Η εγκατάσταση προσφύγων στη Μακεδονία
στοιχεία ανά προσφυγικό οικισμό
Τα επίσημα απογραφικά στοιχεία που αφορούν τους πρόσφυγες της περιόδου 1912-1924 χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Στους πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα πριν και μετά την Μικρασιατική Καταστροφή (αρχές Σεπτεμβρίου 1922).
Ας σημειωθεί ότι ως πρόσφυγες καταμετρούνται και τα παιδιά των προσφύγων που γεννήθηκαν στην Ελλάδα.
Ο συνολικός αριθμός των προσφύγων κατά την απογραφή του 1928 ήταν 1.221.849 άτομα (589.418 ή 48,24% άρρενες και 632.431 ή 51,76% θήλεις). Ως προς τον πραγματικό πληθυσμό της χώρας, που ανερχόταν σε 6.204.684 άτομα, οι πρόσφυγες αποτελούσαν το 19,68% του συνόλου.
Οι πρόσφυγες που ήρθαν πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή ήταν 151.892 (79.601 ή 52,41% άρρενες και 72.291 ή 47,59% θήλεις). Οι πρόσφυγες που ήρθαν μετά την Μικρασιατική Καταστροφή ήταν 1.069.957 (509.817 ή 47,65% άρρενες και 560.140 ή 52,35% θήλεις). Φαίνεται δηλαδή πως στους πρόσφυγες της πρώτης κατηγορίας, οι άντρες είναι περισσότεροι από τις γυναίκες. Το αντίθετο συμβαίνει στη δεύτερη κατηγορία. Οι προ της Μικρασιατικής Καταστροφής πρόσφυγες αποτελούσαν το 12,43% του προσφυγικού πληθυσμού.
Ως προς τη χώρα (περιοχή) προέλευσης, οι πρόσφυγες είχαν έρθει:
Από τη Μικρά Ασία 626.954 (293.086 άρρενες και 333.868 θήλεις). Από αυτούς, 37.728 (19.777 άρρενες και 17.951 θήλεις) ήρθαν πριν και 589.226 (273.309 άρρενες και 315.917 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από τη Θράκη 256.635 (126.837 άρρενες και 129.798 θήλεις). Από αυτούς, 27.057 (14.155 άρρενες και 12.902 θήλεις) ήρθαν πριν και 229.578 (112.682 άρρενες και 116.896 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από τον Πόντο 182.169 (88.271 άρρενες και 93.898 θήλεις). Από αυτούς, 17.528 (8.979 άρρενες και 8.549 θήλεις) ήρθαν πριν και 164.641 (79.292 άρρενες και 85.349 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από τη Βουλγαρία 49.027 (25.070 άρρενες και 23.957 θήλεις). Από αυτούς, 20.977 (10.860 άρρενες και 10.117 θήλεις) ήρθαν πριν και 28.050 (14.210 άρρενες και 13.840 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από τον Καύκασο 47.091 (24.410 άρρενες και 22.681 θήλεις). Από αυτούς, 32.421 (17.003 άρρενες και 15.418 θήλεις) ήρθαν πριν και 14.670 (7.407 άρρενες και 7.263 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από την Κωνσταντινούπολη 38.458 (20.234 άρρενες και 18.224 θήλεις). Από αυτούς, 4.019 (2.449 άρρενες και 1.660 θήλεις) ήρθαν πριν και 34.349 (17.785 άρρενες και 16.564 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από