Skip to main content

Η μακεδονική γλώσσα στην απογραφή του 1920 [1995]


 

Η μακεδονική γλώσσα στην απογραφή πληθυσμού του 1920

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Τη 19η Δεκεμβρίου 1920 πραγματοποιήθηκε η γενική απογραφή του πληθυσμού του ελληνικού κράτους και των ελλήνων υπηκόων που βρίσκονταν στην αλλοδαπή. Η απογραφή αυτή ήταν η πρώτη πλήρης καταγραφή των κατοίκων των νέων επαρχιών του ελληνικού βασιλείου (και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους) καθώς η «Απαρίθμησις των κατοίκων των νέων επαρχιών της Ελλάδος» που διεξήχθη από τον ελληνικό στρατό το Σεπτέμβριο του 1913 παρείχε μόνο πληροφορίες για τον αριθμό των κατοίκων ανά οικισμό και διάκριση κατά φύλο.

Το απογραφικό δελτίο το οποίο χρησιμοποιήθηκε περιελάμβανε ερωτήματα για το όνομα, το επώνυμο, την ηλικία, τον τόπο γεννήσεως, την υπηκοότητα, τη δημοτικότητα, την οικογενειακή κατάσταση, την εκπαίδευση, το επάγγελμα ή την πιθανή ανεργία, χαρακτηρισμό των τυφλών και των κωφαλάλων και πληροφορίες για τα μέλη των οικογενειών που είχαν μεταναστεύσει στο εξωτερικό. Επίσης υπήρχαν ιδιαίτερες ερωτήσεις για τη θρησκεία και τη γλώσσα των απογραφέντων.

Η σχετική ερώτηση για τη θρησκεία ήταν: «Ποίον είνε το θρήσκευμά σου; Αν είσαι Χριστιανός να γράψης και το δόγμα εις το οποίον ανήκεις, δηλ. αν είσαι ορθόδοξος, σχισματικός, καθολικός ή διαμαρτυρόμενος».

Η δε ερώτηση για τη γλώσσα είχε ως εξής: «Ποία είνε η μητρική σου γλώσσα δηλ. ποία είνε η γλώσσα την οποίαν έμαθες από μικρός και την οποίαν ομιλείς εις την οικίαν σου. Εάν η μητρική σου γλώσσα δεν είνε η ελληνική, γνωρίζεις και την Ελληνικήν; (ναι ή όχι)» [1].

Όπως καταλαβαίνει ο καθένας, με ένα τέτοιο ερωτηματολόγιο, η ελληνική διοίκηση συγκέντρωσε όλα τα απαραίτητα στοιχεία που χρειαζόταν για τη χάραξη πολιτικής. Στα ζητήματα δε των γλωσσικών και θρησκευτικών μειονοτήτων, είχε πλέον μια πλήρη εικόνα του θρησκευτικού και γλωσσικού χάρτη του πληθυσμού των προσαρτηθέντων εδαφών μετά τους δύο βαλκανικούς και τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, και μάλιστα στο μικρό επίπεδο του κάθε οικισμού χωριστά.

Τα αναλυτικά αποτελέσματα της απογραφής που δημοσιεύτηκαν, όσα δηλαδή αφορούσαν πληροφορίες ανά οικισμό, περιορίστηκαν τελικά στον πραγματικό πληθυσμό κατά φύλο, στον οποίο όμως υπολογιζόταν και ο αριθμός των στρατευμένων και ευρισκομένων στην Μικρά Ασία.

Οι  πληροφορίες που αφορούσαν τη γλώσσα και τη θρησκεία είχε αποφασιστεί να δημοσιευτούν ανά γεωγραφικό διαμέρισμα. Γι’ αυτό το λόγω είχε προγραμματιστεί η  δημοσίευση δέκα τόμων, ένα για κάθε διαμέρισμα: «Στερεά Ελλάς και Εύβοια, Θεσσαλία και Άρτα, Ιόνιοι Νήσοι, Κυκλάδες Νήσοι, Πελοπόννησος, Μακεδονία, Ήπειρος, Νήσοι Αιγαίου, Κρήτη, Δυτική Θράκη». Με κυβερνητική όμως απόφαση, δόθηκε εντολή να δημοσιευτούν μόνοι οι πέντε πρώτοι από τους προαναφερόμενους τόμους. Το ελληνικό κράτος δεν άντεχε να ανακοινώσει τα στοιχεία της απογραφής για τη γλώσσα και τη θρησκεία των νέων υπηκόων του που ζούσαν στη Μακεδονία και τη Θράκη. Αν το έπραττε, χωρίς να παραχαράξει τους αριθμούς, θα εμφανιζόταν να έχει κατακτήσει περιοχές όπου είτε δεν υπήρχαν ορθόδοξοι ελληνόφωνοι, είτε οι τελευταίοι αποτελούσαν μειονότητα.

Το πόσο σημαντικό ήταν το ζήτημα, φαίνεται από το γεγονός πως δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα ούτε τα συγκεντρωτικά στοιχεία της επικράτειας που αφορούσαν τη θρησκεία και τη γλώσσα των κατοίκων.

