Skip to main content

Αστερνός και Πούλιω, ρωμαίικο παραμύθι από την Ήπειρο [2009]

 

Αστερνός και Πούλιω

ρωμαίικο παραμύθι από την Ήπειρο

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το Παραμύθι «Αστερνός και Πούλιω» δημοσιεύτηκε από τον δανό λόγιο Jean Pio, στο έργο του Νεοελληνικά Παραμύθια – Contes populaires Grecs, Copenhague, 1879 (σελ. 1-5). Το αναδημοσίευσε το 1880 ο Νικόλαος Πολίτης, στο άρθρο του «Νεοελληνικά παραμύθια», στο περιοδικό ΕΣΤΙΑ, τεύχος 211, σελ. 22-23. Προέρχεται από τη συλλογή του αυστριακού φιλόλογου και πρόξενου στη Σύρα Hohann Georg von Hahn. Η καταγραφή του έγινε το 1848 (μάλλον από κάποιο μαθητή) και η αφηγήτρια ήταν από το χωριό Κουκούλι (Κουκκούλι) της Ηπείρου (υψόμετρο 900, οικισμός σήμερα του νομού Ιωαννίνων).

Αποτελεί μια από τις πρώτες καταγραφές παραμυθιού στη ρωμαίικη γλώσσα. Το παρουσιάζω εδώ σε τρεις στήλες. Στην πρώτη στήλη όπως τυπώθηκε με ιστορική ορθογραφία, αλλά τώρα σε μονοτονικό (και ει αντί του η με υπογεγραμμένη). Στη δεύτερη, μεταγραμμένο σε φωνητική γραφή με ελληνικούς χαρακτήρες και στην τρίτη στήλη μεταγραμμένο σε φωνητική γραφή με λατινικούς χαρακτήρες.

Αστερνός και Πούλιω

Αστερνός κε Πούλιο

Asternòs ke Pùljo

Αρχή του παραμυθιού, καλησπέρα της αφεντιάς σας!

Αρχί του παραμιθιού, καλισπέρα τις αφεντιάς σας!

Arhì tu paramithjù, kalispèra tis afedjàs sas!

Μνια φορά κ’ έναν καιρό ήταν μνια γυναίκα κ’ είχε δυο παιδιά, το ’να σερνικό, και του ’λεγαν Αστερνό, και τ’ άλλο θηλυκό, και του ’λεγαν Πούλιω.

Μνια φορά κέναν κερό ίταν μνια γινέκα κίχε διο πεδιά, τόνα σερνικό, κε τούλεγαν Αστερνό, κε τάλο θιλικό, κε τούλεγαν Πούλιο.

Mnja forà kènan kerò ìtan mnja yinèka kìhe dhjo pedhjà, tòna sernikò, ke tùleghan Asternò, ke tàlo thilikò, ke tùleghan Pùljo.

 Μνια μέρα πήγεν ο άνδρας της στο κυνήγι και της ήφερ’ ένα περστέρι και της το ’δωσε να το μαγειρέψει για να φαν.

 Μνια μέρα πίγιεν ο άνδρας τις στο κινίγι κε τις ίφερ ένα περστέρι κε τις τόδοσε να το μαγιρέψι για να φαν.

 Mnja mèra pìyen o àndhras tis sto kinìyi ke tis ìfer èna perstèri ke tis tòdhose na to mayirèpsi ya na fan.

 Εκείνη πήρε το περστέρι, το κρέμασε στο περόνι κ’ εβγήκεν όξω να κουβεντιάσει με τις γειτόνισσες.

 Εκίνι πίρε το περστέρι, το κρέμασε στο περόνι κε βγίκεν όξο να κουβεντιάσι με τις γιτόνισες.

 Ekìni pìre to perstèri, to krèmase sto peròni ke vyìken òkso na kuvedjàsi me tis yitònises.

 Τότες παγαίν’ η γάτα, γλέπει το περστέρι κρεμασμένο στο περόνι, ρίχτηκε και το ’φτακε και το ’φαγε.

 Τότες παγιέν ι γάτα, γλέπι το περστέρι κρεμασμένο στο περόνι, ρίχτικε κε τόφτακε κε τόφαγιε.

 Tòtes payèn i ghàta, ghlèpi to perstèri kremasmèno sto peròni, rìhtike ke tòftake ke tòfaye.

 Σαν ήρθε το γιώμα, σκώθηκαν απ’ την κουβέντα, και παγαίν’ η γυναίκα να βρει το περστέρι, και δεν το βρίσκει.

 Σαν ίρθε το γιόμα, σκόθικαν απ τιν κουβέντα, κε παγιέν ι γινέκα νάβρι το περστέρι, κε δεν το βρίσκι.

 San ìrthe to yòma, skòthikan ap tin kuvèda, ke payèn i yinèka nàvri to perstèri, ke dhen to vrìski.

 Κ’ ένοιωσε, πως το ’φτακεν η γάτα, και φοβήθηκε, μην τη μαλώσει ο άνδρας της.

 Κένιοσε, πος τόφτακεν ι γάτα, κε φοβίθικε, μιν τι μαλόσι ο άνδρας τις.

 njose, pos tòftaken i ghàta, ke fovìthike, min ti malòsi o àndhras tis.

 Έκοψε το βυζί της και το μαγέρεψε.

 Έκοψε το βιζί τις κε το μαγιέρεψε.

 Èkopse to vizì tis ke to mayèrepse.

 Ήρθ’ ο άνδρας της απ’ όξω και της λέει.

 Ίρθ ο άνδρας τις απόξο κε τις λέι.

 Ìrth o àndhras tis apòkso ke tis lèi.

 «ε, γυναίκα! μαγέρεψες τίποτας να φάμε;» «Μαγέρεψα», του λέει.

 «Ε, γινέκα! μαγιέρεψες τίποτας να φάμε;» «Μαγιέρεψα», του λέι.

 «E, yinèka! mayèrepses tìpotas na fàme;» «Mayèrepsa», tu lèi.

 Και στρώνει το σουφρά και φέρνει και το φαγί να φάγει.

 Κε στρόνι το σουφρά κε φέρνι κε το φαγί να φάγι.