τη Ρωσία 11.435 (6.359 άρρενες και 5.076 θήλεις). Από αυτούς, 5.214 (2.828 άρρενες και 2.386 θήλεις) ήρθαν πριν και 6.221 (3.531 άρρενες και 2.690 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από τη Σερβία 6.057 (3.004 άρρενες και 3.053 θήλεις). Από αυτούς, 4.611 (2.365 άρρενες και 2.246 θήλεις) ήρθαν πριν και 1.446 (639 άρρενες και 807 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από την Αλβανία 2.498 (1.438 άρρενες και 1.060 θήλεις). Από αυτούς, 1.600 (852 άρρενες και 748 θήλεις) ήρθαν πριν και 898 (586 άρρενες και 312 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από τη Δωδεκάνησο 738 (394 άρρενες και 344 θήλεις). Από αυτούς, 355 (188 άρρενες και 167 θήλεις) ήρθαν πριν και 383 (206 άρρενες και 177 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από τη Ρουμανία 722 (274 άρρενες και 448 θήλεις). Από αυτούς, 266 (127 άρρενες και 139 θήλεις) ήρθαν πριν και 456 (147 άρρενες και 309 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από την Κύπρο 57 (37 άρρενες και 20 θήλεις). Από αυτούς, 25 (17 άρρενες και 8 θήλεις) ήρθαν πριν και 32 (20 άρρενες και 12 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Από την Αίγυπτο 8 (4 άρρενες και 4 θήλεις). Από αυτούς, (1 άρρεν και 1 θήλυ) ήρθαν πριν και 7 (3 άρρενες και 4 θήλεις) μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Η εγκατάσταση των προσφύγων στις διάφορες γεωγραφικές περιοχές της χώρας, έγινε επί τη βάσει ενός εθνικού σχεδιασμού που αποσκοπούσε στην γλωσσική και πολιτισμική αλλοίωση της σύνθεσης του πληθυσμού. Είχε προηγηθεί η θρησκευτική κάθαρση με την «εθελουσία» ανταλλαγή πληθυσμών του Νεϊγύ (εξαρχικοί στη Βουλγαρία) και την υποχρεωτική ανταλλαγή της Λωζάνης (μουσουλμάνοι στην Τουρκία). Την εμπέδωση του εθνικού φρονήματος θα αναλάμβαναν στη συνέχεια οι ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους.
Η πρυτάνευση του εθνικού συμφέροντος στην εγκατάσταση των προσφύγων από την Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ), φαίνεται από τους αριθμούς των εγκατασταθέντων προσφύγων ανά γεωγραφικό διαμέρισμα.
Από τους 1.221.849 συνολικά πρόσφυγες του 1928, απογράφηκαν:
Στη Μακεδονία των 1.407.477 κατοίκων, 638.253 πρόσφυγες ή 45,18% του πληθυσμού.
Στη Θράκη (τη μη συμπεριλαμβανόμενη στην υποχρεωτική ανταλλαγή) των 303.171 κατοίκων, 107.607 πρόσφυγες ή 35,49% του πληθυσμού.
Στην Αττικοβοιωτία (για την εξασφάλιση φτηνού εργατικού δυναμικού στις επιχειρήσεις της πρωτεύουσας) των 1.024.667 κατοίκων, 281.989 πρόσφυγες ή 27,52% του πληθυσμού.
Στην υπόλοιπη χώρα των 3.464.369 κατοίκων, 194.000 πρόσφυγες ή 5,59 του πληθυσμού!
