Kruševo του καζά Μοναστηρίου. Δέκα νεκροί και δέκα τραυματίες, από επίθεση της ομάδας του καπετάν Γεωργάκη [εμπροσ, 13/2/1905, σ. 3].

Τρίτη 15 Φεβρουαρίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Βερτεκόπ: Βέρτικοπ / Vertikop (Σκύδρα) του καζά Βοδενών. Συμπλοκή ελληνικού σώματος και τσέτας. Η τελευταία «διεσκορπίθη» [σκριπ, 15/2/1905, σ. 4].

Τρίτη 15 Φεβρουαρίου 1905. Δολοφονία του Ρουμανόβλαχου Economu Emmanuel, ηγούμενου της μονής Oršan : Αρχαγγέλου Όσσιανης του καζά Γευγελής; [Rubin, σ. 189].

Πέμπτη 17 Φεβρουαρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά και επιβεβαίωση από τον τύπο). Κοντά στο χωριό Μπόμπιστα / Bobišta (Βέργα) του καζά Καστοριάς. Φόνος πέντε εξαρχικών, από ελληνικό σώμα. Οι φονευμένοι ήταν από τα γύρω χωριά: ένας από Μόκρενι / Mokreni (Βαρικόν), δύο από Ζαγκορίτσανη / Zagoričani (Βασιλειάς) και δύο από Μπόμπιστα / [Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 200, 23/2/1905. σκριπ, 1/3/1905, σ. 3. εμπρος, 5/3/1905, σ. 4. Dakin, σ. 298. δις, σ 187].

Σάββατο 19 Φεβρουαρίου 1905. Κοντά στην πόλη Γιανιτσά: Ενιτζέ Βαρντάρ / Enidže Vardar ή Παζάρ (Pazar), πρωτεύουσα του καζά Γιανιτσών. Δολοφονία οκτώ εξαρχικών ψαράδων από ελληνικό σώμα [Dakin, σ. 310].

Δευτέρα 21 Φεβρουαρίου 1905. Στο χωριό Σνίτσενι / Sničeni ή Οσνίτσανι / Osničani (Καστανόφυτον) του καζά Καστοριάς. Τέσσερις φονευμένοι κάτοικοι, μεταξύ των οποίων και ο εξαρχικός παπάς, σε επίθεση της ομάδας του οπλαρχηγού Μιχάλη Τσόντου [Dakin, σ. 298. δις, σ. 188. εμπροσ, 5/3/1905, σ. 3].

Τετάρτη 23 Φεβρουαρίου 1905 (από αναφορά του πρόξενου Λάμπρου Κορομηλά). Μέρος του σώματος Ρουμλουκίου, δύναμης δεκαέξι ανδρών, με δώδεκα βάρκες, πήγαν την Κυριακή 20/2 στην καλύβα του Παύλου.

«Εκεί συνέλαβαν οκτώ αλιείς και τον αρχηγόν των Παύλον και εζήτησαν παρ’ αυτών διά καλού τρόπου να είπωσι που της λίμνης ευρίσκοντο εκείνην την στιγμήν οι κομιτατζήδες. Τούτων αρνουμένων να είπωσί τι, οι ημέτεροι προς παραδειγματισμόν ήρξαντο τουφεκίζοντες ένα-ένα τους συλληφθέντες. Μετά την τρίτην εκτέλεσιν εις ελιποψύχησε και προσηνέχθη να οδηγήση τους ημετέρους. Ούτοι παραλαβόντες δεσμίους τους επιζώντες 5 αλιείς και τον Παύλον έπλευσαν προς την καλύβην του Μποζίνου».

«Τότε ήρξατο συμπλοκή καθ’ ην εφονεύθησαν, πλην πάντων των δεσμίων, 14 ακόμη».

«Ούτω δε αγνοείται πλην των 23 φονευθέντων πόσοι άλλοι επληγώθησαν. Εκ των ημετέρων εφονεύθη εις πλαβιτζής (λεμβούχος) εις ούτινος την οικογένειαν θα δώσω σύνταξιν» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 82, 23/2/1905].

 «Κοντά στην Μπελκαμένη ήταν το χωριό Νεγκοβάνι, όπου ήταν δυο παπάδες, ένας ρουμανίζων κι ένας αλβανίζων. Μια μέρα σε χειμώνα βαρύ, που έπεφτε πυκνό χιόνι, ο Μπούλακας πήγε στο Νεγκοβάνι, μπήκε μεσ’ τα σπίτια τους και τους αποκεφάλισε» [Καραβαγγέλης, σ. 47].

Παρασκευή 25 Φεβρουαρίου 1905 (αποσπάσματα επιστολής). «Την 12ην τρέχοντος οι υπό τον Μπούλακα εφόνευσαν εξ (6) εν Νεγκοβάνη (: Negovan)» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 86].

Στις 17/2, κοντά στην Κλεισούρα / Klisura η ομάδα του Κούκουλου «μετά συντομωτάτην διαδικασίαν εφόνευσεν πέντε».

Στις 17/2, στη Μανγκίλα / Mangila οι άντρες του Μιχάλη Τσόντου «εφόνευσαν τον ιερέα, ένα Βλάχον, δύο άλλους και τινας γυναίκας».

«Πάντες οι καπεταναίοι, Λάκης και λοιποί εντόπιοι, ιδίως Λεχοβίται, Στρεμπενιώται, Νεγκοβανίται κλπ. ανάγκη να απελαθώσι κλωτσηδόν διότι έρχονται (: στην Αθήνα) διά χρήματα, εγκαταλείπουσι τα χωρία των και αδύνατον να τα συγκρατήσωμεν με τους Κρήτας».

«Οι Τούρκοι δεν φαίνονται πολύ να μας καταδιώκουσι, εννοείται αι Αρχαί» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 86-90].

Κυριακή 27 Φεβρουαρίου 1905 (απόσπασμα αναφοράς του πρόξενου Λάμπρου Κορομηλά). «Υπό το πρόσχημα ανθρακέων (είναι άλλως εξαίρετοι εις την τέχνην) επλημμύρησαν εν Βερροία και Ολύμπω μέχρι των Ελληνικών συνόρων. Έχουσι δε εκεί και πυκνήν άλυσιν μύλων οίτινες θα χρησιμεύσωσιν αυτοίς ως σταθμοί. Διά τούτο σκέπτομαι να χρησιμοποιήσω τον Υπολοχαγόν Βλαχογιάννην ίνα με μικρόν σώμα αναλάβη τον καθαρισμόν του εδάφους από των επικινδύνων επηλύδων τούτων» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 87, 27/2/1905].

Τετάρτη 2 Μαρτίου 1905 (αποσπάσματα επιστολής). «Ανάγκη υπάρξεως δολοφονικού Κομιτάτου (: ελληνικού) ιδίως διά τους Μητροπολίτας, είναι η βάσις του κακού, πας μη εθνικώς εργαζόμενος δέον να φονεύεται».

«Η μόνη καθαρώς πολεμική (πράξη) ήτο της Μογγίλας ένθα οι ημέτεροι επολέμησαν 6 όντες κατά 10-12 κομιτών και των χωρικών. Εφόνευσαν δε 4-5 κομίτας» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 96].

Πέμπτη 3 Μαρτίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Στο χωριό Σμόλι / Smoli (Μικρόν Δάσος) του καζά Γευγελής. Σαράντα τέσσερις νεκροί σε κοινή επίθεση ελληνικού σώματος και οθωμανικού στρατιωτικού αποσπάσματος [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 90, 3/3/1905].

Παρασκευή 4 Μαρτίου 1905 (απόσπασμα από προξενική αναφορά). «Ολόκληρος σχεδόν ο πληθυσμός σήμερον εκτός των γυναικοπαίδων και γερόντων των Κορεστίων, της Πρέσπας, διαμερίσματος Φλωρίνης και μέρος των Καστανοχωρίων, προς νότον της Καστορίας, ευρίσκεται εν Αμερική» [Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 232, 4/3/1905].

Σάββατο 5 Μαρτίου 1905 (είδηση). Κοντά στη Γευγελή: Γκεβγκέλιγια / Gevgelija, έδρα του ομώνυμου καζά. Τριάντα οκτώ νεκροί και εννέα πληγωμένοι Μακεδόνες σε επίθεση ελληνικού σώματος [εμπροσ, 5/3/1905, σ. 4].

Δευτέρα 7 Μαρτίου (είδηση). Ο Χιλμή Πασάς υπέβαλε στο Σουλτάνο νέα στατιστική του πληθυσμού της Μακεδονίας, κατά την οποία όλοι οι κάτοικοι των τριών βιλαετίων, ήτοι Θεσσαλονίκης, Μοναστηρίου και Σκοπίων ανέρχονται σε 3.171.690. Από αυτούς 1.720.007 είναι μωαμεθανοί, 647.962 πατριαρχικοί χριστιανοί, 557.734 εξαρχικοί χριστιανοί, 167.601 σερβίζοντες χριστιανοί, 48.270 Εβραίοι και 30.116 ρουμανίζοντες Βλάχοι [σκριπ, 7/3/1905, σ. 3. εμπροσ, 8/3/1905, σ. 1 ].

Τετάρτη 9 Μαρτίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Στο χωριό Πόποβο / Popovo (Μυριόφυτον) του καζά Δοϊράνης. Δύο νεκροί κάτοικοι και ένας τραυματίας σε επίθεση ελληνικής ομάδας [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 95, 9/3/1905].

Τετάρτη 9 Μαρτίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Κοντά στο χωριό Γιανάκοβο / Janakovo (Γιαννακοχώριον). Δύο φονευμένοι Μακεδόνες από ελληνική ομάδα [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 96, 9/3/1905].

Παρασκευή 11 Μαρτίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Λέχοβο / Lehovo (Λέχοβον, τέως Ηρωϊκόν) του καζά Καστοριάς. Φόνος «κομιτατζήδων», μεταξύ των οποίων και του εξαρχικού παπά του χωριού Μόκρενα, από την ομάδα του Κουκουλάκη [σκριπ, 11/3/1905, σ. 3].

Παρασκευή 11 Μαρτίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Μάνγκιλα / Mangila ή Μόγκιλα / Mogila (Άνω Περιβόλιον) του καζά Καστοριάς. Φόνος πολλών κατοίκων, μεταξύ των οποίων και του εξαρχικού παπά σε επίθεση της ομάδας του Μιχάλη Τσόντου [σκριπ, 11/3/1905, σ. 3].

Παρασκευή 11 Μαρτίου 1905 (είδηση). Στο δικαστήριο της Θεσσαλονίκης, στη δίκη των 73 συλληφθέντων Ελλήνων του σώματος του καπετάν Γεώργη, εξετάστηκε ως μάρτυρας «εις Μακεδών αγνοών την ελληνικήν και την τουρκικήν, ομιλών δε μόνον την μακεδονικήν σλαυϊκήν διάλεκτον» [εμπροσ, 11/3/1905, σ. 3]

Δευτέρα 14 Μαρτίου 1905. Στο χωριό Μπλάτσα / Blaca (Οξυά) του καζά Καστοριάς. Δολοφονία του εξαρχικού ιερέα από ελληνική ομάδα [Dakin, σ. 298].

Τετάρτη 16 Μαρτίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Νταουτμπαλή: Νταούτ Μπαλί / Daut Bali (Ωραιόκαστρον) του καζά Θεσσαλονίκης. Δέκα νεκροί Μακεδόνες από επίθεση ελληνικού σώματος [σκριπ, 16/3/1905, σ. 3. εμπροσ, 17/3/1905, σ. 4].

Πέμπτη 17 Μαρτίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Σκινάδες: Σχοινά / Shina (Σχοινάς) του καζά Θεσσαλονίκης. Δέκα «αιχμάλωτοι» και μερικοί νεκροί Μακεδόνες σε επίθεση του σώματος Ντούλα [σκριπ, 17/3/1905, σ. 4].

Δευτέρα 21 Μαρτίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Πισοδέριον: Ψόντερι /Psoderi ή Πίσοντερ /Pisoder (Πισοδέριον) του καζά Φλώρινας. Σύγκρουση της ομάδας του καπετάν Αριστείδη με τσέτα. Από τους Μακεδόνες σκοτώθηκαν δεκαεπτά και τραυματίστηκαν πολλοί. Από τους Έλληνες σκοτώθηκαν τρεις και τραυματίστηκαν δώδεκα [σκριπ, 21/3/1905, σ. 3].

Παρασκευή 25 Μαρτίου 1905. Στο χωριό Ζαγκορίτσανη / Zagoričani (Βασιλειάς) του καζά Καστοριάς. Επίθεση μεγάλης ελληνικής δύναμης υπό την ηγεσία του Γιώργου Τσόντου-Βάρδα. Οι Έλληνες καταστρέφουν το χωριό και σκοτώνουν εξήντα περίπου άτομα [Λιθοξόου, 127-133. Dakin, σ. 299. εμπροσ, 1.4.1905, σ. 3 και 4. σκριπ, 1.4.1905, σ. 3 και 7.4.1905, σ. 4].

 Η είδηση για τη σφαγή στη Ζαγκορίτσανη έφτασε και στον αμερικάνικό τύπο, όπου γίνεται λόγος για εκατό νεκρούς στο χωριό και τριάντα εκτελεσμένους αιχμάλωτους αργότερα [The Pensacola Journal, 14/4/1905, σ. 1].

 Από τις ανακρίσεις πρόκυψε ότι το ελληνικό σώμα το οποίο εισέβαλε στη Ζαγκορίτσανη αποτελείτο από 200 άνδρες. Σκοτώθηκαν 60 κάτοικοι, τραυματίστηκαν έξι και κάηκαν δέκα σπίτια [σκριπ, 1/4/1905, σ. 3].

 Οι πρόξενοι των Μεγάλων Δυνάμεων «αναβιβάζουσι τα θύματα εις εβδομήκοντα νεκρούς και ένδεκα τραυματίας» [εμπροσ, 1.4.1905, σ. 4]

 Αποσπάσματα επιστολής. «Εφονεύθησαν πλέον των 60 ανδρών, κατά λάθος 2-3 γυναίκες, εν οις οι ιερείς, διδάσκαλος, διδασκάλισσα και μουχτάρης. Εκάησαν περί τας 20 οικίας».

«Έχει περί τας 700 οικίας, αλλά κατά την επανάστασιν (: Ίλιντεν) προπέρυσιν, οι Τούρκοι την έκαυσαν και ήδη ολίγας οικίας έχει μεγάλας και καλώς ανοικοδομημένας» [Βάρδας, τ. Α’ , σ. 98].

 «Την παραμονή λοιπόν της 25ης Μαρτίου του 1905 κρύφτηκε (ο Βάρδας) στο απέναντι του χωριού δάσος με τριακόσιους πάνω κάτω άντρες μεταξύ των οποίων ήταν κι ο καπετάν Καούδης, ο καπετάν Μακρής, ο καπετάν Μπούλακας, ένας ληστής Γαύδας με το παιδί του κι άλλοι πολλοί. Πρωί-πρωί μπαίνουν στο χωριό κι αρχίζει το τουφέκι. Όσους αντιστέκονται τους σκοτώνουν και βάζουν φωτιά στα σπίτια. Εκείνη τη μέρα σκοτώθηκαν εβδομήντα εννιά» [Καραβαγγέλης, σ. 40].

 «Το πρώτο σπίτι τινάχτηκε στις φλόγες απ’ το Μακρή. Μετά ένα-ένα στη σειρά, η νύχτα έγινε φωτεινότερη από μέρα. Το ουρλιαχτό της Ζαγορίτσανης άργησε που. Σηκώθηκε μαζεμένο, απελπισμένο και τέλος τρελό».

«Ήταν ολόγυμνος στ’ απανωκόρμι, τεράστιος, νέος, μαλλιά ως τις πλάτες μακριά. Έπεσε η γυναίκα στο πτώμα του και σηκώθη ευθύς. Όλα γύρω της ήταν κόκκινα κιόλας. Έσκισε το πανί απ’ το στήθος της και τα παχιά βυζιά της φωτίστηκαν απ’ τις φλόγες. “Μπράτες με νία. Αδέλφια μας μωρές”. Μη μας καίτε. Η μπάλα του δίπλα του Μακεδόνα τη βρήκε στο στόμα. Στο στενό ίσια μπροστά τους το σπίτι καιγόντανε. Γυναίκα με μωρό πήδηξε απ’ το πάνω παράθυρο και το χιόνι κάτω της ήταν φτιαρισμένο, ούτε μισού μέτρου πάχους. Της έφυγε στο τελευταίο πριν το χιόνι μέτρο κι έπεσε από πάνω του. Στο δίπλα ο γέρος βγήκε με μπόγο στην πλάτη. Ο Γκούντας τον σπάθισε, ο μπόγος άνοιξε και τ’ αγόρι γδυτό και μισοκομμένο έκανε μισό βήμα. Δε θα μάθαινε ποτέ να βαδίζει σωστά».