 Ke stròni to sufrà ke fèrni ke to fayì na fàyi.

 «Κάτσε γυναίκα! να φάμε», της λέει ο άνδρας.

 «Κάτσε γινέκα! να φάμε», τις λέι ο άνδρας.

 «Kàce yinèka! na fàme», tis lèi o àndhras.

 «Έφαγα ’γω», του είπε, «τώρα ’πο λίγη ώρα, γιατ’ άργησες να ’ρθεις».

 «Έφαγα γο», του ίπε, «τόρα πο λίγι όρα, γιατ άργισες νάρθις».

 «Èfagha gho», tu ìpe, «tòra po lìyi òra, yat àryises nàrthis».

 Σαν έχαψεν ολίγο φαγί ο άνδρας, «τι νόστιμο κριας είναι», λέει.

 Σαν έχαψεν ολίγο φαγί ο άνδρας, «τι νόστιμο κριας ίνε», λέι.

 San èhapsen olìgho fayì o àndhras, «ti nòstimo krjas ìne», lèi.

 «Δεν είχα φάει ποτές μου τέτοιο! » Ύστερα του είπεν η γυναίκα.

 «Δεν ίχα φάι ποτές μου τέτιο! » Ίστερα του ίπεν ι γινέκα.

 «Dhen ìha fài potès mu tètjo! » Ìstera tu ìpen i yinèka.

 «Τούτο και τούτο έπαθα! είχα το περστέρι κρεμασμένο στο περόνι και πήγα να φέρω ξύλα και γύρισα και δεν του ’βρα.

 «Τούτο κε τούτο έπαθα! ίχα το περστέρι κρεμασμένο στο περόνι κε πίγα να φέρο ξίλα κε γίρισα κε δεν τούβρα..

 «Tùto ke tùto èpatha! ìha to perstèri kremasmèno sto peròni ke pìgha na fèro ksìla ke yìrisa ke dhen tùvra..

 Του ’χε παρ’ η γάτα.

 Τούχε παρ ι γάτα.

 Tùhe par i ghàta.

Ττι να κάμω κ’ εγώ; έκοψα το βυζί μου και το μαγέρεψα, κι αν δεν το πιστεύεις, να το!» και του το δείχνει.

 Τι να κάμο κεγό; έκοψα το βιζί μου κε το μαγιέρεψα, κι αν δεν το πιστέβις, νάτο!» κε του το δίχνι.

 Ti na kàmo keghò; èkopsa to vizì mu ke to mayèrepsa, ki an dhen to pistèvis, nàto!» ke tu to dhìhni.

 «Τι νόστιμο κριας είναι τ’ ανθρώπινο, γυναίκα!» είπε.

 «Τι νόστιμο κριας ίνε ταθρόπινο, γινέκα!» ίπε.

 «Ti nòstimo krjas ìne tathròpino, yinèka!» ìpe.

 «Ξέρεις, τι να κάνουμε; να σφάξουμε τα παιδιά μας, να τα φάμε.

 «Ξέρις, τι να κάνουμε; να σφάξουμε τα πεδιά μας, να τα φάμε.

 «Ksèris, ti na kànume; na sfàksume ta pedhjà mas, na ta fàme.

 Αύριο το πουρνό να πάμε σ’ την εκκλησιά και συ να φύγεις γληγορότερα και να ’ρθεις να τα σφάξεις και να τα μαγειρέψεις, να ’ρθώ κ’ εγώ, να φάμε».

 Άβριο το πουρνό να πάμε στιν εκλισιά κε σι να φίγις γλιγορότερα κε νάρθις να τα σφάξις κε να τα μαγιρέψις, νάρθό κεγό, να φάμε».

 Àvrio to purnò na pàme stin eklisjà ke si na fìyis ghlighoròtera ke nàrthis na ta sfàksis ke na ta mayirèpsis, nàrthò keghò, na fàme».

 

 

 

Εκεί κοντά ήταν ένα κουταβάκ’ και τα ’κουε ό,τι ’λεγαν.

Εκί κοντά ίταν ένα κουταβάκ κε τάκουε ότι λέγαν.

Ekì kodà ìtan èna kutavàk ke tàkue òti lèghan.

 Κ’ εκεί που κοιμούνταν τα παιδιά, πήγε το σκυλί κι αλυχτούσε «απ! απ!» κι ακούονταν μνια φωνή κ’ έλεγε.

 Κεκί που κιμούνταν τα πεδιά, πίγιε το σκιλί κι αλιχτούσε «απ! απ!» κι ακούονταν μνια φονί κέλεγιε.

 Kekì pu kimùdan ta pedhjà, pìye to skilì ki alihtùse «ap! ap!» ki akùodan mnja fonì kèleye.

 «Σκωθήτε! θα ’ρθει η μάνα σας να σας σφάξει».

 «Σκοθίτε! θάρθι ι μάνα σας να σας σφάξι».

 «Skothìte! thàrthi i màna sas na sas sfàksi».

 «Τουτ! τουτ!» έλεγαν αυτά.

 «Τουτ! τουτ!» έλεγαν αφτά.

 «Tut! tut!» èleghan aftà.

 Το σκυλί πάλι το χαβά τ’ ήκανε το ίδιο.

 Το σκιλί πάλι το χαβάτ ίκανε το ίδιο.

 To skilì pàli to havàt ìkane to ìdhjo.

 Τότες σαν άκουσαν καλά, σκώθηκαν γλήγορα κ’ ήθελαν να φύγουν.

 Τότες σαν άκουσαν καλά, σκόθικαν γλίγορα κίθελαν να φίγουν.

 Tòtes san àkusan kalà, skòthikan ghlìghora kìthelan na fìghun.

 «Τι να πάρουμε κοντά μας, μωρ’ Πούλιω;» λέει το παιδί.

 «Τι να πάρουμε κοντά μας, μορ Πούλιο;» λέι το πεδί.

 «Ti na pàrume kodà mas, mor Pùljo;» lèi to pedhì.

 «Δε ξέρω, Αστερνέ μου», του είπεν η κοπέλα, «παρ’ ένα μαχαίρι, ένα χτένι κ’ έν’ απλόχερο άλας».