Από τους 638.253 (314.423 ή 49,26% άρρενες και 323.830 ή 50,74% θήλεις) πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία, 99.658 (52.031 ή 52,21% άρρενες και 47.627 ή 47,79% θήλεις) ήρθαν πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή και 538.595 (262.392 ή 48,72 άρρενες και 276.203 ή 51,28% θήλεις) ήρθαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Στον επόμενο πίνακα που ακολουθεί αναγράφονται κατά νομό και επαρχία οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία πριν και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
|
περιοχή |
πραγματικός πληθυσμός |
εγκατασταθέντες πρόσφυγες πριν και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή |
||
|
σύνολο |
πριν |
μετά |
||
|
νομός Δράμας |
111.572 |
78.438 |
12.326 |
66.112 |
|
επαρχία Δράμας |
98.408 |
69.064 |
11.721 |
57.340 |
|
επαρχία Ζυρνόβου |
13.164 |
9.377 |
605 |
8.772 |
|
νομός Θεσσαλονίκης |
539.986 |
259.708 |
52.447 |
207.261 |
|
επαρχία Βεροίας |
54.139 |
17.987 |
4.034 |
13.953 |
|
επαρχία Θεσσαλονίκης |
321.161 |
152.577 |
25.074 |
127.503 |
|
επαρχία Κιλκίς |
47.698 |
38.605 |
15.084 |
23.521 |
|
επαρχία Λαγκαδά |
47.276 |
23.764 |
4.617 |
19.147 |
|
επαρχία Παιονίας |
20.046 |
10.036 |
1.105 |
8.931 |
|
επαρχία Πιερίας |
49.666 |
16.739 |
2.583 |
14.206 |
|
νομός Καβάλας |
119.140 |
74.692 |
5.403 |
69.292 |
|
επαρχία Θάσου |
11.573 |
1.203 |
68 |
1.135 |
|
επαρχία Καβάλας |
61.006 |
38.594 |
3.318 |
35.276 |
|
επαρχία Νέστου |
20.546 |
18.528 |
341 |
18.187 |
|
επαρχία Παγγαίου |
26.015 |
16.367 |
1.673 |
14.694 |
|
νομός Κοζάνης |
166.523 |
53.051 |
5.438 |
47.613 |
|
επαρχία Ανασελίτσης |
34.652 |
5.446 |
324 |
5.122 |
|
επαρχία Γρεβενών |
42.397 |
5.896 |
141 |
5.752 |
|
επαρχία Εορδαίας |
36.853 |
23.285 |
2.937 |
20.348 |
|
επαρχία Κοζάνης |
52.621 |
18.424 |
2.033 |
16.391 |
|
νομός Πέλλης |
97.167 |
52.357 |
6.103 |
46.254 |
|
επαρχία Αλμωπίας |
28.237 |
15.880 |
1.351 |
14.529 |
|
επαρχία Γιαννιτσών |
36.344 |
24.128 |
2.035 |
22.093 |
|
επαρχία Εδέσσης |
32.586 |
12.349 |
2.717 |
9.632 |
|
νομός Σερρών |
182.710 |
81.724 |
12.206 |
69.518 |
|
επαρχία Ζίχνης |
38.393 |
14.674 |
2.391 |
12.283 |
|
επαρχία Νιγρίτης |
32.074 |
10.611 |
2.014 |
8.507 |
|
επαρχία Σερρών |
73.403 |
33.587 |
3.959 |
29.628 |
|
επαρχία Σιντικής |
38.840 |
22.840 |
3.752 |
19.100 |
|
νομός Φλωρίνης |
125.722 |
19.105 |
4.354 |
14.751 |
|
επαρχία Καστορίας |
55.230 |
8.370 |
333 |
8.037 |
|
επαρχία Φλωρίνης |
70.492 |
10.735 |
4.021 |
6.714 |
|
νομός Χαλκιδικής |
64.799 |
18.928 |
1.279 |
17.649 |
|
επαρχία Αρναίας |
18.623 |
4.656 |
229 |
4.427 |
|
επαρχία Χαλκιδικής |
46.176 |
14.272 |
1.050 |
13.222 |
|
Άγιον Όρος |
4.858 |
250 |
105 |
145 |
|
σύνολο Μακεδονίας |
1.412.477 |
638.253 |
99.658 |
538.595 |
Κατά την απογραφή του 1928 η Μακεδονία είχε 2.062 συνοικισμούς (οικισμούς). Ο αριθμός των συνοικισμών ανά νομό ήταν: 196 στη Δράμα, 571 στη Θεσσαλονίκη, 151 στην Καβάλα, 351 στην Κοζάνη, 158 στην Πέλλα, 253 στις Σέρρες. 213 στη Φλώρινα, 148 στη Χαλκιδική και 21 στο Άγιο Όρος.
Σύμφωνα με τα αναλυτικά στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ), μέχρι το τέλος του 1926, είχαν εγκατασταθεί στη Μακεδονία 111.001 προσφυγικές οικογένειες, με συνολικό πληθυσμό 419.662 άτομα.