«Ο Κουκουλάκης τίναξε τα μυαλά του αιχμάλωτου κι έδειξε στο Δούκα το ύψωμα τους. Κατέβηκε αργά. Τα φαρδιά στενά σχίζανε όλο το χωριό. Όλα τους αναμμένα. Πέρασε τη μεγάλη εκκλησία και κατηφόρισε το μεγάλο δρόμο. Στην άκρη ο γέρος με μεσοφόρι και σκούρο σκούφο κρατούσε κασέλα. “Είμαι Εβραίος γραικοί. Δεν φταίω. Αφήστε με”. Το σπίτι ήταν κιόλας στις φλόγες. Μια μπάλα από κάπου σταμάτησε στο στήθος του. Βγήκε ξοπίσω το παιδί κι έμεινε πάνω απ’ το πτώμα όρθιο, έπειτα γέλασε δυνατά και τρελό πια άρχισε να χορεύει το νεκρό πατέρα γύρω».

«Δεν άκουγε κανέναν κανείς. Πάνω απ’ τις μπόμπες, τις σφαίρες και τα ουρλιαχτά υψώθηκε μόνο η φωνή του Τσόντου. Τόσο δυνατή που την άκουσε η μισή Ζαγορίτσανη. “Από δεκάξι και πάνω κανείς ζωντανός”».

«Ο γιος του Γκούντα σπάθισε το κεφάλι παπά και το πέταξε στη φωτιά. Το μισό χωριό ήταν κιόλας στις φλόγες. Μπήκαν από την πόρτα και πέσαν στα πόδια τους τρεις γυναίκες και δώδεκα παιδιά. Ψάξανε όμως και σύραν έξω δύο. Τον ένα τον αναγνώρισε Μακεδόνας. Φώναξε: “Όχι αιχμάλωτο. Τον γνωρίζω. Σφάξτε τον”. Πέσαν στο πάτωμα οι γυναίκες και τα παιδιά, ένα πήδαγε γδυτό απ’ τη μέση και κάτω, ξυλιασμένο, βύζαινε το δάκτυλο με μανία κι όπως χοροπηδούσε τον κοίταζε».

«Τρέχαν μαζί αιχμάλωτοι είκοσι εφτά».

«Φέρανε τους είκοσι επτά μπροστά στον Βάρδα. Ο πρώτος παπάς. Ήταν κιόλας στην κόλαση όλοι».

«Στον κατήφορο της πλαγιάς τους ρίξανε. Ο παπάς σηκώθηκε παραπατώντας, ο Γκούντας του ξανάριξε μα ο παπάς δεν ξανάπεσε, κινήθηκε προς τον Γκούντα με χέρια ανοιχτά, τέσσερις σφαίρες κι όμως προχώραγε με μάτια γουρλωμένα να πνίξει, έφτασε τον Γκούντα κι έγειρε πάνω του». [Κλειδής, σ. 209-215].

 «Όλοι οι χωρικοί βρίσκονταν στην εκκλησία, άκουσαν σάλπιγγα και είδαν κάποιους οπλισμένους να πλησιάζουν, πίστεψαν ότι η προειδοποίηση ήταν αληθινή και ότι ο στρατός είχε έρθει για έρευνα. Ξαφνικά ένα πυροβόλο ακούστηκε, οι σφαίρες θρυμμάτισαν τα παράθυρα της εκκλησίας και δώδεκα άνθρωποι από το εκκλησίασμα έπεσαν νεκροί. Οι πιστοί άρχισαν να τρέχουν σαν τρελοί από το φόβο τους και καθώς προσπαθούσαν να βγουν έξω, βρέθηκαν περικυκλωμένοι από εκατό στρατιώτες από τους οποίους μερικοί φορούσαν ελληνική στολή και τρεις από τους επικεφαλής ήταν έλληνες αξιωματικοί. Συνολικά, εξήντα από τους κατοίκους της Ζαγοριτσάνης θανατώθηκαν, και μάλιστα πέντε ήταν παιδιά κάτω των δεκαπέντε, εφτά ήταν γυναίκες, από τις οποίες οι δυο σε προχωρημένη εγκυμοσύνη. Από την εποχή της εξέγερσης (: Ίλιντεν) λίγα ήταν τα σπίτια που είχαν μείνει άθικτα, δέκα δε από αυτά τα έκαψαν μαζί με οχτώ αχυρώνες. Όλα έγιναν μέρα και αρκετά κοντά σε έναν μεγάλο σταθμό χωροφυλακής απ’ όπου μπορούσε να ακουστεί κάθε πυροβολισμός» [Σόνισεν, σ. 209-210].

 Αναφορά του αυστριακού προξένου: «Πήγαμε αμέσως μετά την άφιξη μας από σπίτι σε σπίτι και είδαμε αρκετά πτώματα, όπως και τραυματίες. Το σύνολο των νεκρών ήταν 60, εκ των οποίων 53 άνδρες και 7 γυναίκες. Επίσης, εφονεύθησαν και αρκετά παιδιά. Είδαμε επίσης αρκετά διαμελισμένα από βόμβες και κοντινούς πυροβολισμούς πτώματα. Σε ένα σπίτι είδαμε μια πενταμελή κατακρεουργημένη οικογένεια. Η συμμορία τους έριξε βόμβα δυναμίτη. Ένα κοριτσάκι πέντε ετών που έφευγε απ’ το σπίτι σκοτώθηκε με λόγχη. Ένας από τους παπάδες εφονεύθη με λογχισμούς. Παντού υπήρχαν βίαια φονευθέντες, από πυροβολισμούς και λόγχες. Μια αβάσταχτη μυρωδιά από τα καμένα και τα αλλοιωμένα πτώματα απλωνόταν σε όλο το χωριό» [Καραβίτης, σ. 240].

 «Υπήρχε σημαντικός όγκος στοιχείων που έδειχναν ότι οι τοπικές τουρκικές αρχές είχαν μυηθεί σ’ αυτή τη σφαγή, ενώ ορισμένες συμπτώσεις φαίνεται να ενοχοποιούν τον αρχιεπίσκοπο της Καστοριάς. Είναι εντελώς σαφές ότι κανενός είδους σύγκρουση ή πρόκληση δεν προηγήθηκε αυτού που ήταν απλά μια σκόπιμη σφαγή» [Brailsford, σ. 254-255].

 Βασίλης Κίτσιος, κάτοικος Ζαγκορίτσανης στον Κώστα Κλειδή: «Πότε ησυχάσαμε; Ποτέ. Αν εκείνοι του πέντε, ήταν εγκληματίες, ο στρατός μας στον εμφύλιο τι ήταν; Φόρτωσε το χωριό στα καμιόνια, πέρασε απ’ αυτή τη χαράδρα και τους εκτέλεσε. Πόσους; Λένε τριακόσιους».

«Πόσα κάψανε το πέντε; Είκοσι σπίτια; Εκατό; Ο στρατός έκαψε το μισό χωριό. Άι; Ποιος θα τα γράψει αυτά;» [Κλειδής, σ. 221].

Δευτέρα 28 Μαρτίου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Αϊβάτι: Αϊβάτοβο / Aivatovo (Λητή) του καζά Θεσσαλονίκης. Δολοφονία του «κομιτατζή» Χατζή Αντώνη [σκριπ, 28/3/1905, σ. 3].

Τρίτη 29 Μαρτίου 1905 (είδηση). Στην περιοχή Καστανοχώρια (Kostenari), στο νότιο τμήμα του καζά Καστοριάς. Εννέα νεκροί Μακεδόνες μετά από επίθεση της ομάδας του Μαργαρίτη [εμπροσ, 29/3/1905, σ. 3].

Τρίτη 29 Μαρτίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Λούντοβο / Ludovo (Κρύα Νερά) του καζά Καστοριάς. Εννέα νεκροί Μακεδόνες σε επίθεση της ομάδας Μαργαρίτη [εμπροσ, 29/3/1905, σ. 3].

Τρίτη 29 Μαρτίου / 11 Απριλίου 1905 (είδηση). Θεσσαλονίκη 11 Απριλίου (νέα ημερομηνία): «’Έλληνες σκοτώνουν τριάντα Αλβανούς: Μια ελληνική συμμορία επιτέθηκε και έκαψε ένα αλβανικό χωριό, κοντά στην Κλεισούρα, την τελευταία Παρασκευή. Τριάντα άτομα σκοτώθηκαν και πολλά περισσότερα πληγώθηκαν”. [The New York Times, 12/4/1905].

Τετάρτη 30 Μαρτίου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Μεσιμέρι: Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Δύο φονευμένοι από ελληνική ομάδα [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 113, 30/3/1905].

Τετάρτη 30 Μαρτίου 1905 (απόσπασμα προξενικού εγγράφου). «Μετά το γεγονός της Ζαγορίτσανης πολλοί χωρικοί των περιχώρων κατέφυγον εις Κλεισούραν αρνούμενοι να επανέλθωσιν εις τα χωρία των εκ φόβου των Ελληνικών συμμοριών. Επισήμως ανηγγέλθη ενταύθα ότι οι Έλληνες απήγαγον εκ Ζαγορίτσανης 35 σχισματικούς, ους εφόνευσαν» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 113, 30/3/1905].

Πέμπτη 31 Μαρτίου 1905 (είδηση). Στη θέση Βρύση κοντά στο Λέχοβο / Lehovo (Λέχοβον, τέως Ηρωϊκόν) του καζά Καστοριάς. Δέκα νεκροί και δέκα τραυματίες Μακεδόνες σε επίθεση ελληνικού σώματος [σκριπ, 31/3/1905, σ. 4].

Παρασκευή 1 Απριλίου 1905. Κοντά στο χωριό Κόντσικο: Κόνσκο / Konsko (Γαλατινή) του καζά Ανασελίτσας. Πέντε δολοφονημένοι Μακεδόνες σε ενέδρα της ομάδας Μακρή [Dakin, σ. 300].

 «Εγώ μόλις νύχτωσε έφυγα αμέσως, πέρασα το χωριό Σέλτσα και ανέβηκα στο χωριό Κουντσικό, όπου και τους πρόφτασα»

 «Τους πήρα όλους σε μια ρεματιά και τους σκότωσα, τους ετουφέκισα, εκτός από δύο που μ’ εβεβαίωσαν ότι ήταν Έλληνες (: πατριαρχικοί) και γνωστοί του Δεσπότη (Καραβαγγέλη)» [Μακρής, σ. 93].

 «Έπιασε (ο Μακρής) έξι-επτά χωρικούς από τα Κορέστια κ’ επήγαιναν στην Αθήνα να δουλέψωσι, διότι αυτοί ήσαν όλοι κτίσται, δηλαδή οικοδόμοι, και κάθε χρόνο επήγαιναν κ’ εδούλευαν στην Αθήνα στας οικοδομάς και μάλιστα έχουν εγκατασταθεί πολλοί από αυτούς στην Αθήνα κ’ έχουν σπίθια κ’ έχουν καλές περιουσίες, ίσως είναι και πεντακόσιαι οικογένειαι και πλέον. Τους έσφαξεν και μόνον ένα άφησεν, επειδή ήτο γαμβρός του Νταλίπη, αλλά και αυτού του πήρεν είκοσι λίρες» [Καούδης, σ. 99-100].

Παρασκευή 1 Απριλίου 1905 (είδηση). Η Οθωμανική Κυβέρνηση ανακοίνωσε στη ρουμανική πρεσβεία στην Κωνσταντινούπολη πως αποδέχεται τα ρουμανικά αιτήματα που αφορούν τους Βλάχους. Δόθηκε μάλιστα διαταγή στο γενικό επόπτη των ευρωπαϊκών βιλαετίων Χιλμή Πασά «ν’ αναγνωρίση ρουμανικάς κοινότητας όπου υπάρχει πλειοψηφία ρουμανική, να δεχθή αντιπροσώπους αυτών εις τα διοικητικά συμβούλια των νομών, των διοικήσεων και υποδιοικήσεων, να παρέχη πάσαν προστασίαν εις τα εν Ιωαννίνοις, Θεσσαλονίκη και Μοναστηρίω ρουμανικά ιδρύματα, να επιτρέψη την ανέγερσιν ρουμανικών εκκλησιών και σχολών και να εξασφαλίση την ενάσκησιν της ρουμανικής λατρείας και γλώσσης όπου η πλειοψηφία ήθελε ζητήσει τούτο» [εμπροσ, 1/4/1905, σ. 4].

Σάββατο 2 Απριλίου 1905 (είδηση). Μεταξύ των χωριών Ποδός: Ποντ / Pod (Φλαμουριά) και Μεσημέρι: Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Είκοσι τρεις νεκροί σε επίθεση του σώματος του Μανόλη Κατσίγαρη. Οι Έλληνες είχαν ένα τραυματία [σκριπ, 2/4/1905, σ. 3].

Σάββατο 2/15 Απριλίου 1905 (τηλεγράφημα από Θεσσαλονίκη στον αμερικάνικο τύπο). Σε μοναστήρι κοντά στην Κλεισούρα / Klisura του καζά Καστοριάς. Δεκαπέντε νεκροί από ελληνικά πυρά [The Pensacola Journal, 18/4/1905, σ. 1].

Παρασκευή 8 Απριλίου 1905 (είδηση). Κοντά στην πόλη Λάψιστα / Lapšišta ή Ανασελίτσα (Νεάπολις), έδρα του ομώνυμου καζά. Εννέα νεκροί και πέντε τραυματίες από επίθεση ελληνικού σώματος [εμπροσ, 8/4/1905, σ. 4. σκριπ, 16/4/1905, σ. 3].

Σάββατο 9 Απριλίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Βλάδοβο: Βλάντοβο /Vladovo (Άγρας) του καζά Βοδενών. Οκτώ νεκροί Μακεδόνες από επίθεση ελληνικής ομάδας [σκριπ, 9/4/1905, σ. 3].

Δευτέρα 11 Απριλίου 1905 (είδηση). Στον καζά Ανασελίτσας. Σύγκρουση ελληνικής ομάδας με τσέτα. Σκοτώθηκαν επτά Μακεδόνες και «αιχμαλωτίστηκαν» τέσσερις. Οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς και τέσσερις τραυματίες [εμπροσ, 11/4/1905, σ. 3. σκριπ 11/4/1905, σ. 4].

Δευτέρα 11 Απριλίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Λαένι: Λάγκεν / Lagen (Τριανταφυλλέα) του καζά Φλώρινας. Οκτώ νεκροί και τρεις «αιχμάλωτοι» Μακεδόνες σε επίδεση της ομάδας του οπλαρχηγού Μπαρμπανδρέα [εμπροσ, 11/4/1905, σ. 4. σκριπ 11/4/1905, σ. 4].

Δευτέρα 11 Απριλίου 1905 (είδηση). Στα χωριά Λουβράδες: Ολόβραντε / Olovrade (Σκιερόν) και Οσνιτσάνη: Σνίτσενι / Sničeni ή Οσνίτσανι / Osničani (Καστανόφυτον) του καζά Καστοριάς. Πέντε νεκροί Μακεδόνες σε επίθεση της ομάδας του Αριστείδη Μαργαρίτη [εμπροσ, 11/4/1905, σ. 4].

Δευτέρα 11 Απριλίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Ιζερέτς: Έζερετς / Ezerec (Πετροπουλάκιον) του καζά Καστοριάς. Εισβολή της ομάδας του Αριστείδη Μαργαρίτη. Ο έλληνας οπλαρχηγός αναχωρεί παίρνοντας μαζί του δέκα «αιχμάλωτους» [εμπροσ, 11/4/1905, σ. 4. σκριπ 14/4/1905, σ. 4].

 «Στο Έζερετς, ο εκ Καστορίας Έλλην οπλαρχηγός Αριστείδης Μαργαρίτης μετά σώματος δεκαπέντε περίπου ανδρών, ατυχώς, είτε εκ κακών εισηγήσεων, είτε εκ της επιθυμίας όπως αποσπάση εκ των προκρίτων χρήματα, εφόνευσε τινάς εξ αυτών προς τιμωρίαν δήθεν της μεταστάσεώς των» [εμπροσ, 30/8/1905, σ. 1].

Δευτέρα 11 Απριλίου 1905 (είδηση). Στο κεφαλοχώρι Όστροβο / Ostrovo (Άρνισσα) του καζά Βοδενών. Εισβολή ελληνικού σώματος. Καταστροφή του χωριού και φόνος πολλών κατοίκων [σκριπ, 11/4/1905, σ. 3].

Τρίτη 12 Απριλίου 1905 (είδηση). Οι επιθέσεις των ελληνικών σωμάτων «έσπειραν τρόμο» στους εξαρχικούς «κατοίκους μη τολμώντας να εξέλθουν της οικίας των. Πλείστα σχισματικά χωρία προσλαμβάνουσι ιερείς και διδασκάλους Έλληνας» [εμπροσ, 12/4/1905, σ. 4].

Κυριακή 17 Απριλίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Σμοκίτσα: Σμόκβιτσα / Smokvica του καζά Γευγελής. Μετά από εισβολή ελληνικού σώματος, νεκροί ο εξαρχικός ιερέας, ο εξαρχικός δάσκαλος, ένας προεστός και μερικοί άλλοι κάτοικοι [εμπροσ, 17/4/1905, σ. 3].

Τρίτη 19 Απριλίου 1905. Στο χωριό Λάγκεν / Lagen (Τριανταφυλλέα) του καζά Φλώρινας. Ελληνικό σώμα δύναμης 60 αντρών εισέβαλε στο χωριό και σκότωσε έξι άτομα [Dakin, σ. 307. δισ, σ. 200].