 «Δε ξέρο, Αστερνέ μου», του ίπεν ι κοπέλα, «παρ ένα μαχέρι, ένα χτένι κέν απλόχερο άλας».

 «Dhe ksèro, Asternè mu», tu ìpen i kopèla, «par èna mahèri, èna htèni kèn aplòhero àlas».

 Τα πηρ’ αυτά, και κίνησαν και πήγαν ως ένα μέρος.

 Τα πιρ αφτά, κε κίνισαν κε πίγαν ος ένα μέρος.

 Ta pir aftà, ke kìnisan ke pìghan os èna mèros.

 Πήραν και το σκυλί κοντά.

 Πίραν κε το σκιλί κοντά.

 Pìran ke to skilì kodà.

 Κ’ εκεί που περβατάγαν, να κ’ είδαν μακριά τη μάνα τους, που τα κυνήγαε.

 Κεκί που περβατάγαν, να κίδαν μακριά τι μάνα τους, που τα κινίγαε.

 Kekì pu pervatàghan, na kìdhan makrià ti màna tus, pu ta kinìghae.

 γυρνάει ο Αστερνός και λέει.

 Γιρνάι ο Αστερνός κε λέι.

 Yirnài o Asternòs ke lèi.

 «Μωρ’ για, η μάνα μας μας κυνηγάει, θα μας φτάσει!» «Περβάτα, μάτια μου», του λέει η τσούπρα, «και δεν μας φτάνει».

 «Μορ για, ι μάνα μας μας κινιγάι, θα μας φτάσι!» «Περβάτα, μάτια μου», του λέι ι τσούπρα, «κε δεν μας φτάνι».

 «Mor ya, i màna mas mas kinighài, tha mas ftàsi!» «Pervàta, màtja mu», tu lèi i cùpra, «ke dhen mas ftàni».

 «Μας έφτακε, μωρ’ Πούλιω», λέει το παιδί, «για!» «Ρίξε το μαχαίρι οπίσω σου!» του λέει εκείνη.

 «Μας έφτακε, μορ Πούλιο», λέι το πεδί, «για!» «Ρίξε το μαχέρι οπίσο σου!» του λέι εκίνι.

 «Mas èftake, mor Pùljo», lèi to pedhì, «ya!» «Rìkse to mahèri opìso su!» tu lèi ekìni.

 και το ’ριξε, και γίνηκεν ένας κάμπος, που δεν είχ’ άκρα.

 Κε τόριξε, κε γίνικεν ένας κάμπος, που δεν ίχ άκρα.

 Ke tòrikse, ke yìniken ènas kàbos, pu dhen ìh àkra.

 Εκείνη απ’ τη γληγοράδα της πάλι τα ’φτακε.

 Εκίνι απ τι γλιγοράδα τις πάλι τάφτακε.

 Ekìni ap ti ghlighoràdha tis pàli tàftake.

 «Μας έφτακε», λέει πάλι το παιδί.

 «Μας έφτακε», λέι πάλι το πεδί.

 «Mas èftake», lèi pàli to pedhì.

 «Περβάτα, και δε μας φτάνουν!» «Μας έφτακαν», λέει.

 «Περβάτα, κε δε μας φτάνουν!» «Μας έφτακαν», λέι.

 «Pervàta, ke dhe mas ftànun!» «Mas èftakan», lèi.

 «Ρίξ’ το χτένι γλήγορα».

 «Ρίξ το χτένι γλίγορα».

 «Rìks to htèni ghlìghora».

 Έριξε το χτένι, και γίνηκ’ ένα πηχτό ρουμάνι.

 Έριξε το χτένι, κε γίνικένα πιχτό ρουμάνι.

 Èrikse to htèni, ke yìnikèna pihtò rumàni.

 Εκείνη απέρασε κι απ’ εκεί.

 Εκίνι απέρασε κι απ εκί.

 Ekìni apèrase ki ap ekì.

 Και την τρίτη βολά έριξαν τ’ άλας, και γίνηκε θάλασσα, και δε μπόρεσαν να περάσουν.

 Κε τιν τρίτι βολά έριξαν τάλας, κε γίνικε θάλασα, κε δε μπόρεσαν να περάσουν.

 Ke tin trìti volà èriksan tàlas, ke yìnike thàlasa, ke dhe bòresan na peràsun.

 Στάθηκε τότες η τσούπρα και κοίταζε πέρα, και της λέει η μάνα της.

 Στάθικε τότες ι τσούπρα κε κίταζε πέρα, κε τις λέι ι μάνα τις.

 Stàthike tòtes i cùpra ke kìtaze pèra, ke tis lèi i màna tis.

 «Γύρισε πίσω, μάτια μου, και δε σας κάνω τίποτας».

 «Γίρισε πίσο, μάτια μου, κε δε σας κάνο τίποτας».

 «Yìrise pìso, màtja mu, ke dhe sas kàno tìpotas».

 Αυτά δε θέλησαν.

 Αφτά δε θέλισαν.

 Aftà dhe thèlisan.

 Εκείνη τα φοβέριζε και χτυπούσε τα στήθια της από το γενάτι της.

 Εκίνι τα φοβέριζε κε χτιπούσε τα στίθια τις από το γιενάτι τις.

 Ekìni ta fovèrize ke htipùse ta stìthja tis apò to yenàti tis.

 Εκείνα πάλι δε θέλησαν να την ακούσουν, και κίνησαν να φύγουν.

 Εκίνα πάλι δε θέλισαν να τιν ακούσουν, κε κίνισαν να φίγουν.

 Ekìna pàli dhe thèlisan na tin akùsun, ke kìnisan na fìghun.

 

 

 

Και σαν πήγαν ως ένα μέρος μακριά, λέει ο Αστερνός.

Κε σαν πίγαν ος ένα μέρος μακριά, λέι ο Αστερνός.

Ke san pìghan os èna mèros makrià, lèi o Asternòs.

 «Εδίψασα, Πούλιω!» «Περβάτα», του είπεν αυτή, «κ’ εκεί πέρα είν’ η βρύση του βασιλιά, και πίνεις».