Κατά την ΕΑΠ, 69.775 προσφυγικές οικογένειες, με συνολικό πληθυσμό 258.967 άτομα, είχαν εγκατασταθεί σε 934 συνοικισμούς που χαρακτηρίστηκαν από την επιτροπή ως αμιγώς προσφυγικοί.
Ένας αριθμός 41.226 προσφυγικών οικογενειών, συνολικού πληθυσμού 160.695 ατόμων, είχαν εγκατασταθεί σε 442 συνοικισμούς όπου υπήρχαν και γηγενείς κάτοικοι, γι αυτό και χαρακτηρίστηκαν από την επιτροπή ως μικτοί συνοικισμοί.
Από τα προαναφερόμενα στοιχεία προκύπτει ότι υπήρχαν 686 συνοικισμοί στην Μακεδονία, που μπορούσαν να χαρακτηριστούν την περίοδο 1926-1928, ως συνοικισμοί με αμιγώς γηγενή πληθυσμό.
Η ΕΑΠ καταγράφει τα στοιχεία ανά οικισμό, όχι κατά επαρχία, αλλά κατά Γραφείο Εποικισμού. Τα στοιχεία αυτά, επεξεργασμένα από μένα, παρουσιάζουν συγκεντρωτικά κατά Γραφείο την εξής εικόνα:
|
γραφείο εποικισμού |
προσφυγικοί συνοικισμοί Μακεδονίας |
|||||
|
αμιγείς |
μικτοί |
|||||
|
συνοικισμοί |
οικογένειες |
άτομα |
συνοικισμοί |
οικογένειες |
άτομα |
|
|
Αξιουπόλεως |
17 |
1.923 |
7.052 |
19 |
2.150 |
8.263 |
|
Βερροίας |
14 |
912 |
3.215 |
57 |
3.014 |
11.917 |
|
Γιανιτσών |
38 |
5.044 |
17.505 |
6 |
1.810 |
6.347 |
|
Δράμας |
177 |
10.445 |
40.229 |
33 |
4.468 |
17.604 |
|
Εδέσσης |
23 |
2.143 |
8.460 |
49 |
3.806 |
15.047 |
|
Εορδαίας |
16 |
2.977 |
11.197 |
13 |
2.293 |
9.534 |
|
Θεσσαλονίκης |
61 |
7.011 |
26.837 |
14 |
2.577 |
9.650 |
|
Καβάλας |
102 |
7.342 |
28.149 |
17 |
2.093 |
7.889 |
|
Καστορίας |
13 |
806 |
3.056 |
22 |
1.125 |
4.498 |
|
Κιλκίς |
131 |
9.523 |
32.295 |
8 |
583 |
2.208 |
|
Κοζάνης |
96 |
6.206 |
23.264 |
37 |
1.816 |
6.635 |
|
Λαγκαδά |
92 |
4.448 |
16.871 |
25 |
2.253 |
8.792 |
|
Πιερίας |
10 |
1.233 |
4.798 |
15 |
1.738 |
7.139 |
|
Σερρών |
31 |
2.311 |
9.009 |
53 |
5.223 |
21.109 |
|
Σιντικής |
57 |
2.483 |
9.083 |
48 |
4.652 |
17.758 |
|
Φλωρίνης |
20 |
1.981 |
7.671 |
22 |
1.163 |
4.682 |
|
Χαλκιδικής |
36 |
2.987 |
10.276 |
4 |
462 |
1.623 |
|
Σύνολο |
934 |
69.775 |
258.967 |
442 |
41.226 |
160.695 |
Στα επόμενα κεφάλαια παρουσιάζονται αναλυτικά τα στοιχεία για την κατά οικισμό εγκατάσταση των προσφύγων (αριθμός οικογενειών και ατόμων), ανά γραφείο εποικισμού της ΕΑΠ, στο τέλος του 1926.