Skip to main content

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake - λέξεις που αρχίζουν από π


 

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake

 

Λέξεις που αρχίζουν από π

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το λεξικό (ή γλωσσάρι, λόγω του μεγέθους) που παρατίθεται εδώ, βρίσκεται στις σελίδες 293-362 του βιβλίου του William MartinLeake, Researches in Greece, το οποίο τυπώθηκε στο Λονδίνο το 1814.

Για τη δημιουργία του ο συγγραφέας χρησιμοποίησε εκτός από τις λέξεις που συγκέντρωσε ο ίδιος, δύο παλαιότερα γλωσσάρια: Ένα τρίγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – αλβανίτικα) του Θεόδωρου Καβαλιώτη από τη Μοσχόπολη και ένα άλλο μεταγενέστερο τετράγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – βουλγαρικά – αλβανίτικα), προφανώς του Δανιήλ Μοσχοπολίτη. Το τελικό κείμενο επιμελήθηκε και εμπλουτίστηκε από τον Ευστράτιο, τον αλβανό δάσκαλο του Leake.

Σύμφωνα με το Leake, το λεξικό του περιέχει τις περισσότερες από τις λέξεις που ήταν τότε σε κοινή χρήση στη ρωμέικη (δημοτική νέα ελληνική) και στην αρβανίτικη (αλβανική) γλώσσα . Χρησιμοποίησε επίσης, όπως σημειώνει, την πιο λαϊκή φόρμα της ρωμέικης γλώσσας.

Στη στήλη με τα αρβανίτικα (αλβανικά), ο Leake χρησιμοποιεί πλάγια γράμματα όταν χρειάζεται για να δηλώσει διαφοροποίηση της προφοράς. Τα σημαντικότερα πλάγια που χρησιμοποιεί, και που τα αντικαθιστώ εδώ, αντιστοιχούν: το e με το ë της σύγχρονης αλβανικής γλώσσας, το s με το sh, το tz με το c και το n με το nj.

Ο Leake υπογραμμίζει το γράμμα i όταν αυτό ακούγεται ως j (γι). Εδώ το i αντικαθίσταται με j.

Τα κεφαλαία γράμματα που βάζει ο Leake δίπλα σε κάποιες αλβανικές λέξεις, σημαίνουν δάνειο - κατά την γνώμη του - από την αντίστοιχη γλώσσα: H. (Hellenic), L. (Latin), l. L. (low Latin), F. (French), It. (Italian), S. (Saxon), G. (Gothic), T. (Turkish), Sc. (Sclavonian), R. (Romaic).

Τέλος, διατηρώ την ορθογραφία του Leake για τη ρωμέικη (πλην του πολυτονικού) και την αγγλική γλώσσα.

Π

παβόνι παγόνι,

peacock,

palùa m.

παγαίνω, πάγω,

 

I go,

 

vète, - p. vàgita.

πηγαίνω, υπάγω,

παγίδα,

snare, trap,

gràckë.

πάγος,

frost, ice,

àkul.

παγώνω,

I freeze, am frozen,

bëkhem àkul, grinj.

παζάρι,

market-place, price,

pazàr T.

παθαίνω,

I suffer,

pësònj L.

πάθος,

 

suffering, passion,

pësìm, - khastalëk,

malady,

sëmùndë T.

παϊβάνι T.

fetter for picketing horses,

kjostèkë.

παιδεύω,

I instruct, chastise,

mundònj.

παιδί,

boy, child,

djàlë m.

παίζω,

I play,

ljùanj, p. ljokhita.

παιγνήδι,

play, game,

ljòndrë.

παλαβός,

foolish,

imàrrë.

παλαίβω, παλεύω,

I wrestle,

mùndem.

παλαιός,

ancient,

mòcim, ivjetër L.

παλαμάρι,

cable.

  -

παλάμη,

palm of the hand,

pëlëmbë, supljàkë.

παλάτι,

palace,

seràe T.

παλικάρι,

young man, courageous,

trim.

παλικαρία,

bravery,

trimërì.

πάλιν,

again,

persërì.

παλούκι, παρμάκι

stake,

khu m.

παλουκώνω,

I empale,

vë bë khu.

πανηγύρι

feast, fair,

panaìr.

πανί,

 

cloth,

pelkhùrë,

sail,

pruth.

πανούκλα,

plague,

murtàjë.

πάντα, πάντοτε,

always,

kurdò, dàìma T.

παντού,

everywhere,

kudò.

παξιμάδι,

biscuit,

paximàth.

παπάς,

priest, secular clergyman,

prift S.

παπαδιά,

priest's wife, priestess,

priftërèsë.

παπλαμούδα,

flake,

fljòkë l. L.

πάπλωμα,

coverlet,

jorgà T. m.

παπούτζι,

slipper,

këpùcë.

πάππος,

grandfather,

giùsh.