 Στον ελληνικό τύπο γίνεται λόγος για δεκαεπτά φονευμένους στη Σέτινα [εμπροσ, 11/5/1905, σ. 3. σκριπ, 11/5/1905, σ. 1].

Τετάρτη 20 Απριλίου 1905 (είδηση). Στον καζά Βοδενών. Επτά νεκροί και δύο «αιχμάλωτοι» σε επίθεση ελληνικής ομάδας [σκριπ, 20/4/1905, σ. 3].

Σάββατο 23 Απριλίου 1905 (είδηση). Σε νερόμυλο μεταξύ των χωριών Βρέστι: Βρέζοτ /Vrežot (Άγιος Λουκάς) και Λιπαρίνοβον: Λιπαρίνοβο / Liparinovo (Λιπαρόν) του καζά Γιανιτσών. Έξι φονευμένοι Μακεδόνες από ελληνικό σώμα [εμπροσ, 23/4/1905, σ. 4].

Σάββατο 23 Απριλίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Γκολεπάνη: Γκολίσανι / Golišani (Λευκάδια, τέως Γυμνοτόπι) του καζά Βοδενών. Προσβολή του χωριού από ελληνική ομάδα. Νεκροί έξι Μακεδόνες. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό [εμπροσ, 23/4/1905, σ. 4. Κάκκαβος, σ. 120].

Δευτέρα 25 Απριλίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Πράχνιανη: Πράχνα / Prahna (Άσπρον) του καζά Βοδενών. Επτά φονευμένοι Μακεδόνες από ελληνικό σώμα [εμπροσ, 25/4/1905, σ. 3].

Δευτέρα 25 Απριλίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Γιανάκοβο / Janakovo (Γιαννακοχώριον) του καζά Βοδενών. Επτά νεκροί Μακεδόνες μετά από επίθεση δωδεκαμελούς ελληνικής ομάδας. Οι Έλληνες είχαν ένα τραυματία [σκριπ, 25/4/1905, σ. 3. εμπροσ, 25/4/1905, σ. 3].

Τετάρτη 27 Απριλίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Λαένι: Λάγκεν / Lagen (Τριανταφυλλέα) του καζά Φλώρινας. Είκοσι επτά νεκροί και αρκετοί «αιχμάλωτοι» μετά από επίθεση του σώματος Ρέμπελου. Οι αιχμάλωτοι «βρέθηκαν» δεμένοι και συνελήφθησαν από το Στρατό της Φλώρινας [εμπροσ, 27/4/1905, σ. 3].

Τετάρτη 27 Απριλίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Νερέτι: Νέρεντ / Nered (Πολυπόταμον) του καζά Φλώρινας. Είκοσι νεκροί Μακεδόνες μετά από επίθεση του σώματος Μάλλιου [εμπροσ, 27/4/1905, σ. 3].

Τετάρτη 27 Απριλίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Τεσόσνιτσα: Πεσότσνιτσα /Pesočnica του καζά Φλώρινας. Δύο νεκροί και τρεις τραυματίες Μακεδόνες σε συμπλοκή τσέτας με την ομάδα του καπετάν Ανδρέα. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και ένα τραυματία [σκριπ, 27/4/1905, σ. 3].

Τετάρτη 27 Απριλίου 1905 (είδηση). Στην περιοχή Μουρίχοβον: Μαρίοβο / Mariovo, ανατολικά της πόλης Μπίτολα. «Εξόντωση» ολόκληρης τσέτας μετά από επίθεση του σώματος Ρέμπελου. Μεταγενέστερη πληροφορία για πενήντα πέντε νεκρούς. Οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς [σκριπ, 27/4/1905, σ. 3. εμπροσ, 23/7/1905, σ. 4 και 3/10/1905, σ. 3-4].

Παρασκευή 29 Απριλίου 1905 (είδηση). «Μετά την σύλληψιν του σώματος του οπλαρχηγού Νίδα (στη Μπελκαμένη: Μπελ Κάμεν / Bel Kamen) οι εν Φλωρίνη Οθωμανοί εξηγέρθησαν εναντίον της συλλήψεως και διοργάνωσαν μεγάλην διαδήλωσιν, ήτις κατέληξεν εις το Διοικητήριον. Εκεί οι Οθωμανοί διαδηλωταί έχοντες επί κεφαλής αυτών τους μάλλον σημαίνοντας προύχοντας διεμαρτυρήθησαν εντόνως και υπέρ το δέον ζωηρώς εις τον Καϊμακάμην δηλώσαντες ότι από της εμφανίσεως των ελληνομακεδονικών σωμάτων οι οθωμανοί της Μακεδονίας ανέκτησαν την ησυχίαν των» [εμπροσ, 29/4/1905, σ. 3].

 Απόσπασμα αναφοράς Ρέμπελου (Χρήστου Τσολακόπουλου) προς τον Δημήτρη Καλαποθάκη, πρόεδρο του Μακεδονικού Κομιτάτου και διευθυντή του εμπροσ: «Η άνανδρος διαγωγή του αρχηγού Νίδα (στη Μπελκαμένη) επαλήθευσεν δυστυχώς τας περί αυτού κρίσεις μου, τας εν τη προηγουμένη μου προς υμάς επιστολή. Η δειλία αυτού κατά τη νύκτα της 16ης δικαιολογεί πληρέστερα ταύτας. Ο περικυκλώσας στρατός δεν υπερέβαινε τους 200 άνδρας… Οι Καπεταναίοι παρεδόθησαν, πλην του Τούρα, ευρισκομένου ασθενούς εις Λέχοβον. Διεσώθησαν εκ της ατιμίας περί τους 70 οίτινες ευρίσκονται παρ’ εμοί» [Προξενείο Μοναστηρίου].

 Απόσπασμα της απολογίας του λοχαγού Νικόστρατου Καλομενόπουλου (Νίδα) στο τουρκικό δικαστήριο, για τη σύλληψη του ελληνικού σώματος στην Μπελκαμένη: «Παραδώκαμεν τα όπλα και τα φυσίγγια ημών άθικτα και περιετρέξαμεν μετά των αξιωματικών το χωρίον συμπίνοντες εναγκαλιζόμενοι και αλληλοασπαζόμενοι ως φίλοι. Καθ’ οδόν μέχρι Φλωρίνης οι αξιωματικοί εφέρθηκαν προς ημάς περιποιητικώτατα, δόντες ημίν ίππους, εν Φλωρίνη δε συνεδειπνήσαμεν και εκοιμήθημεν εις τον στρατώνα. Μετά χαράς παρετήρησα, ότι το μουσουλμανικόν στοιχείον εν Φλωρίνη ελυπήθη διά την σύλληψιν ημών» [εμπροσ, 18/7/1905, σ. 3. σκριπ, 18/7/1905, σ. 3].

Σάββατο 30 Απριλίου 1905. Στο χωριό Αμπάρ Κιόι / Ambar Kjoj (Μάνδραι) του καζά Κιλκίς. Εισβολή του σώματος Παπαγεωργίου (Βελίτσα) και κάψιμο αρκετών σπιτιών [δισ, σ. 184].

Σάββατο 30 Απριλίου 1905. Κοντά στο χωριό Μπρατίνιστα / Bratiništa (Χαράδρα) του καζά Βεροίας. Το σώμα του καπετάν Ακρίτα (Μαζαράκη) έπνιξε στον ποταμό Μπίστριτσα / Bistrica (Αλιάκμονα) ογδόντα έξι εξαρχικούς που δούλευαν στην περιοχή σαν καρβουνιάρηδες. Πρόκειται για το μεγαλύτερο αριθμό φονευμένων άμαχων Μακεδόνων από ελληνικό σώμα [δισ, σ. 177. εμπροσ, 13/5/1905, σ. 4].

«Ηγέρθη όμως ζήτημα τι θα εγίνοντο οι άλλοι αιχμάλωτοι. Να ακολουθήσουν μαζί ήτο αδύνατον. να αφεθούν ελεύθεροι, ήτο κίνδυνος καταδόσεως και καταστροφής μας. Οι εντόπιοι οδηγοί επέμενον επίσης ότι έπρεπε να εξαφανισθούν. Διαβαίνομεν τον ποταμόν δια του περάσματος. Αφήκαμεν με τον Σπυρομίλιον εις τον Γαρέφην να αποφασίση με τον τελευταίον δρόμον της σχεδίας, η οποία εσύρετο με σχοινί από της μιας όχθης εις την άλλην. Ο Κώστας Γαρέφης δεν εδίστασε τι έπρεπε να κάμη. Είχομεν ήδη προχωρήσει πολύ και ταχέως, διότι εξημέρωνεν, ίνα απομακρυνθώμεν από το μέρος εκείνο της διαβάσεως, όπου ασφαλώς θα επανήρχοντο οι Τούρκοι, ότε ο Κώστας Γαρέφης ασθμαίνων μας φθάνει λέγων. “Η δουλειά τελείωσε. Η τελευταία βαρκαδιά πνίγηκε”. Τότε εννόησα ότι εις τον αγώνα, εις ον εισήλθον, δεν εχρειάζετο λιποψυχία, αν έπρεπε να ζήσω εγώ και το τμήμα μου και να εργασθώ για την πατρίδα μου… Άλλως το μάθημα ωφέλησεν. Ως δια μαγείας εξηφανίσθησαν από της επομένης, επανερχόμενοι εις τας πατρίδας των, εκατοντάδες ολόκληροι σχισματικών διεσπαρμένων εις όλον το ελληνικόν αυτό διαμέρισμα» [Μαζαράκης, σ. 230-231].

 Το σκριπ παρουσίασε τη μαζική δολοφονία σαν «λυσσώδη συμπλοκή» με τσέτα, που είχε ως αποτέλεσμα να αναγκάσει τους «κομιτατζήδες» να «ριφθούν εντός του παραρρέοντος ποταμού όπου πάντες επνίγησαν» [σκριπ, 6/5/1905, σ. 4].

 Το εμπρος πέρασε την είδηση στα ψιλά: «Η “Εφημερίς της Φραγκφούρτης” πληροφορείται εκ Θεσσαλονίκης ότι Ελληνικόν σώμα συνέλαβεν εν τω χωρίω Μπράνιστα κομιτατζήδες τινάς, ους αφού έδεσαν έρριψαν εις τον παρακείμενον ποταμόν. Άπαντες επνίγησαν» [εμπρος 13/5/1905, σ. 4].

Σάββατο 30 Απριλίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Νεγκάρτσα: Νέγκορτσι / Negorci του καζά Γευγελής. Ένας νεκρός Μακεδόνας και ένας τραυματίας σε εισβολή μακεδονικού σώματος [σκριπ, 30/4/1905, σ. 4. εμπρος 30/4/1905, σ. 4].

Κυριακή 1 Μαΐου 1905 (είδηση). Στο χωριό Σάτινα: Σέτινα / Setina (Σκοπός) του καζά Φλώρινας. Εισβολή ελληνικού σώματος στο χωριό. Δεκαπέντε Μακεδόνες «εκάησαν εντός των οικιών» [σκριπ, 1/5/1905, σ. 4. εμπρος 2/5/1905, σ. 3].

Τρίτη 3 Μαΐου 1905 (είδηση). «Τα μακεδονικά σώματα Μάλιου και Βάρδα και τινα άλλα πληροφορηθέντα ότι ο οπλαρχηγός Απόστολος (: Αριστείδης) Μαργαρίτης προδίδει εις τους Βουλγάρους τας ενεργείας των μακεδονικών σωμάτων συνέλαβον αυτόν και συνεκρότησαν συμβούλιον το ποίον τον κατεδίκασεν εις τουφεκισμόν εκτελεσθέντα αυθωρεί υπό 12 Μακεδόνων» [εμπρος 3/5/1905, σ. 4].

Τετάρτη 4 Μαΐου 1905 (είδηση). «Κατά χθεσινάς ασφαλείς πληροφορίας εκ Μακεδονίας η εις θάνατον εκτέλεσις του Μαργαρίτη οφείλεται ουχί εις το ότι κατέδιδε τα ελληνομακεδονικά σώματα εις τους Βουλγάρους, αλλά εις το ότι επίεζε και εξεβίαζε τους χωρικούς των Ελληνικών χωρίων προς χρηματισμόν» [εμπρος, 4/5/1905, σ. 4].

 Απόσπασμα επιστολής του Λάκη Πύρζα προς τον έλληνα πρωθυπουργό Γεώργιο Θεοτόκη: «Τον οπλαρχηγόν Αριστείδην Μαργαρίτης, πολύγλωσσον Έλληνα εκ Καστορίας, εφόνευσε γνωστός Κρης αρχηγός διά του παπά-Δράκου (Χρυσοστόμου, ιερέως ανισορρόπου)» [Καραβίτης, σ. 935].

Πέμπτη 5 Μαΐου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Μάλλιος μου γράφει… μετά την αισχράν πράξιν εν Έζερετς των Αρ. Μαργαρίτη και Μιχ. Ταγαρούλια έχουσιν εξαγριωθεί εναντίον μας».

«Επιστολή εκ Λαψίστης λέγει ότι… πολλοί των ημετέρων και ανεπτυγμένοι εκφράζονται ότι πρέπει να στραφώσι τα όπλα και κατά των Τούρκων, κατηγορούσι δε τους αρχηγούς των σωμάτων επί ανανδρία, εις ην αποδίδουσι την αποφυγήν συμπλοκής μετά του στρατού και ουχί εις πρόγραμμα. Ταύτα και άλλαι μομφαί χρηματισμού φοβίζουσι τον γράφοντα » [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 124-125].

Παρασκευή 6 Μαΐου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Γκοτινά (;). Βρέθηκαν τα πτώματα τριών φονευμένων εξαρχικών [σκριπ, 6/5/1905, σ. 3].

Παρασκευή 6 Μαΐου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Έρχεται απεσταλμένος εκ Καστορίας κομίζων επιστολήν του Μητροπολίτου (: Καραβαγγέλη) δι’ ης μου συνιστά να εκτελέσωμεν πράξιν (: δολοφονία) τινά εις Απόσκεπον» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 125].

Κυριακή 8 Μαΐου 1905 (είδηση). Στο χωριό Στρέμπενο: Σρέμπρενο / Srebreno (Ασπρόγεια) του καζά Φλώρινας. Την 3η Μαΐου ελληνικό σώμα επιτέθηκε σε αυτονομιστές. Η συμπλοκή κράτησε ώρες. Οι Έλληνες έφυγαν λίγο πριν φτάσει ο στρατός. Σκοτώθηκαν τρεις Μακεδόνες και τραυματίστηκε ένας [εμπρος 8/5/1905, σ. 4. σκριπ, 14/5/1905, σ. 1 και 23/5/1905, σ. 3].

Δευτέρα 9 Μαΐου 1905 (είδηση). Κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό του χωριού Μερόφτσα: Μίραφτσι / Miravci του καζά Γευγελής. Μεγάλη μάχη μεταξύ ελληνικού σώματος εκατό περίπου ανδρών και τσέτας εβδομήντα μελών. Οι Μακεδόνες είχαν τριάντα νεκρούς και οι Έλληνες τέσσερις. Η σύγκρουση σταμάτησε όταν εμφανίστηκε ο τουρκικός στρατός [σκριπ, 9/5/1905, σ. 2].

Δευτέρα 9 Μαΐου 1905 (απόσπασμα προξενικής αναφοράς). «Εις τον Γενικόν Επιθεωρητήν Χιλμή πασάν ηγγέλθη ότι ο αριθμός των εν Καστορία, Καϊλάρ, Βοδενοίς και Γεννιτσοίς Ελλήνων ανταρτών ανέρχεται εις 600 άνδρας» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 141, 9/3/1905].

Σάββατο 14 Μαΐου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Νεγκόρτσα: Νέγκορτσι / Negorci του καζά Γευγελής. Ένας φονευμένος Μακεδόνας από ελληνικό σώμα [σκριπ, 14/5/1905, σ. 1].

Σάββατο 14 Μαΐου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Σμόκφιτσα / Smokvica του καζά Γευγελής. Δεκατρείς νεκροί Μακεδόνες μετά από επίθεση ελληνικού σώματος. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό [σκριπ, 14/5/1905, σ. 1].

Σάββατο 14 Μαΐου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Μεσημέρι: Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Τέσσερις σκοτωμένοι Μακεδόνες από Έλληνες [σκριπ, 14/5/1905, σ. 3].

Κυριακή 15 Μαΐου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Κοντά στο χωριό Στογιάκοβο / Stojakovo του καζά Γευγελής. Τρεις εξαρχικοί δολοφονημένοι από την ελληνική οργάνωση [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 144, 15/5/1905].

Πέμπτη 19 Μαΐου 1905 (απόσπασμα προξενικής αναφοράς). «Ελληνικόν σώμα μετέβη την 17ην εις το χωρίον Σαρή Καδή Βούδριστα των Γιαννιτσών και προσκαλέσαν τους προκρίτους ηπείλησεν ότι αν μη επανέλθωσιν εις το Πατριαρχείον θα καύση το χωρίον» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 152, 19/5/1905].