 «Εδίψασα, Πούλιο!» «Περβάτα», του ίπεν αφτί, «κεκί πέρα ίν ι βρίσι του βασιλιά, κε πίνις».

 «Edhìpsasa, Pùljo!» «Pervàta», tu ìpen aftì, «kekì pèra ìn i vrìsi tu vasiljà, ke pìnis».

 Πάλι σαν πήγαν κάμποσον τόπο, λέει το παιδί.

 Πάλι σαν πίγαν κάμποσον τόπο, λέι το πεδί.

 Pàli san pìghan kàboson tòpo, lèi to pedhì.

 «Διψώ, θα σκάσω!» Κ’ εκεί βρήκαν μνιαν ομπλή από λύκο με νερό, και της λέει.

 «Διψό, θα σκάσο!» Κεκί βρίκαν μνιαν ομπλί από λίκο με νερό, κε τις λέι.

 «Dhipsò, tha skàso!» Kekì vrìkan mnjan oblì apò lìko me nerò, ke tis lèi.

 «Θα πιω από ’δω».

 «Θα πιο από δο».

 «Tha pjo apò dho».

 «Μην πίνεις», του λέει κείνη, «γιατί γίνεσαι λύκος και μας τρως».

 «Μιν πίνις», του λέι κίνι, «γιατί γίνεσε λίκος κε μας τρος».

 «Min pìnis», tu lèi kìni, «yatì yìnese lìkos ke mas tros».

 «Δεν πίνω, αν είν’ έτσι!» και κίνησαν πάλι.

 «Δεν πίνο, αν ίν έτσι!» κε κίνισαν πάλι.

 «Dhen pìno, an ìn èci!» ke kìnisan pàli.

 Παν, παν, βρίσκουν μνιαν ομπλή απ’ αρνί με νερό, και της λέει το παιδί.

 Παν, παν, βρίσκουν μνιαν ομπλί απ αρνί με νερό, κε τις λέι το πεδί.

 Pan, pan, vrìskun mnjan oblì ap arnì me nerò, ke tis lèi to pedhì.

 «Θα πιω από ’δω, δε βαστάω.

 «Θα πιο από δο, δε βαστάο.

 «Tha pjo apò dho, dhe vastào.

 Έσκασα!» «Μην πίνεις», του λέει η Πούλιω, «γιατί θα γίνεις αρνί, και θα σε σφάξουν».

 Έσκασα!» «Μιν πίνις», του λέι ι Πούλιο, «γιατί θα γίνις αρνί, κε θα σε σφάξουν».

 Èskasa!» «Min pìnis», tu lèi i Pùljo, «yatì tha yìnis arnì, ke tha se sfàksun».

 «Θα πιω», είπε, «κι’ ας με σφάξουν».

 «Θα πιο», ίπε, «κι ας με σφάξουν».

 «Tha pjo», ìpe, «ki as me sfàksun».

 Κ’ ήπιε και γίνηκ’ αρνί και πάαινε από πίσω και βήλιαζε.

 Κίπιε κε γίνικ αρνί κε πάενε από πίσο κε βίλιαζε.

 Kìpie ke yìnik arnì ke pàene apò pìso ke vìljaze.

 «Μπε Πούλιω, μπε Πούλιω!» «Έλα κοντά μου», είπεν η Πούλιω, και πήγαν κάμποσο και βρήκαν τη βρύση του βασιλιά κ’ ήπιαν νερό.

 «Μπε Πούλιο, μπε Πούλιο!» «Έλα κοντά μου», ίπεν ι Πούλιο, κε πίγαν κάμποσο κε βρίκαν τι βρίσι του βασιλιά κίπιαν νερό.

 «Be Pùljo, be Pùljo!» «Èla kodà mu», ìpen i Pùljo, ke pìghan kàboso ke vrìkan ti vrìsi tu vasiljà kìpjan nerò.

 Τότες λέει η Πούλιω τ’ αρνιού.

 Τότες λέι ι Πούλιο ταρνιού.

 Tòtes lèi i Pùljo tarnjù.

 «Κάτσε, μάτια μου, εδώ με το σκυλί».

 «Κάτσε, μάτια μου, εδό με το σκιλί».

 «Kàce, màtja mu, edhò me to skilì».

 Κι αυτή πήγε και περικάλεσε το Θεό από κάτω σ’ ένα κυπαρίσσι ψηλό, ψηλό.

 Κι αφτί πίγιε κε περικάλεσε το Θεό από κάτο σένα κιπαρίσι ψιλό, ψιλό.

 Ki aftì pìye ke perikàlese to Theò apò kàto sèna kiparìsi psilò, psilò.

 «Θε μου, δο μου δύναμη ν’ αναβώ σ’ την κορφή αυτού του κυπαρισσιού, και μου απόσωσε την ευκή!» Και δύναμις θιοτική την ανέβασ’ απάνω στο κυπαρίσσι, κ’ εκεί ψηλά, που ’κατσεν αυτή, γίνηκεν θρόνος ολόχρυσος, και τ’ αρνί κάτσε με το σκυλί από κάτω στο κυπαρίσσι κ’ έβοσκε.

 «Θε μου, δο μου δίναμι ναναβό στιν κορφί αφτού του κιπαρισιού, κε μου απόσοσε τιν εφκί!» Κε δίναμις θιοτικί τιν ανέβας απάνο στο κιπαρίσι, κεκί ψιλά, πούκατσεν αφτί, γίνικεν θρόνος ολόχρισος, κε ταρνί κάτσε με το σκιλί από κάτο στο κιπαρίσι κέβοσκε.

 «The mu, dho mu dhìnami nanavò stin korfì aftù tu kiparisjù, ke mu apòsose tin efkì!» Ke dhìnamis thjotikì tin anèvas apàno sto kiparìsi, kekì psilà, pùkacen aftì, yìniken thrònos olòhrisos, ke tarnì kàce me to skilì apò kàto sto kiparìsi kèvoske.