παράδεισος,

paradise,

cenèt T.

παρακαλώ,

I pray,

ljùtem.

παράμερα,

apart.

 -

παραμύθι,

fable, tale.

 -

παρανόμι,

surname.

 -

παρθένος,

virgin,

vìrghir L.

παρτίδον,

resolve, party, ship.

 -

παστός,

 

pickled meat, fish, &c.

pastërmàkh.

 

pickle foe curing meat, &c.

πάστρα,

cleanliness, neatness,

paklëk.

παστρεύω,

I cleanse,

pastronj.

πασχίζω,

I endeavour, domyutmost,

calistìs.

πατέρας,

father,

babà T. at T. also G.

πάτος,

bottom,

fund L.

πατώ,

I tread,

shkel.

πάτημα,

step, tread,

gjumë - tëshkèlturë.

πατητήρι,

stirrup,

kantërùset.

πατούνα,

sole of the foot.

 -

πάτωμα,

story of a house.

 -

παύω,

I cease, rest.

pushòn.

παχύς,

fat,

imàimë, igjàlturë.

παχαίνω, παχύνω,

I fatten, become fat.

manj, gjal.

πάχνη,

hoar-frost.

brìmë It.

παχνί,

manger, stall,

grasht.

πεδιάδα,

plain,

fùse.

πεδουκλώνω,

 

I trip, (neuter)

penkòkhem.

trip up, (active)

penkònj.

πεζός,

on foot,

këmbes.

πεζεύω,

I dismount,

cbres be këmbë.

πεζοδρόμος,

foot-messenger.

 -

πεζούρα,

infantry,

këmbësìrë.

πείνα,

hunger,

ùrëtë, urì.

πεινώ,

 

I am hungry,

më vjèn urì -

 

urëtòkhem.

πειράζω,

I torment, teaze,

gas, - gàva.

πείραξις,

importunity, persecution,

tëgàrë.

πείσμα,

Ill-humour, spite, obstinacy

inàt.

πελεκώ,

I cut with a hatchet,

 

πελεκώνω,

chissel, plane,

kdhënd.

πενθερός,

father-in-law,

vjèkhër.

πεπώνι,

melon,

pjepër.

πέρδικα,

partridge,

thelëzë, thëlëncë.

περιβόλι,

garden,

gheradìnë It.

περιγιάλι,

sae-shore.

 

περιπατώ,

I walk about,

ècënj - p. èca.

περισσός,

much, more than enough,

shùmë.

περισσότερον,

more.

 

περιστέρι,

pigeon,

pelùmbë L.

πέρνω,

I take,

mar - p. mòra.

πάρσιμον,

taking, capture,

temàrrë.

περνώ,

I pass,

skonj.

πέραμα,

passage, place of passing,

tëshkùarë.

περόνι,

buckle.

  -

περούνι, πηρούνι,

fork,

pirùa, furkulìcë.

πέρυσι,

last year,

vjèt.

περσινός,

of last year,

ivjènmë.

πετάω, πετώ,

I fly,

fluturònj S.

πέταλον,

horse-shoe,

potkùa.

πεταλούδα,

butterfly, moth,

pervàne.

πετεινός,

cock,

këndès, kokòsh R.

πετζί,

skin, hide, leather,

lëkùrë, shol.

πέτρα,

stone,

gur.

πεύκος,

pine-tree,

borìkë.

πέφτω,

I fall,

bìe - p. ràshë.

πέσιμον,

fall,

tërënë.

πηγάδι,

well,

pus.

πηγούνι,

chin,

gùshë - vëntimjèkres.

πήγω,

I coagulate, churn,

biz.

πηδώ,

I leap,

kecènj.

πηλαλώ,

I run, gallop,

vrapònj.

πηλός,

mud, clay,

ltë,

πήχη, πήχυς,

ell, cubit,

kut.

πιάνω,

I catch,

zë - p. zùra.

πιάνομαι,

I am caught,

zìrem.

πιθαμή,

palm, span,

pëlëmbë.

πιθάρι,

jar, earthen vase,

kip, kjùp.

πίκρα, πρίκα,

bitterness, grief,

idherìm.

πικρός,

bitter,

iìdherë.

πίνω,

I drink,

pi - p. pìva.

πιοτόν,

drink, beverage,

tëpìrë.

πιπέρι,

pepper,

pipèr.

πίσσα,

pitch, tar,

pìsë, sèrë.

πίστις,

faith, trust,

bèsë.

πιστεύω,

I believe

besònj, inanìs T.

πιστός,

faithful,

imbëshësë.

πιστικός,

shepherd,

cobàn T.

πίτα,

pie,

ljakrùar.

πιτακτού, πιταυτού,

expressly.

 -

πλάγι,

side,

tërthòrë.

πλαγινά,

obliquely, on one side,

tërthòri, bë brìnjë.