Παρασκευή 20 Μαΐου 1905 (είδηση). Στο όρος Όντρια (στα όρια των Καζάδων Ανασελίτσας και Καστοριάς). Το σώμα Μάλλιου «αιχμαλώτισε» δώδεκα Μακεδόνες [σκριπ, 20/5/1905, σ. 1].

Σάββατο 21 Μαΐου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Τσερκοβάνη: Τσερκόβιανι Crkovjani (Εκκλησιοχώριον) του καζά Βοδενών. Ελληνικό σώμα κρέμασε τρεις Μακεδόνες [σκριπ, 21/5/1905, σ. 1. Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 137, 6/5/1905].

Σάββατο 21 Μαΐου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Λέχοβο / Lehovo (Λέχοβον, τέως Ηρωϊκόν) του καζά Καστοριάς. Είκοσι πέντε νεκροί Μακεδόνες μετά από επίθεση της ομάδας του οπλαρχηγού Γρηγόρη. Οι Έλληνες είχαν δύο τραυματίες [σκριπ, 21/5/1905, σ. 3].

Κυριακή 22 Μαΐου 1905 (αποσπάσματα προξενικής αναφοράς). «Εκ Γιαννιτσών και Βοδενών ήλθον επιτροπαί σχισματικών χωρικών και υπέβαλον παράπονα τω Χιλμή πασά ότι εκβιάζονται υπό των Ελληνικών σωμάτων να αναγνωρίσωσι το πατριαρχείον».

«Παρά το χωρίον Γοργόπη συνελήφθη αντάρτης Κρης αποπλανηθείς του σώματός του, ωδηγήθη εις Γευγελή ένθα κατέθεσεν ότι οι Κρήτες εξηπατήθησαν, διότι οι στέλλοντες αυτούς εις Μακεδονίαν έλεγον ότι θα καταδιώκωσι μόνον Βουλγάρους χωρίς να συγκρούωνται προς τον στρατόν, όστις δεν θα τους κατεδίωκε. Διότι τούτο οι Κρήτες δεν πυροβολούσι κατά του στρατού» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 148, 22/5/1905].

Τετάρτη 25 Μαΐου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Όστροβο / Ostrovo (Άρνισσα) του καζά Βοδενών. Επίθεση ελληνικού σώματος πενήντα ανδρών σε 300 Μακεδόνες, «ων οι πλείστοι χωρικοί». Σκοτώθηκαν τριάντα Μακεδόνες. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και τρεις πληγωμένους [σκριπ, 25/5/1905, σ. 3].

Τετάρτη 25 Μαΐου 1905 (είδηση). Κοντά στο κεφαλοχώρι Γκουμέντσα: Γκούμεντζε / Gumendže (Γουμένισσα) του καζά Γιανιτσών. «Εξόντωση» δωδεκαμελούς τσέτας από τους Έλληνες [σκριπ, 25/5/1905, σ. 3].

Τετάρτη 25 Μαΐου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Οικονομίδης ευρέθη καταχραστής 2 χιλιάδων λιρών. Αποδίδω εις τούτο την βραδύτητα της ελεύσεως σωμάτων, εάν είναι αληθές, και παρηγορούμαι, ενώ λυπούμαι αφ’ ετέρου διά ένα λοχαγόν όστις μέχρις αυτής της στιγμής εθεωρείτο λαμπρός».

«Ο συνοδεύσας τον Ρέμπελον εις Μορίχοβον επέστρεψε και διηγείται ότι το εκεί σώμα εδιχάσθη, κινδυνεύουσι δε να αλληλοσκοτωθώσιν» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 132].

Δευτέρα 30 Μαΐου 1905. Στο χωριό Πάτελι / Pateli (Άγιος Παντελεήμων) του καζά Φλωρίνης. Πέντε νεκροί σε εισβολή ελληνικής ομάδας [Dakin, σ. 307. δις, σ. 200].

Κυριακή 5 Ιουνίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). Ο Ιωάννης Καλογεράκης «εισήλθεν εις το Στρέμπενον, του είπε γυνή τις ότι είναι κομίται, αλλά δεν του έδειξαν εις ποίον μέρος είναι και θεωρεί ότι αν δεν καύσωμεν 6 οικίας αδύνατον να γίνη ιδικόν μας» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 141].

Δευτέρα 6 Ιουνίου (απόσπασμα ημερολογίου). «Επιστολή 1/6 διά του αυτού μέρους του Αγίου Καστορίας (: Καραβαγγέλη) όστις μου λέγει ότι θα έλθη μετά 20 ημέρας και είναι ανάγκη να γίνωσι πριν έλθη φόνοι τινες, ως των ιερέων Φιλίππου (Κάτω Κουμανίτσι) και Γερμανού (Τσερέσνιτσας)» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 141].

Τετάρτη 8 Ιουνίου 1905 (είδηση). Κοντά στην πόλη Νιάουσα: Νέγκους / Neguš (Νάουσα) του καζά Βέροιας. Σε συμπλοκή ελληνικού σώματος και τσέτας, σκοτώθηκαν δώδεκα Μακεδόνες και τρεις Έλληνες [σκριπ, 8/6/1905, σ. 4].

Πέμπτη 9 Ιουνίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Γκολεσάν: Γκολίσανι / Golišani (Λευκάδια, τέως Γυμνοτόπι) του καζά Βοδενών. Εισβολή του σώματος Ακρίτα (Μαζαράκη) στο χωριό και σύγκρουση με τσέτα. Οι Μακεδόνες είχαν «απώλειες» είκοσι ανδρών. Σκοτώθηκαν τρεις Έλληνες [σκριπ, 9/6/1905, σ. 4. εμπροσ, 11/6/1905, σ. 4. Κάκκαβος, σ. 122].

Παρασκευή 10 Ιουνίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Γουλινίτσα (;). Συμπλοκή της τσέτας Τσαρτσανώφ και του σώματος Μάλλιου. Οι Μακεδόνες είχαν είκοσι τρεις νεκροί και δέκα εννέα τραυματίες. Σκοτώθηκε επίσης ένας Έλληνας και πληγώθηκαν τρεις [εμπροσ, 10/6/1905, σ. 4].

Δευτέρα 13 Ιουνίου 1905 (είδηση). Σε μικρό πατριαρχικό χωριό του καζά Βοδενών. Σύγκρουση τσέτας με Έλληνες και στρατιωτικό απόσπασμα. Είκοσι τέσσερις Μακεδόνες σκοτωμένοι από τους Έλληνες και άλλοι έντεκα από τους Τούρκους [εμπροσ, 13/6/1905, σ. 4].

Παρασκευή 17 Ιουνίου 1905 (είδηση). Οι Καραμάντζεφ και Σιουμπαλήεφ ανέλαβαν να συντάξουν και να εκδώσουν σε ιδιαίτερο φυλλάδιο «κατάλογον όλων των φόνων και κακουργημάτων, των διεπραχθέντων υπό των Ελλήνων» στη Μακεδονία [εμπροσ, 17/6/1905, σ. 3].

Κυριακή 19 Ιουνίου 1905. Κοντά στην πόλη Κρούσσοβο: Κρούσεβο / Kruševo του καζά Μοναστηρίου. Δολοφονία του Βλάχου Naskou Constantin Torouz, από την ελληνική οργάνωση [Rubin, σ. 205].

Δευτέρα 20 Ιουνίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Εκ Μπελκαμένης (επιστολή) του Φιλώτα, αφηγουμένου το συμβάν επί του όρους Βίτσου, του φόνου 8 χωρικών εκ Βουλγαρομπλάτσι και Πρεκοπάνας».

«Εκ Λαψίστης (επιστολή) γράφει ότι ο Μάλλιος εισήλθεν εις Οσνίτσανην και κατάλαβεν αυτήν παραδοθέντων 7 κομιτών, μετά του αρχηγού των Κυριάζου» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 148].

Δευτέρα 20 Ιουνίου 1905 (απόσπασμα πρωτοσέλιδου κύριου άρθρου του εμπρος με τίτλο «Η εν Μακεδονία Απογραφή»). «Η εν Μακεδονία απογραφή των διαφόρων πληθυσμών κατ’ εθνικότητας, ως ενεργείται από τινος, αποκαλύπτει ένα κίνδυνον όστις ούτε μικράς ούτε ευκαταφρόνητος είναι διά τον Ελληνισμόν της χώρας ταύτης ολόκληρον. Διότι, καθ’ ον τρόπον γίνεται η απογραφή αύτη, λαμβανομένου υπόψη μόνον του γλωσσικού ιδιώματος και ουχί της θρησκευτικής διακρίσεως ή της Εθνικής συνειδήσεως εκάστου ατόμου, είναι πιθανώτατον ότι καθ’ όλην την Ελληνικωτάτην ταύτην χώραν δεν θα ευρεθή ούτε ένας Έλλην κατοικών!» [εμπροσ, 20/6/1905, σ. 1].

Τρίτη 21 Ιουνίου 1905. Στον καζά Γευγελής. Σφαγή έξι Βλάχων στη Χούμα / Huma και έξι βλάχων μαθητών (ρουμανικού σχολείου) στο Αλτσάκ Alčak (Χαμηλόν) [Rubin, σ. 206].

Τετάρτη 22 Ιουνίου 1905 (απόσπασμα προξενικής αναφοράς). «Φεύγων, δεν αφήκα τον Βαλήν ευμενέστατον. Ο ανήρ είναι στενού πνεύματος. Πολλάκις δεν ειξεύρει τι λέγει. Έμαθα τελευταίον ότι εν των κρυφίων του παραπόνων είναι ότι αι Ελληνικαί συμμορίαι πανταχού διακηρύτουσι την μετά των Τούρκων συμμαχίαν των, ότι εις τούτο πταίουσιν οι Πρόξενοι και η Κυβέρνησις της Ελλάδος, αναγκάζουσι δε την Τουρκίαν να καταδιώκη τα Ελληνικά σώματα ίνα διαψεύση εμπράκτως τα περί των συμμοριών διαδιδόμενα! Το δυστύχημα είναι ότι και ο Χιλμή πασάς, όστις εν αρχή ηψήφει εντελώς τον Βαλήν τούτον, νυν ευλαβείται αυτόν και δεν τολμά να επέμβη. Πιθανότατα ο Ρεούφ πασάς υποστηρίζεται εκθύμως υπό του Γιλδίζ» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 402, 22/6/1905].

Τετάρτη 22 Ιουνίου 1905. Στο όρος Βίτσι: Βίτσο / Vičo. Επτά φονευμένοι Μακεδόνες, εκ των οποίων τέσσερις από τη Μπλάτσα / Blaca (Οξυά) Καστοριάς και τρεις από την Πρεκοπάνα / Prekopana (Περικοπή) Φλώρινας [εμπροσ, 22/6/1905, σ. 4. Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 525, 31/7/1905 με συνημμένη επιστολή μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη της 23/7/1905].

 «Έπιασα στην κορυφογραμμή του Βιτσίου μαζί με το Φιλώτα δεκαοχτώ».

«Τότε όμως διαφωνήσαμε ο Φιλώτας κι εγώ. Εκείνος ήθελε να μη τους σκοτώσουμε, κι εγώ επέμενα να τους σκοτώσουμε. Αποφασίσαμε λοιπόν να τους μοιράσουμε. Εγώ πήρα τους εννιά που ήταν από το Βουλγαρομπλάτσι, φανατικό βουλγαρικό (: εξαρχικό) χωριό, και τους αποκεφάλισα αμέσως. Ο Φιλώτας επήρε άλλους εννιά από το χωριό Βίσσανη και τους άφησε ελεύθερους» [Μακρής, σ. 96].

Πέμπτη 23 Ιουνίου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Ντούσνια (;) της Καστοριάς. Ενέδρα του σώματος Μάλλιου σε τσέτα. Σκοτώθηκαν είκοσι Μακεδόνες και πιάστηκαν «αιχμάλωτοι» τέσσερις πληγωμένοι. Οι Έλληνες είχαν πέντε νεκρούς και τρεις τραυματίες [εμπροσ, 23/6/1905, σ. 3].

Σάββατο 25 Ιουνίου 1905 (είδηση). Στην Περιοχή Μορίχοβο: Μαρίοβο / Mariovo, ανατολικά της πόλης Μπίτολα. Ελληνικό σώμα έπιασε και σκότωσε τους εξαρχικούς Δημήτρη και Γκιόρη [εμπροσ, 25/6/1905, σ. 3].

Σάββατο 25 Ιουνίου 1905. Στο χωριό Μπίρνικ / Brnik του καζά Πρίλεπ ή Περλεπέ. Εισβολή του σώματος Ρέμπελου. Έντεκα νεκροί, μεταξύ των οποίων και μία γυναίκα. Κάψιμο πολλών σπιτιών του χωριού [Dakin, σ. 307. εμπροσ, 8/7/1905, σ. 3. Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 619, 7/7/1905].

Δευτέρα 27 Ιουνίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Εμπόριον: Έμπορε / Embore του καζά Καϊλαρίων. Δολοφονία του εξαρχικού επιτρόπου με σφαίρα στο κεφάλι και ενώ καθόταν στο μπαλκόνι του σπιτιού του [εμπροσ, 27/6/1905, σ. 3].

Δευτέρα 27 Ιουνίου 1905 (πληροφορία από προξενικό έγγραφο). Στο χωριό Κουρεντζέλ (;) Βοδενών. Φόνος δύο αυτονομιστών από ελληνικό σώμα [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 410, 27/6/1905].

Δευτέρα 27 Ιουνίου 1905 (πληροφορία από προξενικό έγγραφο). Στο χωριό Τσέκρε: Τσέκρι / Čekri ή Κιρκάλοβο / Kirkalovo (Παραλίμνη) του καζά Γιανιτσών. Φόνος του εξαρχικού παπά Κωνσταντίνου [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 410, 27/6/1905].

Τρίτη 28 Ιουνίου 1905 (πληροφορία από προξενικό έγγραφο). Στο χωριό Γραμματίκοβον: Γκόρνο Γκραματίκοβο (Gorno Gramatikovo) του καζά Καϊλαρίων. Το σώμα του καπετάν Ακρίτα (Μαζαράκη) σκοτώνει το Ρουμανόβλαχο Δούμη, καβάση του ρουμάνου επιθεωρητού Σχολείων, και τον ανιψιό του [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 187, 28/6/1905].

Παρασκευή 1 Ιουλίου 1905 (είδηση). Το σώμα του οπλαρχηγού Θανάση συγκρούστηκε με τσέτα δύναμης τριάντα πέντε ανδρών. Οι Μακεδόνες είχαν δεκαοκτώ νεκρούς και επτά πληγωμένους που «αιχμαλωτίστηκαν». Οι Έλληνες είχαν τρεις νεκρούς και δύο τραυματίες [εμπροσ, 1/7/1905, σ. 3].

Σάββατο 2 Ιουλίου 1905 (είδηση). Σύμφωνα με την εφημερίδα Δρόβνικ οι Τούρκοι, κατά την απογραφή των εξαρχικών χωριών, δεν λαμβάνουν υπ’ όψη τα νέα νουφούζια (ταυτότητες) όπου οι χωρικοί αναγράφονται ως εξαρχικοί, αλλά τα παλιά που είναι δηλωμένοι σαν πατριαρχικοί. Γι αυτό το λόγο «οι κάτοικοι πολλών χωριών διεμαρτυρήθησαν, αι δε αρχαί υπεσχέθησαν να ζητήσουν οδηγίας εκ Κωνσταντινουπόλεως, αλλ’ αυταί δεν καταφθάνουσι και αι επιτροπαί εξακολουθούσι το έργον των» [εμπροσ, 2/7/1905, σ. 4].

Κυριακή 3 Ιουλίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Αναμένομεν εναγωνίως την εκτέλεσιν του φόνου του βουλγαροϊερέως (Κουμανίτσοβου) Φιλίππου, ακούομεν την κρούσιν του κώδωνος και μετ’ ολίγον κραυγάς γυναικών, τούτο μας δίδει την ιδέαν της εκτελέσως και πράγματι μετ’ ολίγον ανέρχονται οι ημέτεροι και μας αναγγέλουσι τούτο» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 157-158].

Τετάρτη 6 Ιουλίου 1905. Μεταξύ των χωριών Ντράγκος / Dragoš και Ράκοβο / Rakovo (Κρατερόν) του καζά Μοναστηρίου. Έντεκα νεκροί σε επίθεση της ομάδας Καραβίτη εναντίον της τσέτας του Ναούμ [Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 619, 7/7/1905. Dakin, σ. 302. εμπροσ, 23/7/1905, σ. 4].

Πέμπτη 7 Ιουλίου 1905. Στον Καζά Καϊλαρίων. Φόνος του ρουμανόβλαχου Hristake Toli από το Γκόρνο Γκραματίκοβο / Gorno Gramatikovo [Rubin, σ. 209].

Παρασκευή 8 Ιουλίου 1905 (είδηση). Στη Μονή της Αγίας Τριάδας κοντά στο χωριό Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά Καστοριάς. Επτά νεκροί (έξι πρόκριτοι από το Μέσιμερ και ο εξαρχικός παπάς) σε επίθεση του σώματος Ακρίτα (Μαζαράκη) [σκριπ, 8/7/1905, σ. 4 και 14/7/1905, σ. 3].