 

 

 

Σ’ ολίγη ώρα ήρθαν οι δούλοι του βασιλιά να ποτίσουν τ’ άλογα, και σαν ζύγωσαν στο κυπαρίσσι, τ’ άλογα σκιάχτηκαν κ’ έκοψαν τα καπίστρια κ’ έφυγαν από τις αχτίδες της Πούλιως, που ’τανε πολύ όμορφη κ’ έλαμπε απάν’ απ’ το κυπαρίσσι.

Σολίγι όρα ίρθαν ι δούλι του βασιλιά να ποτίσουν τάλογα, κε σαν ζίγοσαν στο κιπαρίσι, τάλογα σκιάχτικαν κέκοψαν τα καπίστρια κέφιγαν από τις αχτίδες τις Πούλιος, πούτανε πολί όμορφι κέλαμπε απάν απ το κιπαρίσι.

Solìyi òra ìrthan i dhùli tu vasiljà na potìsun tàlogha, ke san zìghosan sto kiparìsi, tàlogha skjàhtikan kèkopsan ta kapìstrja kèfighan apò tis ahtìdhes tis Pùljos, pùtane polì òmorfi kèlabe apàn ap to kiparìsi.

 «Κατέβα κάτω», της λεν οι δούλοι, «γιατί φοβούνται τ’ άλογα να πιουν νερό».

 «Κατέβα κάτο», τις λεν ι δούλι, «γιατί φοβούντε τάλογα να πιουν νερό».

 «Katèva kàto», tis len i dhùli, «yatì fovùde tàlogha na pjun nerò».

 «Δεν κατεβαίνω», τους λέει, «ας πιουν τ’ άλογα νερό, εγώ δε σας κάνω τίποτες».

 «Δεν κατεβένο», τους λέι, «ας πιουν τάλογα νερό, εγό δε σας κάνο τίποτες».

 «Dhen katevèno», tus lèi, «as pjun tàlogha nerò, eghò dhe sas kàno tìpotes».

 «Κατέβα», της λεν πάλι.

 «Κατέβα», τις λεν πάλι.

 «Katèva», tis len pàli.

 «Δεν κατεβαίνω».

 «Δεν κατεβένο».

 «Dhen katevèno».

 Παγαίνουν τότες στο βασιλόπουλο και του λεν το και το.

 Παγιένουν τότες στο βασιλόπουλο κε του λεν το κε το.

 Payènun tòtes sto vasilòpulo ke tu len to ke to.

 «Κοντά στη βρύση, ψηλά σ’ ένα κυπαρίσσι κάθεται μνια κοπέλα, και λαμπ’ η ομορφιά της, κι από τις αχτίδες της σκιάζουνται τ’ άλογα και δεν θέλουν να πιουν, και της είπαμε να κατέβει, και δε θέλει».

 «Κοντά στι βρίσι, ψιλά σένα κιπαρίσι κάθετε μνια κοπέλα, κε λαμπ ι ομορφιά τις, κι από τις αχτίδες τις σκιάζουντε τάλογα κε δεν θέλουν να πιουν, κε τις ίπαμε να κατέβι, κε δε θέλι».

 «Kodà sti vrìsi, psilà sèna kiparìsi kàthete mnja kopèla, ke lab i omorfjà tis, ki apò tis ahtìdhes tis skjàzude tàlogha ke dhen thèlun na pjun, ke tis ìpame na katèvi, ke dhe thèli».

 Σαν άκουσε αυτά το βασιλόπουλο, σκώνεται και παγαίνει και της λέει κι αυτό να κατέβει, και δε θέλησε.

 Σαν άκουσε αφτά το βασιλόπουλο, σκόνετε κε παγιένι κε τις λέι κι αφτό να κατέβι, κε δε θέλισε.

 San àkuse aftà to vasilòpulo, skònete ke payèni ke tis lèi ki aftò na katèvi, ke dhe thèlise.

 Και της λέει και δεύτερη φορά και τρίτη.

 Κε τις λέι κε δέφτερι φορά κε τρίτι.

 Ke tis lèi ke dhèfteri forà ke trìti.

 «Κατέβα, θα κόψουμε το κυπαρίσσι, αν δεν κατέβης».

 «Κατέβα, θα κόψουμε το κιπαρίσι, αν δεν κατέβις».

 «Katèva, tha kòpsume to kiparìsi, an dhen katèvis».

 «Κόψε το», λέει κείνη, «δεν κατεβαίνω».

 «Κόψε το», λέι κίνι, «δεν κατεβένο».

 «Kòpse to», lèi kìni, «dhen katevèno».

 Κ’ έτσι πήραν ανθρώπους να κόψουν το κυπαρίσσι, κι εκεί που το ’κοφταν, πάγαινε τ’ αρνί κ’ έγλειφε το κυπαρίσσι, και γίνονταν διπλό απ’ ό,τ’ ήταν.

 Κέτσι πίραν αθρόπους να κόψουν το κιπαρίσι, κι εκί που τόκοφταν, πάγιενε ταρνί κέγλιφε το κιπαρίσι, κε γίνονταν διπλό απ οτ ίταν.

 Kèci pìran athròpus na kòpsun to kiparìsi, ki ekì pu tòkoftan, pàyene tarnì kèghlife to kiparìsi, ke yìnodan dhiplò ap ot ìtan.

 Έδειραν, έδειραν, να το κόψουν, δε μπόρεσαν.

 Έδιραν, έδιραν, να το κόψουν, δε μπόρεσαν.

 Èdhiran, èdhiran, na to kòpsun, dhe bòresan.

 «Φύγετ’ ούλοι από ’δω», λέει τότες το βασιλόπουλο απ’ το θυμό του, κ’ έτσι έφυγαν ούλοι.

 «Φίγιετ ούλι από δο», λέι τότες το βασιλόπουλο απ το θιμό του, κέτσι έφιγαν ούλι.

 «Fìyet ùli apò dho», lèi tòtes to vasilòpulo ap to thimò tu, kèci èfighan ùli.

 Πάνει τότες απ’ τον καημό του σε μνια γριά και της λέει.

 Πάνι τότες απ τον καιμό του σε μνια γριά κε τις λέι.

 Pàni tòtes ap ton kaimò tu se mnja ghrjà ke tis lèi.