πλαγιάζω,

I lie down,

bìe bërbrìnjë.

πλάθω,

I invent, feign,

gatùanj.

πλάκα,

flat stone, tile,

plòcë.

πλακώνω,

I oppress,

pljakòs.

πλάνη,

deceit, error,

gënèshtë, duzmè.

πλανώ,

I deceive,

gënènj.

πλάτανος,

plane-tree,

rep.

πλατινά,

broadly, widely,

gërë.

πλατύνω,

I widen, make broad,

cgerònj.

πλέκω,

I knit, plat,

blex.

πλεξούδα,

tress, tissue, knitting,

 

kòsë, bisk, gërsètë.

 

πλόκαμος,

πλερώνω, πληρώνω,

I pay,

pankùanj.

πλευρόν,

side (of the body)

 

brìnjë.

πλευρά,

ribs,

πληγή,

wound,

pljànkë.

πληθάρι,

brick,

plithàr.

πλήθος,

multitude, great quantity,

sumìcë.

πλήθια,

in abundance,

bòl.

πληθύνω,

I multiply,

shumetònj, shumònj.

πλην,

except,

tùtu.

πλησιάζω,

I approach,

afëròkhem.

πλουμίζω,

 

I adorn,

stolìs H. R.

I embroider,

kënjdìs.

πλούτος

 

wealth,

 

tëpënkàtë -

penkatesì.

πλύνω,

I wash,

lianj.

πνέμα

breath,

shpìrë L.

πνεύμονας,

 

lungs,

 

plemòni.

φλεγμόνι

πνίγω,

I drown, suffocate,

but.

ποδάγρα,

gout,

përdhès.

ποδάρι,

foot

këbë.

ποδιά,

apron,

podhjè, futjà.

ποδια βουνού,

foot of a mountain,

rëzëmàlit.

ποκάρι,

fleece,

bàskë, lesh.

πόλεμος,

war, battle,

ljùftë.

πολύς, pl. πολλοί,

many,

shùmë.

πόνος,

pain,

tëdhëmburë.

πονώ,

I am pain, complain,

më dhëmb.

ποντίκι,

mouse,

mi H.

πόρνος,

adulterer, whoremonger,

kurvàr.

πορνή,

whore,

potànë It. - kakhpè.

πόρτα,

door,

pòrtë.

πόσος,

as many,

sa.

ποτάμι,

river,

ljùmë m.

πότε;

when ?

kur ?

ποτέ,

never,

kùrrë.

ποτήρι,

cup, drinking vessel,

potìr, kùpë.

ποτίζω,

I water, give to drink,

potìs - vandìt.

πουγγί,

purse,

kèsë.

πουλάρι,

colt,

mës.

πουλί,

bird,

zok. a. zòngu.

πουλώ,

I sell,

shes - p. shìta.

πούλημα,

sale,

teshìturë.

πούπετες,

some where, no where.

 -

πράγμα,

thing,

gë.

πράσινος,

green,

ghesìlë.

πράσον,

leek,

presh.

πρέπει

 

it behoves,

 

gjàn, ughendìs,

èshtë caìs.

πριόνι

saw,

shàrrë.

πρίσκω,

 

I swell,

 

ën, p. ëra,

ëkhem - p. uënca.

πρίσμα,

swelling,

tënturë.

πρόβατον,

sheep, ewe,

dèlë - pl. dhen.

προίκα,

dowry,

 

pàghë It.

 

προικιόν,

προκόβγω,

 

I profit, make progress,

prokòps.

 

am successful,

πρόπαππος,

great grandfather,

stërgjùs.

 

ancestor,

 

προσέτι,

more, sequel.

 -

προσκέφαλον,

cushion, pillar,

ghjastèk.

προσκυνώ,

I adore, reverence, salute,

ifàl.

προστάζω,

I command,

urdhërònj.

πρότριτα,

 

the day before yesterday,

 

njëdìtëzë.

προχθές,

προψές,

the night before last,

njënàtëzë.

πρώιμος,

ripening early, premature.

 -

πρώτος,

first,

ipàrë.

πρώτα, πρωτήτερα,

before,

.

πταίγω, φταίω,

I sin, err,

fëghènj.

πτελέα, φτελέα,

elm,

blinj.

πτερνίζομαι,

 

I sneeze,

 

teshëtìnj.

φταρνίζομαι,

πτέρνα, φτέρνα,

heel,

thëmbrë.

πτερόν, φτερόν,

wing,

kràkhë, pëndë,

πτύω, φτύω,

I spit,

mpstùnj.

πτωχός, φτωχός,

poor, beggar,

ivàrfërë.

πυκνός,

dense, thick,

idënturë.

πυκνώνω,

I thicken,

dëntësònj.

πύργος,

tower,

kùle T.

πωρικόν,

fruit,

pèmë, ghenùse.