Οι πολιτικοί και πνευματικοί ηγέτες του ελληνικού έθνους υποστηρίζουν με πάθος πως δεν υπάρχει μακεδονικό έθνος. Στο επιχείρημα ότι το έθνος αποτελεί μια ιδεολογική κοινότητα (ηλικίας δύο αιώνων) και ένας λαός μέσα από ιδεολογικούς ατραπούς μπορεί να αυτοανακηρυχθεί σε έθνος, όπως συνέβη το 19ο αιώνα με τους Έλληνες και στις αρχές του 20ου με τους Μακεδόνες [2], ανταπαντούν – αυθαίρετα  μεν αλλά πιστεύοντάς το – πως τα έθνη υπάρχουν εδώ και χιλιάδες χρόνια και εδράζονται σε βασικά πολιτισμικά στοιχεία, το κυριότερο δε εξ αυτών είναι η γλώσσα. Συνεχίζοντας το συλλογισμό τους, ισχυρίζονται πως η μακεδονική γλώσσα, δεν αποτελεί χωριστή γλώσσα, αλλά μία διάλεκτο της βουλγαρικής. Επομένως είναι αδύνατο να υπάρχει μακεδονικό έθνος, χωρίς να υπάρχει μακεδονική γλώσσα.

 

Ακόμα και εάν μπει κάποιος καλόπιστος σε αυτή τη λογική και θελήσει να μελετήσει το ζήτημα, θα δει πως εκτός των Ελλήνων και των Βουλγάρων, η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα των γλωσσολόγων θεωρεί τη μακεδονική ως ιδιαίτερη γλώσσα που ανήκει στην ευρύτερη ομάδα των νότιων σλαβικών γλωσσών.

Ο έλληνας εθνικιστής είναι όμως είναι ιδιαίτερα πείσμων και ισχυρογνώμων. Εφ’ όσον η πολιτική και πνευματική ηγεσία των Ελλήνων δεν αναγνωρίζει την ύπαρξη της μακεδονικής γλώσσας, γι’ αυτόν η μακεδονική γλώσσα δεν υπάρχει.

Στα τέλη του 1994, μελετώντας στη βιβλιοθήκη της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος, τα δημοσιευμένα (αλλά εμφανώς παραχαραγμένα) στοιχεία για τη γλώσσα των κατοίκων των πέντε νοτίων γεωγραφικών διαμερισμάτων της χώρας, βρήκα μία πληροφορία εξαιρετικής σημασίας, μία απόδειξη που τίναζε στον αέρα το βασικό επιχείρημα της πολιτικής και ιδεολογική επίθεσης του ελληνικού έθνους, στη σύγχρονη φάση του μακεδονικού ζητήματος. Ξεφυλλίζοντας τον τόμο «Απογραφή του πληθυσμού της Ελλάδος κατά την 19η Δεκεμβρίου 1920 / αποτελέσματα δια Θεσσαλίαν και Άρταν, Αθήνα 1929», φτάνοντας στις σελίδες 181-182 που αφορούν το νομό Τρικάλων βρήκα  ένα πίνακα που περιείχε τα εξής στοιχεία:

 

Γλώσσα

Παίδευσις

Φύλον

Πραγματικός

πληθυσμός

Ορθόδοξοι

Σχισματικοί

Mουσουλμάνοι

Ισραηλίται

Μακεδονική

Macédonienne

Εγγράματοι

Άρρενες

17

17

-

-

-

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

17

17

-

-

-

Αγράμματοι

Άρρενες

20

20

-

-

-

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

20

20

-

-

-

Μη δηλωθείσα

Άρρενες

-

-

-

-

-

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

-

-

-

-

-

Σύνολον

Άρρενες

37

37

-

-

-

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

37

37

-

-

-

Εξ ων γνωρίζουσι

και Ελληνικήν

Άρρενες

11

11

-

-

-

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

11

11

-

-

-

Σερβική

Serbe

Εγγράματοι

Άρρενες

14

12

-

2

-

Θήλεις

1

1

-

-

-

Σύνολον

15

13

-

2

-

Αγράμματοι

Άρρενες

12

4

-

7

1

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

12

4

-

7

1

Μη δηλωθείσα

Άρρενες

-

-

-

-

-

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

-

-

-

-

-

Σύνολον

Άρρενες

26

16

-

9

1

Θήλεις

1

1

-

-

-

Σύνολον

27

17

-

9

1

Εξ ων γνωρίζουσι

και Ελληνικήν

Άρρενες

19

16

-

2

1

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

19

16

-

2

1

Βουλγαρική

Bulgare

Εγγράματοι

Άρρενες

176

35

140

1

-

Θήλεις

1

1

-

-

-

Σύνολον

177

36

140

1

-

Αγράμματοι

Άρρενες

41

17

23

1

-

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

41

17

23

1

-

Μη δηλωθείσα

Άρρενες

-

-

-

-

-

Θήλεις

-

-

-

-

-

Σύνολον

-

-

-

-

-

Σύνολον

Άρρενες

217

52

163

2

-

Θήλεις

1

1

-

-

-

Σύνολον

218

53

163

2

-

Εξ ων γνωρίζουσι

και Ελληνικήν

Άρρενες

212

49

163

-

-

Θήλεις

0

-

-

-

-

Σύνολον

212

49

163

-

-

 