 «Αν μου κατεβάσεις εκείνην την τσούπρα απ’ το κυπαρίσσι, θα σου γιομίσω το φέσι φλουρί».

 «Αν μου κατεβάσις εκίνιν τιν τσούπρα απ το κιπαρίσι, θα σου γιομίσο το φέσι φλουρί».

 «An mu katevàsis ekìnin tin cùpra ap to kiparìsi, tha su yomìso to fèsi flurì».

 «Εγώ να σου την κατεβάσω», λέει η γριά.

 «Εγό να σου τιν κατεβάσο», λέι ι γριά.

 «Eghò na su tin katevàso», lèi i ghrjà.

 Και παίρνει ένα σκαφίδι κ’ ένα κόσκινο κι αλεύρι και παγαίνει από κάτω στο κυπαρίσσι και βάν’ ανάποδα το σκαφίδι και το κόσκινο, κ’ έτσι κοσκίναγε.

 Κε πέρνι ένα σκαφίδι κένα κόσκινο κι αλέβρι κε παγιένι από κάτο στο κιπαρίσι κε βάν ανάποδα το σκαφίδι κε το κόσκινο, κέτσι κοσκίναγιε.

 Ke pèrni èna skafìdhi kèna kòskino ki alèvri ke payèni apò kàto sto kiparìsi ke vàn anàpodha to skafìdhi ke to kòskino, kèci koskìnaye.

 Γλέπ’ η τσούπρα τότες απ’ το κυπαρίσσι και φωνάζει.

 Γλέπ ι τσούπρα τότες απ το κιπαρίσι κε φονάζι.

 Ghlèp i cùpra tòtes ap to kiparìsi ke fonàzi.

 «Αλλιώς, βάβω, το σκαφίδι, αλλιώς και την κοσκινάδα».

 «Αλιός, βάβο, το σκαφίδι, αλιός κε τιν κοσκινάδα».

 «Aljòs, vàvo, to skafìdhi, aljòs ke tin koskinàdha».

 Η βάβω πάλι καμόνονταν, πως δεν άκουγε, κ’ έλεγε.

 Ι βάβο πάλι καμόνονταν, πος δεν άκουγιε, κέλεγιε.

 I vàvo pàli kamònodan, pos dhen àkuye, kèleye.

 «Αχ, μάτια μου, ποια ’σαι; δεν ’κούγω!» «Αλλιώς την πυκνάδα, αλλιώς και το σκαφίδι», της λέει και δεύτερου και τρίτου.

 «Αχ, μάτια μου, πιάσε; δεν κούγο!» «Αλιός τιν πικνάδα, αλιός κε το σκαφίδι», τις λέι κε δέφτερου κε τρίτου.

 «Ah, màtja mu, pjàse; dhen kùgho!» «Aljòs tin piknàdha, aljòs ke to skafìdhi», tis lèi ke dhèfteru ke trìtu.

 Η βάβω της ματαλέει.

 Ι βάβο τις ματαλέι.

 I vàvo tis matalèi.

 «Δεν ακούγω, μάτια μου! ποια ’σαι, δε γλέπω.

 «Δεν ακούγο, μάτια μου! πιάσε, δε γλέπο.

 «Dhen akùgho, màtja mu! pjàse, dhe ghlèpo.

 Έλα να ’χεις την ευκή του Θιου».

 έλα νάχις τιν εφκί του Θιου».

 èla nàhis tin efkì tu Thju».

 Κ’ έτσ’ η κόρη από λίγο-λίγο κατέβηκε, κι όντας πήγε να της δείξει, ίσια βγήκε το βασιλόπουλο, που ήταν κρυμμένο, και την άρπαξε και την πάει.

 Κέτς ι κόρι από λίγο-λίγο κατέβικε, κι όντας πίγιε να τις δίξι, ίσια βγίκε το βασιλόπουλο, που ίταν κριμένο, κε τιν άρπαξε κε τιν πάι.

 Kèc i kòri apò lìgho-lìgho katèvike, ki òdas pìye na tis dhìksi, ìsja vyìke to vasilòpulo, pu ìtan krimèno, ke tin àrpakse ke tin pài.

 Και τ’ αρνί και το σκυλί ακλοθούσαν από πίσω.

 Κε ταρνί κε το σκιλί ακλοθούσαν από πίσο.

 Ke tarnì ke to skilì aklothùsan apò pìso.

 Και σαν πήγαν στο βασιλικό παλάτι, έκαμε χαρά και την πήρε γυναίκα.

 Κε σαν πίγαν στο βασιλικό παλάτι, έκαμε χαρά κε τιν πίρε γινέκα.

 Ke san pìghan sto vasilikò palàti, èkame harà ke tin pìre yinèka.

 

 

 

Ο βασιλιάς αγάπησε τη νύφη του πάρα πολύ, κ’ η βασίλισσα τη φτόνησε.

Ο βασιλιάς αγάπισε τι νίφι του πάρα πολί, κι ι βασίλισα τι φτόνισε.

Ο vasiljàs aghàpise ti nìfi tu pàra polì, ki i vasìlisa ti ftònise.

 Μνια μέρα, που βγήκε το βασιλόπουλο όξω, φωνάζ’ η βασίλισσα τις δούλες, και τις λέει να πάρουν τη νύφη της να σεργιανίσ’ στο μπαχτσέ, και να τη ρίξουν στο πηγάδι.

 Μνια μέρα, που βγίκε το βασιλόπουλο όξο, φονάζ ι βασίλισα τις δούλες, κε τις λέι να πάρουν τι νίφι τις να σεριανίς στο μπαχτσέ, κε να τι ρίξουν στο πιγάδι.

 Mnja mèra, pu vyìke to vasilòpulo òkso, fonàz i vasìlisa tis dhùles, ke tis lèi na pàrun ti nìfi tis na serjanìs sto bahcè, ke na ti rìksun sto pighàdhi.

 Κι οι δούλες έκαμαν καθώς επρόσταξεν η βασίλισσα, και την έριξαν στο πηγάδι.

 Κι ι δούλες έκαμαν καθός επρόσταξεν ι βασίλισα, κε τιν έριξαν στο πιγάδι.