Παρασκευή 8 Ιουλίου 1905 (δημοσιεύτηκε στη «Νέα Ημερησία» της Βιέννης). «Προ μηνών κατηρτίσθη εις Μοναστήριον υπό της Μακεδονικής Οργανώσεως επιτροπή, ήτις ανέλαβε το έργον να συντάξη γραμματικήν Μακεδονικήν. Η επιτροπή αποτελείται εξ επτά καθηγητών της γλωσσολογίας. Ως βάσις της γραμματικής ταύτης θα ληφθεί η διάλεκτος, η εις το βιλαέτιον Μοναστηρίου ομιλουμένη. Η διάλεκτος αύτη εκηρύχθη ήδη υπό της επιτροπής ως η Μακεδονική γλώσσα. Οι διδάσκαλοι των Σλαυϊκών σχολείων εις την Μακεδονίαν εντέλλονται όπως διδάσκουν την γλώσσαν ταύτην αντί της σερβικής ή της βουλγαρικής και διά μέσου αυτής να τίθεται η βάσις προς την δημιουργίαν ανεξαρτήτου Μακεδονίας. Προσεχώς δε θα τυπωθούν διδακτικά και διάφορα άλλα βιβλία εις την Μακεδονικήν ταύτην γλώσσαν, ευθύς δε κατόπιν σκέπτεται η Οργάνωσις ν’ απαγορεύση την χρήσιν της σερβικής και βουλγαρικής γλώσσης» [σκριπ, 8/7/1905, σ. 1. εμπροσ, 11/7/1905, σ. 4].

Δευτέρα 18 Ιουλίου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Λέχοβο / Lehovo (Λέχοβον, τέως Ηρωϊκόν) του καζά Καστοριάς. Πέντε νεκροί Μακεδόνες και πολλοί τραυματίες, μετά από συμπλοκή του σώματος Μάλλιου και τσέτας. Οι Έλληνες είχαν τέσσερις τραυματίες [εμπροσ, 18/7/1905, σ. 3].

Δευτέρα 18 Ιουλίου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Πρεκοπάνα / Prekopana (Περικοπή) του καζά Φλώρινας. Οκτώ νεκροί και τρεις τραυματίες Μακεδόνες σε επίθεση του σώματος Καλογήρου [σκριπ, 18/7/1905, σ. 3].

Δευτέρα 18 Ιουλίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Έρχεται ο Βελή βέης κομίζων διάφορα τρόφιμα και συνομιλούμεν επί διαφόρων ζητημάτων, με διαβεβαιοί ότι οι πλείστοι των βέηδων δεν προδίδουσιν, αλλά ενδιαφέρονται διά την πρόοδον»

«Μου υπόσχεται ότι θα φροντίσει διά την μετάθεσιν του μουδίρη Κλεισούρας και την δωροδοκίαν του λοχαγού» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 170].

Τετάρτη 20 Ιουλίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Καραβίτης έσχε λαμπράν επιτυχίαν παρά το χωρίον Δράγοσι και Ράκοβον φονεύσας 15 κομίτας υπό την αρχηγίαν του Ναούμ» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 172].

Σάββατο 23 Ιουλίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Πετάλινο / Petalino του καζά Πρίλεπ ή Περλεπέ. Κοινή επίθεση του σώματος Ρέμπελου και τουρκικού αποσπάσματος εναντίον τσέτας. Σκοτώθηκαν πενήντα πέντε Μακεδόνες από τα πυρά των Ελλήνων και τριάντα τρεις από το στρατό. Οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς και τρεις πληγωμένους [εμπροσ, 23/7/1905, σ. 4].

Σάββατο 23 Ιουλίου 1905 (πληροφορία από προξενικό έγγραφο). Στο χωριό Κάτω Κουμανίτσοβο: Ντόλνο Κουμανίτσεβο / Dolno Kumaničevo (Λιθιά) του καζά Καστοριάς. Φόνος του εξαρχικού παπά έξω από την εκκλησία, από ελληνικό σώμα [Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 525, 31/7/1905 - συνημμένη επιστολή του μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη της 23/7/1905].

Δευτέρα 25 Ιουλίου (είδηση). Κοντά στο χωριό Σλίμιστα: Σλίμνιστα / Slimništa (Μηλίτσα) του καζά Καστοριάς. Το σώμα Μάλλιου αιχμαλώτισε τουρκικό στρατιωτικό απόσπασμα δώδεκα ανδρών. Οι στρατιώτες απελευθερώθηκαν, αφού πρώτα ο έλληνας οπλαρχηγός τους εξήγησε ότι σκοπός των ελληνικών σωμάτων ήταν μόνο η εξόντωση των τσετών [εμπροσ, 25/7/1905, σ. 4].

Τρίτη 26 Ιουλίου 1905. Στον καζά Γευγελής. Δολοφονία του ρουμανόβλαχου Nicolas Mihale από τα Λιβάδια: Golema Livada (Μεγάλα Λιβάδια) από την ελληνική οργάνωση [Rubin, σ. 212].

Τετάρτη 27 Ιουλίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Πογιάρσκο: Γκόρνο Πόζαρ / Gorno Požar (Άνω Λουτράκιον) του καζά Καρατζόβας. Δώδεκα νεκροί (οι δύο γυναίκες) και τρεις τραυματίες σε σύγκρουση ελληνικού σώματος και τσέτας. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και δύο τραυματίες [σκριπ, 27/7/1905, σ. 4. εμπροσ, 28/7/1905, σ. 4].

Πέμπτη 28 Ιουλίου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Γκάλιστα / Gališta (Ομορφοκκλησιά) του καζά Καστοριάς. Βρέθηκαν σφαγμένοι επτά Μακεδόνες, κάτοικοι του χωριού που επέστρεφαν από το εβδομαδιαίο παζάρι στη Χρούπιστα: Ρούπιστα /Rupišta (Άργος Ορεστικόν) [σκριπ, 28/7/1905, σ. 3].

Παρασκευή 29 Ιουλίου 1905. Στο χωριό Κλαντόρομπι / Kladorobi (Κλαδορράχη) του καζά Φλώρινας. Δεκαεπτά νεκροί κάτοικοι, μετά από επίθεση των ανδρών των Καραβίτη και Μακρή [Dakin, σ. 302. Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 751, 5/8/1905. εμπροσ, 4/8/1905, σ. 4. σκριπ, 4/8/1905, σ. 4].

 «Στο χωριό μπήκαμε χωρίς να βρούμε αντίσταση, πιάσαμε αυτούς τους δεκαεφτά και τους εκτελέσαμε επί τόπου κατά τις πέντε το απόγευμα» [Μακρής, σ. 97].

 «”Ακούτε να σας πω, τους λέγω. Έναν θέλω, έναν, ίσως να μην είναι και μεταξύ σας, αλλά και εδώ να είναι, ένας θα πάθη. Οι άλλοι θα σωθήτε. Αν δεν μου πείτε τα ονόματα σας θα κοπείτε όλοι”. Και αρχίζω πάλιν: “Πως σε λένε εσένα:” “Νε ζναμ”(: δεν ξέρω). Εσένα”. “ Νε ζναμ ”. Και όλοι στη γραμμή (οι αιχμάλωτοι) είναι “νε ζναμ” “Αράπη, φωνάζω” (: ένα νέγρο μισθοφόρο του). “Εφέντιμ”. “Σφάξε τους όλους”. Του δίνω ένα γερό μαχαίρι, τρικαλινό, που είχα. Ο Αράπης παίρνει το μαχαίρι, το περιστρέφει και διαγράφει κύκλους, κατόπιν το φιλεί και μου το δίνει πίσω. “Είναι κρίμα”, μου λέγει, “να λερωθεί τέτοιο μαχαίρι στο αίμα τέτοιων ανθρώπων. Αυτοί θέλουν έτσι”, και αρπάζει έναν από τα μαλλιά και του δίνει μια γροθιά στο μηλίγγι σαν να κτύπησε κανένα σανίδι»

«”Μη, βρε ανόητε, έτσι, δεν είναι τρόπος αυτός”, του λέγω. Και βάζω τους Μοναστηριώτας να τους δώσουν από μια μαχαιριά στο αριστερό πλευρό και όποιος ζήση, χαλάλι του. Έτσι θα πάρουν οι νεοσύλλεκτοι τον αέρα του μαχαιριού» [Καραβίτης, σ. 350-351].

Σάββατο 30 Ιουλίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου): «Επιστολή του Τάκη εκ Νεβέσκης λέγει ότι εις Κλοντορόπ παρά την Φλώριναν ο Δικόνιμος και Καραβίτης συνεπλάκησαν μετά κομιτών και εφόνευσαν 25» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 176].

Σάββατο 30 Ιουλίου 1905 (είδηση). Το τουρκικό δικαστήριο εξαντλεί την επιείκειά του στη δίκη του Νίδα και των ανδρών του που συνελήφθησαν στην Μπελκαμένη. Αντί της αναμενόμενης ποινής για τους αντάρτες, που ήταν τα εκατό χρόνια φυλακή και ήταν αντίστοιχο των ισοβίων, οι Έλληνες καταδικάζονται σε πενταετή φυλάκιση. Το δικαστήριο απαλλάσσει των κατηγοριών τους κατοίκους της Μπελκαμένης που τους βοήθησαν [εμπροσ, 30/7/1905, σ. 2].

Κυριακή 31 Ιουλίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Αβδέλλα / Avdela του καζά Γρεβενών. Φόνος των Ρουμανόβλαχων Απόστολου Πάπου και του γαμπρού του [εμπροσ, 31/7/1905, σ. 3].

Κυριακή 31 Ιουλίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Εκ Σιατίστης γράφουσιν ότι ο Βέργας ευρίσκετο προ ημερών εις τα βουνά των Γρεβενών, επολιόρκησε την Αβδέλλα, εφόνευσε 4 ρωμουνίζοντας, την επομένην συνέλαβεν 6 μεταβαίνοντας εκ Γρεβενών εις Αβδέλλαν».

«Οι εν Καστορία δεν εννοούσι να εργασθώσιν εν όσω υπάρχει ο Γερμανός (Καραβαγγέλης), όστις πάλιν θέλει να συναχθώσι περισσότερα χρήματα δια να καταβροχθίση πολλά» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 180].

Τετάρτη 3 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Επιστολή εκ Κλεισούρας λέγει ότι… οι Μοκρενιώται μας φοβούνται πολύ και αν τιμωρηθώσί τινες ελπίζει να προσέλθωσιν εις την ορθοδοξίαν» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 185].

Πέμπτη 4 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στο χωριό Κουμανίτσοβο: Κουμανίτσεβο / Kumaničevo (Λιθιά) του καζά Καστοριάς. Πολλοί νεκροί, μεταξύ των οποίων έξι παιδιά, δυο γυναίκες και ο εξαρχικός παπάς, μετά από επίθεση ελληνικού σώματος [εμπροσ, 4/8/1905, σ. 4. σκριπ, 4/8/1905, σ. 4].

Πέμπτη 4 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Την πρωία κατά τις 12 πέρασαν οι Πρεκοπανιώτες, τους πιάσαμε και παραμεριστήκαμε ολίγο από το δρόμο, ξεφόρτωσαν τα φορτώματα. Μετ’ ολίγον πέρασαν δύο ξυλοκόποι εκ Πρεκοπάνας (: Prekopana (Περικοπή) χωριό του καζά Φλώρινας), συλλάβαμε και αυτούς. Μείναμε έως τις 10 κατόπιν αναχωρήσαμε διά το χωριό Πρεκοπάνα, στείλαμε τις γυναίκες με 2-3 άνδρες να φορτώσουν τα φορτώματα, πήραμε μαζί μας 4-5 άνδρες και αναχωρήσαμε διά το χωριό. Οι χωρικοί είχαν καταλάβει επειδή άργησαν να πάνε οι παζαριώτες και μας περίμεναν, μας υποδέχθηκαν. Εις τας 12 τους μάσαμε εις την εκκλησία τους ομίλησε ο αρχηγός, κατόπιν εγώ εις την γλώσσαν των, έπειτα τους όρκισα στην εικόνα της Παναγίας ότι θα είναι πιστοί εις την ορθοδοξία και εις τον πατριάρχη, θα δέχονται τα Ελληνικά σώματα και ότι δεν θα προδίδουν το μυστικό» [Πύρζας, σ. 58].

Παρασκευή 5 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στην Αβδέλλα / Avdela του καζά Γρεβενών. Βρέθηκαν τέσσερις κάτοικοι δολοφονημένοι [εμπροσ, 5/8/1905, σ. 4].

Παρασκευή 5 Αυγούστου 1905 Στο χωριό Μπέλτιστα: Μπέσιστε / Bešište του καζά Πρίλεπ. Επτά νεκροί και πολλοί τραυματίες Μακεδόνες, σε επίθεση ελληνικού σώματος [εμπροσ, 5/8/1905, σ. 4 και 10/8/1905, σ. 3. Προξενείο Μοναστηρίου, έγγραφο 751, 5/8/1905].

Παρασκευή 5 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Σκλαβούνος υπό σημερινήν ημερομηνίαν γράφει ότι, ο οθωμανός Χούλης μετά διδασκάλου Ζέλενιτς διά Καστοριάν, του παρήγγειλε να φονεύση την οθωμανίδα, όπερ και έπραξε».

«Ο Τάκης εκ Νεβέσκης γράφει ότι χθες έγινε δευτέρα έρευνα εις Αετόζι παρά του στρατού και ανεκάλυψαν 2 κρυψάνας, ότι οι κάτοικοι εδίωξαν κακώς έχοντας τον Παντελή μετά 2 εκ των συντρόφων του. Και καλόν θεωρεί να εισβάλωμεν εις Αετόζι, αφού ο στρατός απεσύρθη και δεν υπάρχουσι κομίται». [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 187].

Κυριακή 7 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Έρχεται εκ Φλώρινης ο αλβανός Φεΐμης συνοδεύων τον Στέφανον Γρηγορίου, αντάρτην, όστις μετημφιεσμένος εδολοφόνησε έναν» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 188].

Τρίτη 9 Αυγούστου 1905 (είδηση). Συμπλοκή της ομάδας του οπλαρχηγού Γκούτα με τσέτα. Σκοτώθηκαν επτά Μακεδόνες και τρεις Έλληνες [εμπροσ, 9/8/1905, σ. 4].

Τρίτη 9 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Λάκης Νταϊλάκης (πρώην οπαδός Καρσάκωφ) γράφει ότι εφόνευσε τον εκ Σδράλτσης Κοσμάν και τον πενθερόν του εντός του χωρίου» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 191].

Σάββατο 13 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Κατά τας 10 έγραψα μίαν απειλητική επιστολήν του Παπά Ιωάννη εις Κάτω Κότορι (: Ντόλνο Κότορι / Dolno Kotori (Κάτω Υδρούσσα) του καζά Φλώρινας), δηλαδή να επιδώσει αναφορά ότι προσέρχεται εις την ορθοδοξίαν.

Αιδεσιμότατε Παπά Ιωάννη. Διά ταύτης μου έρχομαι να σας παρακαλέσω όπως εις το εξής απομακρυνθείτε από το σχίσμα διότι τώρα δεν έχετε να φοβείσθε τους άτιμους κομίτας, καλώς γνωρίζω το αίτιον όπου προσπέσατε εις το σχίσμα, αλλά ως Έλλην Μακεδών δεν θέλω να καταφύγω εις το εγχείρημα διότι είμαι ορθόδοξος Χριστιανός. Άμα λάβεις ταύτην μου θα κάνης τα εξής τρία πράγματα. α) Θα παύσης να μνημονεύεις το μεγάλο γομάρι, δηλαδή τον έξαρχο. β) Θα παύσης να πηγαίνεις εις το Πάνω Κότορι. γ) Θα δώσεις αναφορά ότι από φόβο έγινες σχισματικός και θα πεις στους χωρικούς ότι μετανοούν και προσέρχονται εις την ορθοδοξία. Τον γαμπρό σου να τον διώξεις από το σπίτι σου διότι θα πάθεις και εσύ εξ αιτίας του. Εάν εντός πέντε ημερών δεν κάνεις τα ανωτέρω η αμαρτία εις το λαιμό σας”»[Πύρζας, σ. 60].

Κυριακή 14 Αυγούστου 1905. Κοντά στο χωριό Σκότσιβιρ / Skočivir του καζά Μοναστηρίου. Επίθεση ομάδας Φιωτάκη. Σκοτώθηκαν έντεκα Μακεδόνες [εμπροσ, 14/8/1905, σ. 4. Βάρδας, τ. Α΄, σ. 186].

Κυριακή 14 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στα Καλύβια Γραμματίκοβου: Γκόρνο Γκραματίκοβο (Gorno Gramatikovo) του καζά Καϊλαρίων. Δεκαπέντε Ρουμανόβλαχοι κρεμασμένοι από ελληνικό σώμα «προς παραδειγματισμό» [εμπροσ, 14/8/1905, σ. 4].

Τετάρτη 17 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στην πόλη της Καστοριάς: Κόστουρ / Kostur, έδρα του ομώνυμου καζά. Δολοφονία ενός εξαρχικού παπά [σκριπ, 17/8/1905, σ. 4].