Όπως καταλαβαίνει κάθε νοήμων άνθρωπος, η είδηση [3] που κρύβεται σε αυτόν τον πίνακα είναι καταλυτική για την αποδόμηση του ελληνικού εθνικού μύθου στο μακεδονικό ζήτημα. Μακεδονική γλώσσα, διάφορη της βουλγαρικής και της σερβικής, υπάρχει και οι ομιλούντες αυτή τη γλώσσα στην Ελλάδα έχουν επίσημα καταγραφεί από το ελληνικό κράτος κατά την απογραφή του 1920. Παρότι το ελληνικό έθνος είχε κρύψει καλά αυτό το μυστικό, κάποιος ξέχασε να σχίσει μία σελίδα από ένα παλιό και σπάνιο βιβλίο.

Οι Μακεδόνες (καθώς επίσης οι Βούλγαροι και οι Σέρβοι) που βρίσκονται στο νομό Τρικάλων το Δεκέμβριο του 1920, είναι προφανώς οικονομικοί μετανάστες της εποχής που έχουν κατέβει να δουλέψουν στη Θεσσαλία. Στις ελληνικές πηγές που αναφέρονται στην ένοπλη διαμάχη της περιόδου 1904-1908 στη Μακεδονία, συναντάς αποσπάσματα που σχολιάζουν τον «ύποπτο» ρόλο αυτών των εργατών γης, ξυλοκόπων, καρβουνιάρηδων κλπ. που πήγαιναν να δουλέψουν στην Ελλάδα και οι οποίοι θεωρούνται ως πιθανοί πράκτορες των μακεδόνων αυτονομιστών. Πολλοί από αυτούς παρακολουθήθηκαν από τις ελληνικές αρχές ασφαλείας, τρομοκρατήθηκαν και φυλακίστηκαν. Το ότι πρόκειται για οικονομικούς μετανάστες προκύπτει επίσης από το γεγονός πως δεν υπάρχει ούτε μία γυναίκα μεταξύ των 37 ατόμων που μιλούν μακεδονικά.

Από αυτούς τους Μακεδόνες, εγγράμματοι είναι δεκαεπτά. Έντεκα από αυτούς γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα, που σημαίνει πως σαν παιδιά πήγαν σε πατριαρχικό σχολείο. Υπάρχουν όμως και έξι εγγράμματοι που δεν ξέρουν ελληνικά, κάτι που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι έμαθαν γράμματα σε εξαρχικό σχολείο.

Το επίσημο αυτό ντοκουμέντο του ελληνικού κράτους, αποδεικνύει ότι η μακεδονική γλώσσα δεν «κατασκευάστηκε στα γλωσσικά εργαστήρια των Σκοπίων» στα τέλη της δεκαετίας του 1940, όπως υποστηρίζει ο ελληνικός εθνικισμός δια του θεσμικά αρμοδίου εκπροσώπου του, γλωσσολόγου και πρύτανη του πανεπιστημίου Αθηνών Γεωργίου Μπαμπινιώτη. Η μακεδονική γλώσσα έχει επισήμως αναγνωρισθεί από το ελληνικό κράτος, πριν οι σύγχρονοι κορυφαίοι έλληνες διαμορφωτές της κοινής γνώμης γεννηθούν.

[1] Μιχαήλ Χουλιαράκη, Γεωγραφική, διοικητική και πληθυσμιακή εξέλιξις της Ελλάδος 1821-1971, τόμος Γ΄, Αθήναι 1976, σελ. 363.

[2] Όπως προκύπτει από μία εξαντλητική έρευνα, που έκανα με τη μηχανή αναζήτησης που υπάρχει στην ιστοσελίδα του Elis Island, κατά την άφιξή τους στις Ηνωμένες Πολιτείες δήλωσαν μεταξύ των ετών 1897-1924, στην εκεί υπηρεσία υποδοχής των μεταναστών, ότι είναι εθνικά Μακεδόνες 8608 άτομα. Από αυτούς οι 7.300 περίπου μετανάστευσαν μέχρι και το 1912, πριν δηλαδή τους βαλκανικούς πολέμους και τον κατακερματισμό της Μακεδονίας. Επομένως η ύπαρξη μακεδονικού έθνους, με καταγεγραμμένα χιλιάδες ονοματεπώνυμα ατόμων που δήλωσαν ότι ανήκουν σε αυτό, την ηλικία τους και τον οικισμό που ζούσαν, έχει συμβεί μια γενιά πριν αναλάβει ο Τίτο την ηγεσία της Γιουγκοσλαβίας.

[3] Πρώτη ανακοίνωσή μου στο περιοδικό Зора, τεύχος 6, Ιανουάριος 1995.