 Ki i dhùles èkaman kathòs epròstaksen i vasìlisa, ke tin èriksan sto pighàdhi.

 Ύστερα σαν ήρθε το βασιλόπουλο και δεν την είδε, ρωτάει τη μάνα του.

 Ίστερα σαν ίρθε το βασιλόπουλο κε δεν τιν ίδε, ροτάι τι μάνα του.

 Ìstera san ìrthe to vasilòpulo ke dhen tin ìdhe, rotài ti màna tu.

 «Μάνα, που είν’ η νύφη;» «Όξω», του είπ’ αυτή, «πήγε να σεργιανίσει».

 «Μάνα, που ίν ι νίφι;» «Όξο», του ίπ αφτί, «πίγιε να σεριανίσι».

 «Màna, pu ìn i nìfi;» «Όkso», tu ìp aftì, «pìye na serjanìsi».

 «Και καλά που δεν είν’ αυτή εδώ τώρα», είπε, «να σφάξουμε τ’ αρνί!» «Αλήθεια», είπαν κ’ οι άλλοι.

 «Κε καλά που δεν ιν αφτί εδό τόρα», ίπε, «να σφάξουμε ταρνί!» «Αλίθια», ίπαν κι άλι.

 «Ke kalà pu dhen in aftì edhò tòra», ìpe, «na sfàksume tarnì!» «Alìthja», ìpan ki àli.

 Ακούει τ’ αρνί αυτά, τρέχει στο πηγάδι και λέει της Πούλιως.

 Ακούι τάρνί αφτά, τρέχι στο πιγάδι κε λέι τις Πούλιος.

 Akùi tàrnì aftà, trèhi sto pighàdhi ke lèi tis Pùljos.

 «μωρ’ Πούλιω, θα με σφάξουν».

 «Μορ Πούλιο, θα με σφάξουν».

 «Mor Pùljo, tha me sfàksun».

 «Τσώπα, μάτια μου! και δε σε σφάζουν».

 «Τσόπα, μάτια μου! κε δε σε σφάζουν».

 «Còpa, màtja mu! ke dhe se sfàzun».

 «Μωρ’ για, τροχούν τα μαχαίρια».

 «Μορ για, τροχούν τα μαχέρια».

 «Mor ya, trohùn ta mahèrja».

 «Μ’ έπιασαν! θα με σφάξουν!» «Τι να κάμω μάτια μου;» του λέει, «με γλέπεις και μένα που είμαι».

 «Μέπιασαν! θα με σφάξουν!» «Τι να κάμο μάτια μου;» του λέι, «με γλέπις κε μένα που ίμε».

 «Mèpjasan! tha me sfàksun!» «Ti na kàmo màtja mutu lèi, «me ghlèpis ke mèna pu ìme».

 Τότες οι δούλες έπιασαν τ’ αρνί και πήγαν να το σφάξουν, κ’ εκεί που του ακούμβησαν το μαχαίρι, επερικάλεσεν η Πούλιω το Θιό κ’ είπε.

 Τότες ι δούλες έπιασαν ταρνί κε πίγαν να το σφάξουν, Κεκί που του ακούμβισαν το μαχέρι, επερικάλεσεν ι Πούλιο το Θιό κίπε.

 Tòtes i dhùles èpjasan tarnì ke pìghan na to sfàksun, Kekì pu tu akùmvisan to mahèri, eperikàlesen i Pùljo to Thiò kìpe.

 «Θε μου! τον αδελφό μου, το σκοτώνουν, και ’γω κάθουμαι στο πηγάδι».

 «Θε μου! τον αδελφό μου, το σκοτόνουν, κεγό κάθουμε στο πιγάδι».

 «The mu! ton adhelfò mu, to skotònun, keghò kàthume sto pighàdhi».

 Κοπανιά, πετάχτηκε απ’ το πηγάδι και πήγε κ’ ηύρε τ’ αρνί, που του ’χαν κομμένο το λαιμό.

 Κοπανιά, πετάχτικε απ το πιγάδι κε πίγιε κίβρε ταρνί, που τουούχαν κομένο το λεμό.

 Kopanjà, petàhtike ap to pighàdhi ke pìye kìvre tarnì, pu tuùhan komèno to lemò.

 Σκούζει, φωνάζει να τ’ αφήσουν.

 Σκούζι, φονάζι να ταφίσουν.

 Skùzi, fonàzi na tafìsun.

 Του ’χαν κόψει.

 Τούχαν κόψι.

 Tùhan kòpsi.

 «Τ’ αρνί μου», λέει αυτή, σκούζει, φωνάζει.

 «Ταρνί μου», λέι αφτί, σκούζι, φονάζι.

 «Tarnì mu», lèi aftì, skùzi, fonàzi.

 «Τ’ αρνί μου!» Παρηγοριά δεν έχει.

 «Ταρνί μου!» Παριγοριά δεν έχι.

 «Tarnì mu!» Parighorjà dhen èhi.

 Πηγαίνει ο βασιλιάς.

 Πιγιένι ο βασιλιάς.

 Piyèni o vasiljàs.

 «Τι θέλεις», της λέει, «φλουρένια μου; πες μου, τι θέλεις να σου δώσω ’γω».

 «Τι θέλις», τις λέι, «φλουρένια μου; πες μου, τι θέλις να σου δόσο γο».

 «Ti thèlis», tis lèi, «flurènja mu; pes mu, ti thèlis na su dhòso gho».

 «Τίποτες», λέει αυτή, «τ’ αρνί μου, τ’ αρνί μου!» «Τώρα ό,τι γένηκε, γένηκε», της λέει, «μόν’ τσώπα!» Και σαν το μαγέρεψαν, έβαλαν να φαν.

 «Τίποτες», λέι αφτί, «ταρνί μου, ταρνί μου!» «Τόρα ότι γιένικε, γιένικε», τις λέι, «μόν τσόπα!» Κε σαν το μαγιέρεψαν, έβαλαν να φαν.

 «Tìpotes», lèi aftì, «tarnì mu, tarnì mu!» «Tòra òti yènike, yènike», tis lèi, «mòn còpa!» Ke san to mayèrepsan, èvalan na fan.