Τετάρτη 17 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Κατερχόμεθα εις το χωρίον (: Πρεκοπάνα), όπερ ευρίσκομεν εντελώς εγκαταλελειμμένον, ανοίγομεν δια της βίας πλείστας οικίας, αλλ’ αδύνατον να εύρωμεν ψυχήν ζώσαν διά να μάθωμεν τουλάχιστον τίνες αι 2 οικίαι των 3 οργάνων των κομιτών. Ευτυχώς εγνωρίζομεν τας 2, του μουχτάρη και τινος άλλου, θέτομεν πυρ εις αυτάς και απερχόμεθα» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 198].

Πέμπτη 18 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στην περιοχή Μορίχοβο: Μαρίοβο / Mariovo, πέρα από τον ποταμό Εριγώνα: Τσέρνα Ρέκα / Crna Reka. Οκτώ νεκροί Μακεδόνες σε συμπλοκή του σώματος Ρέμπελου με την τσέτα του Τράικου [εμπροσ, 18/8/1905, σ. 3].

Πέμπτη 18 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στην πόλη Βοδενά: Βόντεν / Voden (Έδεσσα), έδρα του ομώνυμου καζά. Τρεις δολοφονημένοι Μακεδόνες από την ελληνική οργάνωση [εμπροσ, 18/8/1905, σ. 4].

Σάββατο 20 Αυγούστου 1905 (είδηση). Κοντά στην πόλη της Καστοριάς: Κόστουρ / Kostur, έδρα του ομώνυμου καζά. Είκοσι δύο Μακεδόνες αιχμαλωτίστηκαν από το σώμα του Μάλλιου και οδηγήθηκαν στα βουνά [εμπροσ, 20/8/1905, σ. 4].

Σάββατο 20 Αυγούστου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Κουτσόγερι: Κοτούγκερι / Kotugeri (Καισαριανά) του καζά Βοδενών. Δολοφονία του γιου του εξαρχικού γαλατά Ζήση και δύο ακόμα χωρικών από την ελληνική οργάνωση [σκριπ, 20/8/1905, σ. 2. Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 222, 14/8/1905].

Σάββατο 20 Αυγούστου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Ραζίλοβο: Ρουσίλοβο Rusilovo (Ξανθόγεια) του καζά Βοδενών. Δολοφονία του μακεδόνα πρόκριτου Μάτσα Καρά από την ελληνική οργάνωση [σκριπ, 20/8/1905, σ. 2. Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 222, 14/8/1905].

Σάββατο 20 Αυγούστου 1905 (είδηση). Κοντά στο Πισοδέριον: Ψόντερι /Psoderi ή Πίσοντερ /Pisoder (Πισοδέριον) του καζά Φλώρινας. Είκοσι έξι νεκροί Μακεδόνες μετά από επίθεση της ομάδας του οπλαρχηγού Ευθύμιου [σκριπ, 20/8/1905, σ. 3. εμπροσ, 29/8/1905, σ. 2].

Σάββατο 20 Αυγούστου 1905 (είδηση). Κοντά στην πόλη Βοδενά: Βόντεν / Voden (Έδεσσα), έδρα του ομώνυμου καζά. Τρεις φονευμένοι από την ελληνική οργάνωση [σκριπ, 20/8/1905, σ. 3].

Σάββατο 20 Αυγούστου 1905. Στην ίδια πόλη. Φόνος του ρουμανόβλαχου Mihale Dina Baideki από τους Έλληνες [Rubin, σ. 215].

Σάββατο 20 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Λαμβάνω επιστολήν εκ Καστορίας του Μητροπολίτου (: Καραβαγγέλη)… Γράφει περί της συμπλοκής της Πρεκοπάνας και συνιστά αντίποινα ως και άλλας πράξεις (: επιθέσεις) εις Τσερέσνιτσαν, Αετόζι, Νέβεσκαν και αλλαχού» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 200].

Κυριακή 21 Αυγούστου 1905 (πληροφορία από προξενικό έγγραφο). Στο χωριό Μπλάτση: Μπλάτσα / Blaca (Βλάστη, τέως Πολυνέρι) του καζά Καϊλαρίων. Φόνος του Ατζέμ Πασχάλη, σαν προδότη των ελληνικών σωμάτων [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 227, 21/8/1905].

Κυριακή 21 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Μετά λύπης μου βλέπω ότι εγκατέλειψεν (ο Καραβίτης) ολόκληρον τμήμα μόνον, αφού το έκαμεν άνω-κάτω και το εξέθηκε φονεύσας εις Κλαντορόπ (Φλωρίνης) 17 χωρικούς» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 201].

Δευτέρα 22 Αυγούστου 1905. Κοντά στo χωριό Παπάντιγια/ Papadija (Παπαδιά) του καζά Φλώρινας. Σύλληψη των ρουμανόβλαχων Nasu Costa Zora και Zicou Cole Terziu. Ο ένας δολοφονήθηκε και ο άλλος κατάφερε να δραπετεύσει [Rubin, σ. 216].

Δευτέρα 22 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Συνιστά (ο μητροπολίτης Καραβαγγέλης)… να εισβάλωμεν εις τα χωρία και να καθαρίσωμεν τα αγκάθια. Κατάλογον των προγεγραμμένων να ζητήσω από Βίγλισταν» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 201].

Τρίτη 23 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Μοι συνιστώσιν (από το προξενείο Μοναστηρίου) επιφύλαξιν προς τους προκρίτους Πισοδερίου ως φιλοχρημάτων και τεμπέληδων. Οι Ζελοβίται αντιθέτως καλοί. Μοι υποδεικνύουσιν ως κύρια σημεία ενεργείας (: επίθεσης) τα χωρία Γέρμαν, Σμαρδέσι, Γκαμπρέσι και Άρμεντσκο» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 203].

Τετάρτη 24 Αυγούστου 1905 (είδηση). Κοντά στην Κλεισούρα Καστοριάς. Είκοσι νεκροί Μακεδόνες και τέσσερις Έλληνες σε σύγκρουση των ελληνικών ομάδων των Κόκκινου και Μανόλη με τσέτα [εμπροσ, 24/8/1905, σ. 3. σκριπ, 5/9/1905 σ. 3-4 και 6/9/1905 σ. 1].

Σάββατο 27 Αυγούστου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). Επίθεση στο χωριό Μπέσφινα: Besfina / (Σφήκα) του καζά Μοναστηρίου. «Προηγουμένως έγραψα και απέστειλα μίαν των χωρικών εις το χωρίον, ης είχον μετ’ εμού τον αδελφόν, ότι αν μας δεχθώσιν καλώς θα φερθώμεν ως αδελφοί. Αν όμως αντιστώσιν ή φύγωσι, θα φονεύσωμεν και θα καύσωμεν τας οικίας των. Εισερχόμεθα τέλος εις το χωρίον, ευρίσκομεν αυτό έρημον ανδρών, 2 μόνον γέροντας και γυναίκας, τας οικίας κλειστάς, όλοι έφυγον εις τα όρη. Πυρπολούμεν τας οικίας των 2 σχισματικών ιερέων και του παντοπώλου, φανατικού από Τύρνοβον» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 206].

 «Μπήκαμε στο χωριό στις έντεκα και μισή. Εάν βρίσκαμε τους παπάδες είχαμε απόφαση να τους κόψουμε. Μόλις μπήκαμε στο χωριό επιδοθήκαμε στο πλιάτσικο. Ήταν ένας από το Τίρναβο φανατικός σχισματικός, ονόματι Τόλιος, είχε μαγαζί, το γύμνωσαν. Άλλοι μπήκαν στα σπίτια των παπάδων και άρπαξαν. Εγώ έβαλα φωτιά εις του ενός παπά το σπίτι. Εις του άλλου, βάλανε άλλοι. Κατόπιν πήγα με τον μπάρμπα Φώτη στον καντηλανάφτη, πήρα το κλειδί της εκκλησίας, πήρα τον Σπανό και τον Λεωνίδα εκ Καστορίας και πήγαμε στην εκκλησία. Ότι βιβλία ήταν τα έκαψα με τα κεριά μαζί. Οι χωρικοί όλοι είχαν φύγει» [Απόσπασμα επιστολής του Λάκη Πύρζα προς το Στ. Δραγούμη με ημερομηνία 2/9/1905. Βρίσκεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, στο Αρχείο του Στέφανου Δραγούμη].

Κυριακή 28 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στο χωριό Σαρίτσα: Σαράτσεβο / Saračevo (Βαλτοχώριον) του καζά Θεσσαλονίκης. Κάψιμο των σπιτιών των εξαρχικών Κοτζαμάνη και Χρήστου [εμπροσ, 28/8/1905, σ. 3].

Κυριακή 28 Αυγούστου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Μεγάλα Λιβάδια / Golema Livada του καζά Γευγελής. Κάψιμο της στάνης και καταστροφή του εκ 400 προβάτων κοπαδιού του ρουμανόβλαχου Sterie Duma, από την ομάδα του οπλαρχηγού Νικόλα [εμπροσ, 28/8/1905, σ. 4. Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 227, 21/8/1905. Rubin, σ. 215].

Δευτέρα 29 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στο χωριό Οσνίτσανη: Σνίτσενι / Sničeni ή Οσνίτσανι / Osničani (Καστανόφυτον) του καζά Καστοριάς. Τέσσερις νεκροί κάτοικοι από επίθεση σώματος 150 ανδρών [εμπροσ, 29/8/1905, σ. 4].

Δευτέρα 29 Αυγούστου 1905 (είδηση). Έξω από το χωριό Βιδολίστα: Βίντολους / Viduluš (Δαμασκηνιά) του καζά Ανασελίτσας. «Πολλοί φονευμένοι» Μακεδόνες σε επίθεση μεγάλου ελληνικού σώματος [εμπροσ, 29/8/1905, σ. 4].

Δευτέρα 29 Αυγούστου 1905 (πληροφορία από προξενικό έγγραφο). Στο χωριό Πόδος: Ποντ / Pod (Φλαμουριά) του καζά Βοδενών. Φόνος του μουχτάρη του χωριού. Στο πτώμα βρέθηκε επιστολή με την σφραγίδα του έλληνα αρχηγού Ακρίτα (Μαζαράκη) [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 230, 29/8/1905].

Τρίτη 30 Αυγούστου 1905. Κοντά στο χωριό Γκόλο Σέλο Γιανιτσών: Golo Selo (Ακρολίμνη, τέως Γυμνά) του καζά Γιανιτσών. Δεκαεννέα νεκροί Μακεδόνες σε επίθεση του σώματος Μπουκουβάλα [δις, σ. 183].

Τετάρτη 31 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στο χωριό Τσελτίκ ή Οριζάρι: Orizari (Ορυζάριον) του καζά Βοδενών. έντονες φήμες για κάψιμο ολόκληρου του χωριού [εμπροσ, 31/8/1905, σ. 3].

Τετάρτη 31 Αυγούστου 1905 (είδηση). Στο χωριό Τσέρνα Ρέκα / Crna Reka (Κάρπη) του καζά Γιανιτσών. Φόνος των εξαρχικών βοσκών Γιάννη Παλάν και Γιώργου Χούρτου. Στα πτώματα τους βρέθηκε επιστολή, πως φονεύθηκαν γιατί ήταν εξαρχικοί και αυτονομιστές [εμπροσ, 31/8/1905, σ. 3. Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 230, 29/8/1905].

Τετάρτη 31 Αυγούστου 1905. Στο χωριό Λιούμνιτσα / Ljumnica (Σκρα) του καζά Γευγελής. Φόνος διά ακρωτηριασμού δύο Ρουμανόβλαχων, από ελληνική ομάδα [Rubin, σ. 216].

Πέμπτη 1 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Σνίτσενι / Sničeni ή Οσνίτσανι / Osničani (Καστανόφυτον) του καζά Καστοριάς. Επίθεση των σωμάτων Βέργα και Μάλλιου. Δεκαεννέα νεκροί Μακεδόνες. Είκοσι έως σαράντα καμένα σπίτια και κλέψιμο πολλών ζώων από τους Έλληνες [εμπρος, 1/9/1905, σ. 4. 3/9/1905, σ. 3. 4/9/1905, σ. 4. 6/9/1905, σ. 3-4. σκριπ, 6/9/1905, σ. 3. 7/9/1905, σ. 3].

Πέμπτη 1 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Το σώμα Ρέμπελου σκότωσε είκοσι έξι Μακεδόνες [σκριπ, 1/9/1905, σ. 3].

Πέμπτη 1 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Πρεκοπάνα / Prekopana (Περικοπή) του καζά Φλώρινας. Αρκετοί νεκροί, «δεκαοκτώ αιχμάλωτοι» και δεκαπέντε καμένα σπίτια σε επίθεση ελληνικού σώματος [εμπρος, 1/9/1905, σ. 4 και 2/9/1905 σ. 3].

Παρασκευή 2 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Παύλος Κύρου ζητεί τον μισθόν του Αυγούστου, επειδή δε του είπον ότι δεν έλαβον ακόμη να αναμένη 2-3 ημέρας, θυμωθείς αναχωρεί δια να φύγη, ως λέγει, εις Ελλάδα» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 214].

Σάββατο 3 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Κοντά στην Καστοριά. Οκτώ νεκροί και δεκαεπτά τραυματίες Μακεδόνες, μετά από επίθεση ελληνικής ομάδας [σκριπ, 3/9/1905, σ. 3].

Δευτέρα 5 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Από 2/9 (επιστολή του μητροπολίτη Καραβαγγέλη) ότι δέον να κληθή ο Μάλλιος και να κτυπηθή το Κωστενέτσι, ου πίπτοντος, θα πέσωσι τα Κορέστια, αποστέλλει δε και κατάλογον των προγεγραμμένων των διαφόρων χωρίων των Κορεστίων» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 217].

Δευτέρα 5 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Μόκρινα: Μόκρενι / Mokreni (Βαρικόν) του καζά Καστοριάς. Εισβολή των ομάδων Βλαχούρη και Θειάφη. Αιχμαλωσία είκοσι πέντε εξαρχικών κατοίκων και μεταφορά τους στο βουνό Κουρί. Από εκεί στάλθηκε μήνυμα στον παπά και το μουχτάρη του χωριού, να πάνε αμέσως εκεί, αλλιώς θα εκτελεστούν οι αιχμάλωτοι. «Μετ’ ολίγον μετέβησαν ούτοι και τότε ο καπετάν Βλαχούρης επί μακρόν εκατήχησεν αυτούς συμβουλεύσας να επιστρέψουν εις την ορθοδοξίαν». Ο παπάς και ο μουχτάρης ορκίστηκαν να αποκηρύξουν την εξαρχία. Μετά από αυτό, οι Έλληνες απελευθέρωσαν τους αιχμάλωτους. Την άλλη ημέρα κατέβηκαν στο χωριό και υποχρέωσαν τον παπά να λειτουργήσει στην ελληνική γλώσσα, παρουσία όλων των κατοίκων. Στο τέλος οι τελευταίοι, ορκίστηκαν «να εμμείνουν εις την ορθοδοξίαν». Στο χωριό παρέμειναν δώδεκα αντάρτες «προς φύλαξιν» [εμπρος, 5/9/1905, σ. 3].

Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Γενικώς πάντες είμεθα δυσηρεστημένοι κατά της αποτυχίας της χθεσινής ενεργείας (: κατά του χωριού Γέρμαν / German (Άγιος Γερμανός) του καζά Μοναστηρίου), διότι 100 σχεδόν άνδρες δεν κατώρθωσαν να πράξωσιν ουδέν άλλο, ή την διαρπαγήν τινών ειδών (: πλιάτσικο), ήτις θα κάμη κακήν εντύπωσιν, και την απαγωγήν μιας γυναίκας. Γίνονται διαρκώς φολονεικίαι περί την διανομήν των διαρπαγέντων και πολλαί δυσαρέσκειαι».

«Παραλαμβάνουσι 3 άνδρες την εκ Γέρμαν γυναίκα και την οδηγούσιν εις άλλο μέρος και την φονεύουσιν» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 221].

 «Εις τας 11 η ώρα ο Π. Κύρου πήρεν τη γυναίκα από το Γέρμαν και ένα παιδί από το Σδράλτσι και πήγαν να τη χαλάσουν» [Πύρζας, σ. 70].

Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Γκαβρέσι: Γκάμπρες / Gabreš (Γαύρος) του καζά Καστοριάς και στη γύρω περιοχή. Επίθεση των ομάδων Γύπαρη και Μιχάλη Τσόντου. Είκοσι νεκροί Μακεδόνες και τρεις αιχμάλωτοι που εκτελέστηκαν στη συνέχεια από τους Έλληνες [σκριπ, 11/9/1905, σ. 3 και 12/9/1905, σ. 3. εμπρος, 23/9/1905, σ. 3-4. Dakin, σ. 308].

Δευτέρα 12 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Μπέσφινα: Besfina / (Σφήκα) του καζά Μοναστηρίου. Πολλοί σκοτωμένοι Μακεδόνες και οκτώ καμένα σπίτια μετά από εισβολή της ομάδας του οπλαρχηγού του Παύλου Κύρου. Οι Έλληνες είχαν δύο νεκρούς και τρεις τραυματίες [σκριπ, 12/9/1905, σ. 3. εμπρος, 18/9/1905, σ. 3].