 «Έλα να φάμε», της λεν.

 «Έλα να φάμε», τις λεν.

 «Èla na fàme», tis len.

 «Έφαγα», λέει αυτή, «δεν τρώγω τώρα άλλο».

 «Έφαγα», λέι αφτί, «δεν τρόγο τόρα άλο».

 «Èfagha», lèi aftì, «dhen trògho tòra àlo».

 «Έλα, καλή, έλα», της λεν.

 «Έλα, καλί, έλα», τις λεν.

 «Èla, kalì, èla», tis len.

 «Φάτε, σας λέγω, έφαγα εγώ».

 «Φάτε, σας λέγο, έφαγα εγό».

 «Fàte, sas lègho, èfagha eghò».

 Κι όντας σκόλασαν εκείνοι απ’ το φαγί, πήγ’ αυτή και μάζωξεν ούλα τα κόκαλα και τα ’βαλε σε μνια στάμνα και τα ’θαψε μέσα στο μπαχτσέ.

 Κι όντας σκόλασαν εκίνι απ το φαγί, πίγι αφτί κε μάζοξεν ούλα τα κόκαλα κε τάβαλε σε μνια στάμνα κε τάθαψε μέσα στο μπαχτσέ.

 Ki òdas skòlasan ekìni ap to fayì, pìy aftì ke màzoksen ùla ta kòkala ke tàvale se mnja stàmna ke tàthapse mèsa sto bahcè.

 

 

 

Κ’ εκεί που τα ’θαψε, φύτρωσε μνια μηλιά ψηλή, ψηλή, κ’ έκαμεν ένα μήλο χρυσό.

Κεκί που τα θαψε, φίτροσε μνια μιλιά ψιλί, ψιλί, κέκαμεν ένα μίλο χρισό.

Kekì pu ta thapse, fìtrose mnja miljà psilì, psilì, kèkamen èna mìlo hrisò.

 Και πολλοί πήγαν να το φτάσουν, και δε μπόρεσαν, γιατί όσο ζύγωναν σ’ αυτήν, τόσο ψήλωνεν η μηλιά.

 κε πολί πίγαν να το φτάσουν, κε δε μπόρεσαν, γιατί όσο ζίγοναν σαφτίν, τόσο ψίλονεν ι μιλιά.

 ke polì pìghan na to ftàsun, ke dhe bòresan, yatì òso zìghonan saftìn, tòso psìlonen i miljà.

 Μόν’ η Πούλιω όντας σίμωνεν, χαμήλωνε πάλι.

 Μόν ι Πούλιο όντας σίμονεν, χαμίλονε πάλι.

 Mòn i Pùljo òdas sìmonen, hamìlone pàli.

 Κ’ είπε του βασιλιά η Πούλιω.

 Κίπε του βασιλιά ι Πούλιο.

 Kìpe tu vasiljà i Pùljo.

 «Όλοι πάεκεταν και δεν φτάκεταν το μήλο, ας πάνω κ’ εγώ, θαρρώ και το φτάκω».

 «Όλι πάεκεταν κε δεν φτάκεταν το μίλο, ας πάνο κεγό, θαρό κε το φτάκο».

 «Òli pàeketan ke dhen ftàketan to mìlo, as pàno keghò, tharò ke to ftàko».

 Πήγαν, της λέει «τόσ’ άξιοι πάρα πολύ να το φτάκουν, και δεν μπόρεσαν, και θα το φτάκεις εσύ;» «Ας πάγω κ’ εγώ», του είπε, «κάμε μου το χατίρι!» «Σύρε και συ», της είπε.

 Πίγαν, τις λέι «τός άξι πάρα πολί να το φτάκουν, κε δεν μπόρεσαν, κε θα το φτάκις εσί;» «Ας πάγο κεγό», του ίπε, «κάμε μου το χατίρι!» «Σίρε κε σι», τις ίπε.

 ghan, tis lèi «tòs àksii pàra polì na to ftàkun, ke dhen bòresan, ke tha to ftàkis esì;» «As pàgho keghò», tu ìpe, «kàme mu to hatìri!» «Sìre ke si», tis ìpe.

 και μόνε ζύγωσε, χαμήλωσ’ η μηλιά, κ’ έφτασε το μήλο η Πούλιω.

 Κε μόνε ζίγοσε, χαμίλος ι μιλιά, κέφτασε το μίλο ι Πούλιο.

 Ke mòne zìghose, hamìlos i miljà, kèftase to mìlo i Pùljo.

 και της λέει το μήλο.

 Κε τις λέι το μίλο.

 Ke tis lèi to mìlo.

 «Από ’γάλι’ αγάλια τράβα, να μη με κόψεις».

 «Από γάλι αγάλια τράβα, να μι με κόψις».

 «Aghàli aghàlja tràva, na mi me kòpsis».

 Και το πήρε και το ’βαλε στη τσέπη της και φώναξε.

 Κε το πίρε κε το βαλε στι τσέπι τις κε φόναξε.

 Ke to pìre ke to vale sti cèpi tis ke fònakse.

 «Έχε γεια, γλυκύτατε μου πεθερέ, κι αυτή η σκύλα η πεθερά μου τον ύπνο να μη χορτάσει».

 «Έχε για, γλικίτατε μου πεθερέ, κι αφτί ι σκίλα ι πεθερά μου τον ίπνο να μι χορτάσι».

 «Èhe ya, ghlikìtate mu petherè, ki aftì i skìla i petherà mu ton ìpno na mi hortàsi».

 Κι έφυγε και δε μεταγύρισε.

 Κι έφιγιε κε δε μεταγίρισε.

 Ki èfiye ke dhe metayìrise.

 Κι ο Θιος τα λυπήθηκε, κ’ έτσι γίνηκεν η Πούλιω πούλια κι ο Αστερνός αυγερνός.

 Κι ο Θιος τα λιπίθικε, κέτσι γίνικεν ι Πούλιο πούλια κι ο Αστερνός αβγιερνός.

 Ki o Thjos ta lipìthike, kèci yìniken i Pùljo pùlja ki o Asternòs avyernòs.