Τρίτη 13 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στον καζά Ανασελίτσας. Σύγκρουση των ομάδων των οπλαρχηγών Βλαχούρη και Τρομάρα με τσέτα. Αποτέλεσμα ήταν η «καταστροφή» της τσέτας. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και τρεις τραυματίες [εμπρος, 13/9/1905, σ. 4].

Πέμπτη 15 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). «Ο πρεσβευτής της Ρουμανίας επέδωκεν εις την Πύλην τον κατάλογον των Κουτσοβλάχων οίτινες εγένοντο θύματα των ελληνικών σωμάτων εν Μακεδονία. Ο πρεσβευτής απήτησε παρά της Πύλης, όπως ληφθώσι σύντονα μέτρα προς βελτίωσιν της καταστάσεως» [εμπρος, 15/9/1905, σ. 3]

Πέμπτη 15 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Λοβράδες : Ολόβραντε / Olovrade (Σκιερόν) του καζά Καστοριάς, σύμφωνα με το εμπρος ή στο χωριό Λαγοβράδι: Λογκόβαρντι / Logovardi του καζά Μοναστηρίου, σύμφωνα με το σκριπ. Επίθεση του σώματος Βέργα. Πολλοί τουφεκισμένοι ή καμένοι Μακεδόνες μέσα στα πυρπολημένα σπίτια τους. Οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να δηλώσουν «εις το σώμα των εκδικητών ότι επανέρχονται στους κόλπους της ορθοδοξίας». Ο Βέργας αναχώρησε εγκαθιστώντας στο χωριό πατριαρχικό παπά και δάσκαλο και ένοπλη φρουρά [εμπρος, 15/9/1905, σ. 3. σκριπ, 15/9/1905, σ. 3].

Πέμπτη 15 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στα πέριξ της Ναούσης: Νέγκους / Neguš (Νάουσα) του καζά Βέροιας. Οκτώ Μακεδόνες και δύο Βλάχοι νεκροί μετά από σύγκρουση Τσέτας και της ομάδας του καπετάν Σάβα. Οι Έλληνες είχαν ένα νεκρό και δύο τραυματίες [σκριπ, 15/9/1905, σ. 3].

Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Ζώβικ: Σόβιτς / Sovič του καζά Φλώρινας. Δεκατέσσερις νεκροί Μακεδόνες και τέσσερις τραυματίες, μετά από επίθεση του σώματος Ρέμπελου [εμπρος, 16/9/1905, σ. 3].

Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Κύρου και ο Νικολούδης απέτυχον εις το Άρμεντσκον (: Άρμενσκο / Armensko – Άλωνα – του καζά Φλώρινας) φονεύσαντες τον σχισματικόν ιερέα και τινα άλλον, ον εύρον ένοπλον, έκαυσαν δε και τα Βουλγαρικά βιβλία της εκκλησίας» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 223-224].

 «Εις τας τρεις ήλθε ο Παύλες (: Κύρου) έφερε τα κλειδιά του σχολείου και της εκκλησία. Ο επίτροπος της εκκλησίας δεν φανερώθηκε, κρύφτηκε. Δέσαμε το Μουχτάρη, έναν άλλο χωρικό, έναν από το Κονοπλάτι κτίστη και τον Βασίλη μαζί όπου τον πιάσαμε με το όπλο. Του Παπά φορτώσαμε το ψωμί και τραβήξαμε διά το Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου. Ανοίξαμε την εκκλησία, μάσαμε όλα τα βιβλία πλην ενός που ήταν ελληνικό, στήσαμε δυο φωτιές εις την εκκλησία και κάψαμε τα βιβλία. Ο Παύλες είπε να αφήσουμε το Μουχτάρη, τους αφήσαμε και πάλι έκανα την παρατήρηση ότι εάν δεν πάνε εις το Δεσπότη εις τη Φλώρινα να προσκυνήσουν ότι επανέρχονται εις την Ορθοδοξίαν θα τους κάψουμε όλους, και τραβήξαμε τον ανήφορο. Η ώρα ήταν 4 προχωρήσαμε παρά πάνω, καθίσαμε, πήρα τον Παπά και τον Στέφο (: Γρηγορίου) όστις ήτο να εκτελέσει το φόνο. Μόλις τον έσφαξε τον έσπρωξε εις τα κλαριά δια να μη φαίνεται και έλεγε, ο Στέφος, “δικαίως σε σφάζω διά την πίστη μου”. Πήγα να πάρω το Βασίλη, άρχισε να παρακαλεί τον Παύλε να έλθη μαζί μας κλπ. και ότι δεν ήταν για εμάς παρά πήγαινε αρκούδα να κυνηγήσει. Ο Παύλες τον λυπήθηκε και είπε να τον αφήσουμε. Άρχισα να τον μπατσίζω και τον σήκωσα να τον πάω εις το μέρος όπου ήτο ο Παπάς. Λέγω του Στέφω να τον πάρει. Βγαίνει εμπρός ένας κρητικός, κατόπιν πηγαίνει ο Στέφος. Ο χωριάτης το βάζει στα ποδάρια, αλλά ευτυχώς όπου ήτο δεμένος, προχώρησε ολίγο και έπεσε. Τον προκάνει από κάτω και ο Θόδωρος τον αρχίζουν τις μαχαιριές, άλλος με τη λόγχη τον τέλειωσαν, ρίξαμε λίγα κλαριά να μη φαίνεται και τραβήξαμε το δρόμο μας» [Πύρζας, σ. 72].

 Το εμπρος μετέδωσε λίγες μέρες αργότερα την είδηση για την επίθεση στο Άρμενσκο, γράφοντας για την εκτέλεση του εξαρχικού παπά του χωριού Παπασταύρου και «αιχμαλωσία» τεσσάρων χωρικών [εμπρος, 22/9/1905, σ. 3].

Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Μόκραινα: Μόκρενι / Mokreni (Βαρικόν) του καζά Καστοριάς. Το σώμα του Βλαχογιάννη, δύναμης σαράντα πέντε ανδρών, μπήκε στο αποτελούμενο από διακόσια σπίτια εξαρχικό χωριό. Αιχμαλώτισε πενήντα περίπου κατοίκους και τους μετέφερε στο δάσος κοντά στο χωριό. Τους απελευθέρωσε, αφού πρώτα απείλησε ότι εάν δεν δηλώσουν άμεσα επιστροφή στο πατριαρχείο θα τους τιμωρήσει. Μετά λίγες μέρες, και καθώς το χωριό δεν είχε αποκηρύξει την εξαρχία, οι Έλληνες εισέβαλαν ξανά και αιχμαλώτισαν δεκατρείς πρόκριτους. Μέσω αυτών, ο Βλαχογιάννης πήρε από τους χωρικούς συγκεκριμένη ημερομηνία επιστροφής «στη θρησκεία των πατέρων των» [σκριπ, 16/9/1905, σ. 4].

Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στην περιοχή Κορέστια: Κόρεστα / Korešta Καστοριάς. Σύγκρουση της ομάδας Τρομάρα με τσέτα και χωρικούς. Σκοτώθηκαν είκοσι πέντε Μακεδόνες. Οι Έλληνες είχαν τρεις νεκρούς [σκριπ, 16/9/1905, σ. 4].

Τρίτη 20 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Βέργας είναι εις άκρον δυσαρεστημένος εναντίον του (: του οπλαρχηγού Ντόγρη), και παρεκάλεσε να μην αναγνωρίσωσι το σώμα του, διότι η διαγωγή του υπήρξεν ακατονόμαστος αφ’ όσον ήτο μαζί του και διότι έχει τάσεις πλιατσικολογικάς, φερόμενος μετά σκληρότητος προς πάντας τους χωρικούς, άνευ διακρίσεως» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 231].

Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου 1905. Κοντά στην πόλη Γιανιτσά: Ενιτζέ Βαρντάρ / Enidže Vardar ή Παζάρ (Pazar), πρωτεύουσα του καζά Γιανιτσών. Το σώμα του καπετάν Ακρίτα σκοτώνει τους Ρουμανόβλαχους Toli Pashata και Tasin Tusia από το χωριό Golema Livada (Μεγάλα Λιβάδια) του καζά Γευγελής [Rubin, σ. 217].

Παρασκευή 23 Σεπτεμβρίου 1905. Στο χωριό Περιβόλι / Perivoli (Περιβόλιον) του καζά Γρεβενών. Σφαγή των κοπαδιών των Ρουμανόβλαχων Tego Lani και Leon Canstantinesco από το σώμα του καπετάν Βέργα [Rubin, σ. 217].

Παρασκευή 23 Σεπτεμβρίου 1905. Στο χωριό Ποντούρος: Πούτουρους / Puturus του καζά Περλεπέ. Εισβολή ελληνικού σώματος. Πυρπόληση δεκαέξι σπιτιών και κάψιμο πέντε κατοίκων μέσα στα σπίτια τους (μεταξύ των καμένων ήταν δύο παιδιά). Κάηκαν επίσης αχυρώνες και πολλά ζώα μέσα στους στάβλους [Dakin, σ. 308. σκριπ, 5/10/1905, σ. 2. εμπρος, 4/10/1905, σ. 3 και 17/10/1905, σ. 4].

Σάββατο 24 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ατυχώς συνέβησαν (: κατά την εισβολή του ελληνικό σώματος στην Μπέσφινα Πρεσπών) και παρεκτροπαί τινες, διαρπαγαί ειδών (: πλιάτσικο) εκ των οικιών, αίτινες με αναγκάζουσι να απευθύνω δριμείας παρατηρήσεις και ύβρεις».

«Εις την Μπέσφιναν αφήκα επιστολήν ότι αν επαναλάβωσι την αυτήν διαγωγήν θα τους καύσω» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 234].

Σάββατο 24 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). «Το χωρίον Κάτω Κότορι εζήτησε Έλληνα ιερέα. Τα χωριά Κουτσκόβιανη και Λέσκοβεκ αναμένουσι την εκ της περιοδείας επάνοδον του Μητροπολίτου Μογλενών (Φλωρίνης) όπως επιδώσωσιν αιτήσεις περί επανόδου εις τα Πάτρια. Επίσης και το χωρίον Λάγιανη, ούτινος διά την ακουσίαν αποσκίρτησιν εκλείσθη ο ναός και ο ιερεύς κατέφυγεν εις Φλώρινην. Η Άνω Βίρμπιανη δεικνύει τάσεις προς επάνοδον του. Τα δε σχισματικά και γνωστά διά τον φανατισμόν των χωρία Αετός, Εξή Σου, Μπανίτσα και Γκορνίτσοβον, τα συνδέοντα το Μορίχοβον μετά της επαρχίας Καστορίας, διατελούσιν εν προφανεί ανησυχία και οι κάτοικοι των συσκέπτονται περί του πρακτέου. Τοιαύτη είναι η συντελεσθείσα ευχάριστος μεταβολή, από της εμφανίσεως των ελληνικών σωμάτων εν τη περιφερεία Μοναστηρίου» [εμπρος, 24/9/1905, σ. 4].

Κυριακή 25 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στη μονή Τσεμπενό (;). Δεκατέσσερις νεκροί και τέσσερις τραυματίες Μακεδόνες από Έλληνες [εμπρος, 25/9/1905, σ. 4].

Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Καδινόκ: Καντίνοβο / Kadinovo (Γαλατάδες) του καζά Γιανιτσών. Φόνος του μουχτάρη και του γαμπρού αυτού Τσάμη [εμπρος, 26/9/1905, σ. 3].

Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου 1905 (είδηση). Τριάντα πέντε νεκροί και διπλάσιοι τραυματίες Μακεδόνες μετά από επίθεση του σώματος του καπετάν Φαρμάκη [εμπρος, 26/9/1905, σ. 4].

Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Ρέμπελος καίει το Μορίχοβον χθες και σήμερον έκαυσεν άλλα 3 χωρία» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 237].

Τετάρτη 28 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Λέγει (: ο μητροπολίτης Καραβαγγέλης) ότι ο Μήτρος Βλάχος δεν φυλάει πλέον το Γκαμπρέσι. Θα φροντίση να αποστείλη τον Μήτσον από Τσερέσνιτσα με τον στρατόν, αλλά δέον ημείς να εισβάλωμεν εις Γκαμπρέσι προς εκδίκησιν διότι απωλέσαμεν το ηθικόν. Υποδεικνύει πρόσωπά τινα άτινα δέον να φονευθώσι εκεί και οικίας και καταφύγια να καώσι» [Βάρδας, τ. Α΄ σ. 239].

Τετάρτη 28 Σεπτεμβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου του Σταμάτη Ράπτη, μέλος του σώματος Βέργα). Αναφέρεται σε εκτέλεση τριών αιχμαλώτων Μακεδόνων από τους Έλληνες. Οι αιχμάλωτοι είχαν συλληφθεί βράδυ στον ύπνο τους, στα σπίτια τους, μετά από επίθεση του σώματος Βέργα. «Τους επήραμε και επηγαίναμε να βρούμε ένα μέρος κατάλληλο και αφού το βρήκαμε εσταματήσαμε και ελογαριάζαμε πώς να τους ξεκάνωμε τους κακόμοιρους χωρίς να το καταλάβουν, γιατί όσο και νάνε βρε αδερφέ, λυπάται η ψυχή του ανθρώπου. Κατάλαβες; Λοιπόν αυτοί φαίνεται είχαν τη μύγα και… όλο μας έλεγαν ετούτο κι εκείνο. Αλλά εμείς μπορούσαμε να κάνωμε αλλιώτικα; Τέλος πάντων είπαμε να τελειώνωμε από αυτή του δουλειά, γιατί δεν μπορεί κανείς να βαστάξη πολύ. Μια λοιπόν άξαφνη έριξε τους δύο κάτου. Τους κακόμοιρους. Ο τρίτος όμως ο άτιμος, άντρας θηρίο μα το Θεό, κάνει έτσι και το βάνει στα πόδια. Μωρέ! Μπαμ, μπαμ, τίποτα. Του ρίξαμε πέντε έξι μπάλες. Μία τον πήρε στα νεφρά. Ακούς να μην πέση! Μια άλλη στον ώμο. Τίποτε ο σκύλος. Διάολοι να πάρουν τα αποθαμένα του αν δεν μας ξεφύγη ο γουρουνομύτης. Τον παίρνουμε λοιπόν κατά πόδι, τον ζυγώναμε, αλλά έφευγε σαν το αλάφι. Μια φορά κουλουμούντρισε κάτω και… Μωρέ να τον έβλεπες πως έφαγε το στόμα του χώμα. Ένας άντρακλας ίσα με κει πάνου. Τέλος πάντων πάει. Αν μας έφευγε έπρεπε να πάμε να πνιγούμε. Αμ τέτοιο πράμμα δε μάτα γίνηκε» [εμπρος, 28/9/1905, σ. 1].

Τετάρτη 28 Σεπτεμβρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Έξω από το χωριό Σαρακίνοβο / Sarakinovo (Σαρακηνοί) του καζά Καρατζόβας. Επτά νεκροί Μακεδόνες και ένας τραυματίας σε ενέδρα της ομάδας του οπλαρχηγού Γαρέφη, στο δρόμο προς Βοδενά [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 658, 28/9/1905. σκριπ, 1/10/1905, σ. 4].

Τετάρτη 28 Σεπτεμβρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Έξω από το χωριό Πότσεπ / Počep (Μαργαρίτα) του καζά Καρατζόβας. Οκτώ νεκροί και ένας τραυματίας σε ενέδρα σε ενέδρα της ομάδας Γαρέφη [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 658, 28/9/1905. σκριπ, 1/10/1905, σ. 4].

Τετάρτη 28 Σεπτεμβρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Έξω από το Λούκοβιτς: Λούκοβετς / Lukovec (Παλαιά Σωτήρα, τέως Σωτήρα) του καζά Βοδενών Δέκα νεκροί σε ενέδρα της ομάδας του καπετάν Θεοδόση, στο δρόμο προς Βοδενά [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 658, 28/9/1905. σκριπ, 1/10/1905, σ. 4].

Πέμπτη 29 Σεπτεμβρίου (είδηση). Στο χωριό Βουλκογιάννοβον: Βουλκογιάνεβο / Vlkojanevo (Λύκοι) του καζά Βοδενών. Τρεις φονευμένοι Μακεδόνες [εμπρος, 29/9/1905, σ. 4].

Πέμπτη 29 Σεπτεμβρίου (είδηση). Στο χωριό Μεσημέρι: Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Μακεδόνες «εφονεύθησαν υπ’ αγνώστων» [εμπρος, 29/9/1905, σ. 4].

Σάββατο 1 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). «Τα χωρία Λέχοβον (: Τέοβο /Teovo), Νίτσια (: Νίσιγια / Nisija) και Μεσημέρι (:Μέσιμερ / Mesimer), απογραφόμενα μέχρι τούδε ως σχισματικά, κατά την ενεργουμένην ήδη απογραφήν ενεγράφησαν ελληνικά ορθόδοξα. Η νέα αυτή επιτυχία οφείλεται εις τας πατριωτικάς διά του λόγου και της πειθούς ενεργείας του καπετάν Ακρίτα και των οπαδών του». [σκριπ, 1/10/1905, σ. 4].

Σάββατο 1 Οκτωβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). Μετά την επίθεση του σώματός του, στο χωριό Ποσδίβιστα: Ποζντίβιστα / Pozdivišta (Χάλαρα) του καζά Καστοριάς. «Ανεχωρήσαμεν με την πεποίθησιν ότι εκάη η πρώτη οικία μεθ’ όλων των εντός ατόμων, όπερ μας ελύπη, διότι δεν ηθέλομεν να καύσωμεν γυναίκας και παιδία, αμφιβάλλοντες δε διά τας δύο άλλας, εις ας ήργησαν να θέσωσι πυρ, διότι επεδόθησαν οι άνδρες (Αλβανοί και Κρήτες) εις την διαρπαγήν. Δυστυχώς μεθ’ όλας τας συμβουλάς, παρατηρήσεις και ύβρεις, αδύνατον να παύση ή να περιορισθή το κακόν τούτο» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 246].

Κυριακή 2 Οκτωβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Μεγίστη συζήτησις, φιλονεικίαι δια τα λάφυρα, ιδίως ότι πολλοί έκλεψαν εκ της Αγίας Τραπέζης και των Αγίων τα αφιερώματα και τους στεφάνους, ταύτα δ’ εν εξάψει έρχεται και μου καταγγέλει ο Καούδης δημόσια διαμαρτυρόμενος, ότι προσβαλόμεθα όλοι διά των πράξεων τούτων. Κι εγώ τας αυτάς ιδέας έχω, αλλά οργίζομαι διά τον δημοκοπικόν τρόπον της δημοσίας διαμαρτυρίας» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 246].

Κυριακή 2 Οκτωβρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Στο χωριό Γραμματίκοβον: Γκόρνο Γκραματίκοβο (Gorno Gramatikovo) του καζά Καϊλαρίων. «Συνελήφθησαν και ετιμωρήθησαν τροφόται τινές» των αυτονομιστών [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 671, 2/10/1905].

Κυριακή 2 Οκτωβρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Στο χωριό Μπαροβίτσα / Barovica (Καστανερή) του καζά Γιανιτσών. Βρέθηκαν δύο δολοφονημένοι Ρουμανόβλαχοι από το χωριό Λιβάδια: Golema Livada (Μεγάλα Λιβάδια) [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 671, 2/10/1905].

Δευτέρα 3 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Κρίβα / Kriva (Γρίβα) του καζά Γιανιτσών. Εισβολή ελληνικού σώματος. Σύλληψη πέντε κατοίκων και δημόσια εκτέλεσή τους στην πλατεία του χωριού [σκριπ, 3/10/1905, σ. 3].

Δευτέρα 3 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Λαμπάνιτσα (υπάρχουν πέντε χωριά με αυτό το όνομα). Δολοφονία του Ρουμανόβλαχου Γούση από την ελληνική οργάνωση [σκριπ, 3/10/1905, σ. 3].

Τρίτη 4 Οκτωβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Μπούλακας, εις ον έγραψαν και του απέστειλαν τους μισθούς διότι έγραψεν ότι δεν δύναται να υπάγη πουθενά άνευ χρημάτων, απήντησε και πάλιν λέγων ότι τα αποσταλέντα χρήματα (άτινα ελογαριάσθησαν ως των άλλων) δεν ήσαν επαρκή καθ’ όσον είχεν άλλας εξ Αθηνών συμφωνίας. Επανέλαβε δ’ ότι αν δεν συμμορφωθώσι προς τας αξιώσεις του θα επιστρέψη εις Ελλάδα» [Βάρδας, τ. Α’, σ. 248].

Τρίτη 4 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Τσαρνίτσανι / Crničani του καζά Περλεπέ. Εισβολή του σώματος Ρέμπελου. «Παραδειγματικώς ετιμώρισε τους κατοίκους αυτού». Οι Έλληνες έκαψαν και αρκετά σπίτια [εμπρος, 4/10/1905, σ. 3. σκριπ, 6/10/1905, σ. 3].

Τρίτη 4 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Σαρακίνοβο / Sarakinovo (Σαρακηνοί) του καζά Καρατζόβας. Είκοσι πέντε νεκροί Μακεδόνες, μετά από επίθεση της ομάδας του καπετάν Σάβα [εμπρος, 4/10/1905, σ. 3].

Τετάρτη 5 Οκτωβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ετέραν (επιστολή) του Μητροπολίτου Καστορίας από 2/10 γράφει, φαίνεται ότι οι Βέργας και Μάλλιος ανεχώρησαν διά Ελλάδα και πρέπει με την δύναμίν μου να αποφασίσω να κυριεύσω τα χωρία πριν πέση ο χειμών. Νομίζει τα πάντα εύκολα και λέγει να κτυπήσωμεν Μπρέσνιτσα και Γκαμπρέσι είτα Κωστενέτσι» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 249].

Τετάρτη 5 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Στο δρόμο Βοδενών – Θεσσαλονίκης. Είκοσι τέσσερις νεκροί Μακεδόνες συνολικά, σε τρεις ενέδρες που έστησαν τα ελληνικά σώματα [σκριπ, 5/10/1905, σ. 2].

Πέμπτη 6 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). «Είναι βέβαιον ότι κατά τας τελευταίας εβδομάδας πολλοί Μακεδόνες από Σχισματικών επανήλθον εις την Ορθοδοξίαν. Επί του όρους Περιστέρι (: Πέλιστερ / Pelister) εν διαστήματι δύο εβδομάδων πλέον των δέκα χωρίων εγένοντο πάλιν ελληνικά» [εμπρος, 6/10/1905, σ. 1].

Παρασκευή 7 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). «Υπό τινος των εν Θεσσαλία αξιωματικών αστυνόμων επεδόθη μήνυσις εναντίον πρώην βουλευτού Θεσσαλικής επαρχίας και γαιοκτήμονος αυτόθι, όστις συνταξιδεύων μετά του Οθωμανού προξένου Λαρίσης εν τω σιδηροδρόμω ανεκοίνωσεν αυτώ διαφόρους φαντασιώδης και ανυποστάτους πληροφορίας περί της ενεργείας των ελληνομακεδονικών σωμάτων και της αποστολής δήθεν εξ Ελλάδος» [εμπρος, 7/10/1905, σ. 3].

Παρασκευή 7 Οκτωβρίου 1905. Στο κεφαλοχώρι Κλεισούρα / Klisura του καζά Καστοριάς. Δολοφονία του ρουμανόβλαχου George Nazla [Rubin, σ. 218].

Κυριακή 9 Οκτωβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Εκ Ζελόβου του παρήγγειλαν (του Καούδη) να μη φονεύση τους (τέσσερις) αιχμαλώτους, διότι θα κλείση δι’ αυτόν το χωρίον, τους εφόνευσεν, αλλά με διαβεβαιοί ότι δεν τον τίπτει η συνείδησις» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 253].

Δευτέρα 10 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Ελευθεροχώρι του καζά Γρεβενών. Δώδεκα νεκροί Ρουμανόβλαχοι και τρεις «αιχμάλωτοι» μετά από επίθεση των ομάδων των οπλαρχηγών Γκαλντίμη ή Σκελτέμη και Λουκά [εμπρος, 10/10/1905, σ. 2. σκριπ, 10/10/1905, σ. 3].

Δευτέρα 10 Οκτωβρίου. Οι Έλληνες δολοφονούν το Ρουμανόβλαχο Tasku Darja από το Κρούσεβο / Kruševo του καζά Μοναστηρίου [Rubin, σ. 219].

Τρίτη 11 Οκτωβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Έρχεται εκ Πισοδερίου ο Θωμάς και φέρει επιστολάς του Ιατρού από 10/10… Κατηγορεί τους εδώ, ως ουτιδανούς και προδότας, και ότι ουδεμία ελληνική ψυχή υπάρχει, εκτός εάν έλθωσιν πολλά σώματα και σφάξωσι τους περισσοτέρους» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 255].

Τετάρτη 12 Οκτωβρίου 1905. Ο Στέφανος Δραγούμης παραλαμβάνει επιστολή του Λάκη Πύρζα. Μεταξύ άλλων, του γράφει για την επίθεση στο Άρμενσκο: «Άνοιξα την εκκλησία, μάζεψα όλα τα βιβλία, στήσαμε δυο φωτιές και κάψαμε τα βιβλία, πλην ενός βιβλίου το οποίο ήταν ελληνικό. Μας είπε ο Παύλος Κύρου να απολύσουμε το μουχτάρη και τους δυο χωρικούς και κρατήσαμε μόνο τον παπά και τον Βασίλη. Ο παπάς είχε ένα όπλο γκρα το οποίο πήραμε. Αφού τους βγάλαμε έξω από το χωριό τους έκοψε ο Στέφος (: Γρηγορίου) όστις είναι από το Μοναστήρι. Καθώς έκοβε τον παπά έλεγε “δίκαια σε κόβω για την πίστη μου”» [Ημερομηνία σύνταξης της επιστολής 15/9/1905. Βρίσκεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, στο Αρχείο του Στέφανου Δραγούμη].

Παρασκευή 14 Οκτωβρίου 1905. Οι Έλληνες δολοφονούν το Ρουμανόβλαχο Nicolas Apostolina από το Περιβόλι / Perivoli (Περιβόλιον) του καζά Γρεβενών [Rubin, σ. 219].

Σάββατο 15 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Μπίτουσα / Bituša (Παρόρειον) του καζά Μοναστηρίου. Δεκατρείς νεκροί και πέντε «αιχμάλωτοι» Μακεδόνες, μετά από επίθεση της ομάδας Τσολάκη [εμπρος, 15/10/1905, σ. 3].

Δευτέρα 17 Οκτωβρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Στο χωριό Μεσημέρι: Μέσιμερ / Mesimer (Μεσημέριον) του καζά Βοδενών. Δύο εξαρχικοί δολοφονημένοι από τις ομάδες των οπλαρχηγών Σάββα και Θεοδόση. Πάνω στα πτώματα βρέθηκε σημείωμα: «Προδόται του Ελληνισμού» [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 726, 17/10/1905. σκριπ, 19/10/1905, σ. 3].

Δευτέρα 17 Οκτωβρίου 1905 (πληροφορία από προξενική αναφορά). Στο κεφαλοχώρι Γουμέντζα: Γκούμεντζε / Gumendže (Γουμένισσα) του καζά Γιανιτσών. Δολοφονήθηκε από την ελληνική οργάνωση ο εξαρχικός Τράιος Καζάρης [Προξενείο Θεσσαλονίκης, έγγραφο 726, 17/10/1905].

Τρίτη 18 Οκτωβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Ο Μπούλακας εν Μοκρένη δεν ηρκέσθη εις τον φόνον 4 φανατικών, αλλ’ επλιατσικολόγησεν ως μανιακός» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 263].

Τετάρτη 19 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Κοντά στο χωριό Λόσνιτσα / Lošnica (Γέρμας) του καζά Καστοριάς. Πέντε νεκροί και πέντε τραυματίες Μακεδόνες σε επίθεση ελληνικής ομάδας [σκριπ, 19/10/1905, σ. 3].

Παρασκευή 21 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Αετόζι: Άιτος / Ajtos (Αετός) του καζά Φλώρινας. Επίθεση της ομάδας του οπλαρχηγού Μπούλακα (Πούλακα). Οι Έλληνες έκαψαν δέκα σπίτια, σκότωσαν τέσσερις κάτοικους και τραυμάτισαν δύο [εμπρος, 21/10/1905, σ. 3. σκριπ, 26/10/1905, σ. 3].

Παρασκευή 21 Οκτωβρίου 1905. Δολοφονία των ρουμανόβλαχων Petku και Mitako από την κωμόπολη Ρούπιστα / Rupišta (Άργος Ορεστικόν) [Rubin, σ. 221].

Παρασκευή 21 Οκτωβρίου 1905 (αποσπάσματα ημερολογίου). «Ο αγροφύλακας του χωρίου (Μπέσφινα / Besfina) Χρήστος Νοβάτσικο, έχων προηγουμένως απειληθή ότι θα σφαγή υπό του Δικονίμου, διότι δεν ωμολογεί που ήσαν οι ιερείς, ευρών ευκαιρίαν ετράπη εις φυγήν, αλλ’ επυροβολήθη υπό πολλών και εφονεύθη. Ύστερον δ’ έμαθον ότι εις το ρεύμα όπου έπεσεν του έκοψεν την κεφαλήν ο Χρήστος Λευκαρουδάκης»

«Δια δαρμών και απειλών παρουσιάζουσί τινες τα όπλα των».

«Τον μουχτάρην Παύλον Κύρου σφάζει ο Δικόνιμος ως αρνίον» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 265].

 «Το βράδυ επήγαμε στο βουνό απέναντι στην Μπέσφινα και το πρωί, μάλλον κατά το μεσημέρι, επήγαμε κ’ εκυκλώσαμε το χωριό κ’ εμπήκαν μέσα. Εγώ δεν εμπήκα στο χωριό, δεν είχα καμίαν διάθεσιν ούτε να λαφυραγωγήσω ούτε να σκοτώσω, έκαμαν άνω κάτω το χωριό, δεν ηύραν καμίαν αντίστασιν» [Καούδης, σ. 112].

Κυριακή 23 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Γίνεται γνωστή η επίθεση του σώματος Βάρδα στο χωριό Ποσδίβιστα: Ποζντίβιστα / Pozdivišta (Χάλαρα) του καζά Καστοριάς: Πυρπόληση του σπιτιού του εξαρχικού παπά και άλλων δύο κατοίκων του χωριού [εμπρος, 23/10/1905, σ. 4].

Τρίτη 25 Οκτωβρίου 1905 (αποσπάσματα ημερολογίου). Σύμφωνα με τον πρώην χωροφύλακα Γιώτα, εκ Βιτωλίων (: Μπίτολα / Bitola), οι Έλληνες «εφόνευσαν 2 εις Λουμπέτιναν, μετά Τούρκων φίλων των μεταβάντες. Οι Μπούλακας δε και Βλαχογιάννης, εισελθόντες εις Αετόζιον και μη ευρόντες ή έρημον το χωρίον, έκαυσαν 10 οικίας και εφόνευσαν ένα γέροντα» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 271].

Πέμπτη 27 Οκτωβρίου 1905 (αποσπάσματα ημερολογίου). Επίθεση του σώματος Βάρδα στο χωριό Μπρέσνιτσα: Μπρέζνιτσα / Breznica (Βατοχώριον) του καζά Καστοριάς. «Συλλαμβάνομεν πολλούς, τους συναθροίζομεν εις την εκκλησίαν, μανθάνομεν παρά τινων ότι οι 2 εκ Ζελόβου κομίται εισίν εντός, αλλ’ αδύνατον μεθ’ όλας τας απειλάς, υποσχέσεις και δαρμούς να μάθωμεν το μέρος όπου κρύπτονται».

« Βραδύτερον μεθ’ όλην την δυσαρέσκειάν μου απολύω πράγματι τη παρακλήσει του Θεοδώρου τον ένα των προγεγραμμένων, καίτοι νομίζω ότι ούτος έπρεπε να φονευθή, διότι συνηγορεί χάριν του ανωτέρω και ο Δικόνιμος. Εκρατήσαμεν λοιπόν μόνον τον ένα, Χρήστον Τσαούση, ον εφονεύσαμεν ανωτέρω εντός δάσους» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 272].

Παρασκευή 28 Οκτωβρίου 1905. Στο χωριό Αβδέλλα / Avdela του καζά Γρεβενών. Επίθεση της ομάδας του καπετάν Αρκούδα. Πυρπόληση μιας ολόκληρης συνοικίας. Κάψιμο της εκκλησίας του σχολείου, 135 σπιτιών, πριονιστηρίων και μύλων [εμπρος, 30/10/1905, σ. 4 και 5/11/1905, σ. 3. σκριπ, 2/11/1905, σ. 4. και 5/11/1905, σ. 3. Rubin, σ. 221. Dakin, σ. 316].

Παρασκευή 28 Οκτωβρίου 1905. Στο χωριό Ξηρολίβαδο / Ksirolivado του καζά Βέροιας. Κάψιμο του ρουμανικού σχολείου και των σπιτιών των ρουμανόβλαχων Toli Hagi Gogu, Nicolas Carafli και Georges Douli [Rubin, σ. 221].

Παρασκευή 28 Οκτωβρίου 1905 (απόσπασμα ημερολογίου). «Εντός ολιγίστων ημερών απέρχεται ο στρατός Ζελόβου-Πισοδερίου, δωροδοκηθέντος του Αρχηγού του Επιτελείου (από την ελληνική οργάνωση) δια 50 λιρών μόνον» [Βάρδας, τ. Α΄, σ. 273].

Δευτέρα 31 Οκτωβρίου 1905 (είδηση). Στο χωριό Λεμπετίνα: Λιουμπέτινο / Ljubetino (Πεδινόν) του καζά Φλώρινας. Εισβολή της ομάδας του καπετάν Οδυσσέα. Σύλληψη πέντε προκρίτων Μακεδόνων. Μεταφορά τους στο βουνό και εκτέλεση αυτών [εμπρος, 31/10/1905, σ. 3].