Skip to main content

Το τετράγλωσσο λεξικό του Δανιήλ Μοσχοπολίτη (1802) - πρόλογος & στίχοι 1-192

 

Το τετράγλωσσο λεξικό του Δανιήλ Μοσχοπολίτη (1802)

πρόλογος & στίχοι 1-192

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το τετράγλωσσο λεξικό του Δανιήλ Μοσχοπολίτη (στη μη ελληνική βιβλιογραφία το συναντάμε ως tetragloson ή tetraglosson lexicon του Daniil Moscopoleanul ή Daniil Moshopolitis ή Danail Moskopolski ή απλώς Danilov), που δημοσιεύουμε εδώ, περιέχεται στο βιβλίο «Εισαγωγική Διδασκαλία» που τυπώθηκε το 1802 και συγγραφέας του είναι ο Βλάχος Δανιήλ Μιχάλης Αδάμης Χατζής από τη βλάχικη κωμόπολη Μοσχόπολη (Moscopole ή Voskopojë) της Αλβανίας. Ο Δανιήλ βρίσκεται ενταγμένος στην ιεραρχία της ορθόδοξης εκκλησίας. Αλλού αναφέρεται σαν παπάς, ιεροκήρυκας και δάσκαλος και αλλού ως σακελλάριος ή οικονόμος. Σε κάθε περίπτωση αποτελεί στέλεχος του ιδεολογικού μηχανισμού του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως στην περιοχή της μητρόπολης Πελαγωνείας (Bitola). Γεννημένος στα προεθνικά βαλκάνια το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, ο Βλάχος (Αρομάνος) Δανιήλ, έχει μάθει, για να εξασφαλίσει τον επιούσιο, την «ιερή» ελληνιστική, την επαγγελματική γλώσσα της φαναριώτικης γραφειοκρατίας και σταδιοδρομεί φροντίζοντας για τη διάδοσή της.

Παρότι δεν αναγράφεται, έμμεσα προκύπτει πως η έκδοση του 1802 της «Εισαγωγικής Διδασκαλίας», ήταν η δεύτερη έκδοση. Υπολογίζεται πως έχει προηγηθεί μια πρώτη έκδοση το 1794, από την οποία δεν σώζεται κανένα αντίγραφο. Φαίνεται πως το μικρότερο σε έκταση λεξικό της πρώτης έκδοσης, είναι αυτό που αναπαρήγαγε ο Leake σαν «Pentagloss Exercises» στις σελίδες 383-402 του έργου του «Researches in Greece», έχοντας μεταγράψει με λατινικούς χαρακτήρες όλες τις γλώσσες εκτός από τα «ρωμέικα» και έχοντας προσθέσει μια δική του αγγλική μετάφραση.

Ο Δανιήλ φιλοδοξεί να συνεχίσει το έργο του προγενέστερού του στη Μοσχόπολη, ιεροκήρυκα, διδασκάλου και πρωτοπαπά, Αναστάσιου Καβαλιώτη, του συγγραφέα της τυπωμένης στη Βενετία το 1770 τρίγλωσσης (ρωμέικα, βλάχικα και αλβανίτικα) «Πρωτοπειρίας».

Ο Δανιήλ δεν κρύβει τις προθέσεις του: η σταδιοδρομία ενός χριστιανού νέου στην οθωμανική επικράτεια περνάει μέσα από την εκμάθηση της γλώσσας των ευαγγελίων. Στους «βαρβαρόφωνους» Βλάχους, Αλβανούς και Βουλγάρους, συνιστά για το καλό τους να ξεχάσουν το γρηγορότερο τη μητρική τους γλώσσα. Το βιβλίο του, και κυρίως το τετράγλωσσο συγκριτικό λεξικό που περιέχει, προσφέρει σε κάθε ενδιαφερόμενο αυτή την ευκαιρία.

Όπως γράφει στον πρόλογο: Αλβανοί, Βλάχοι, Βούλγαροι, Αλλόγλωσσοι, χαρείτε, κι ετοιμασθείτε όλοι σας Ρωμαίοι να γενείτε. Βαρβαρική αφήνοντες γλώσσαν φωνή και ήθη. Ξυπνήσατε απ’ τον βαθύ ύπνο της αμαθείας. Ρωμαίικια γλώσσα μάθετε. Μητέρα της Σοφίας….

Ο Δανιήλ κάνει λόγο για Ρωμιούς και όχι για Έλληνες, μια και οι Έλληνες (Greeks) ήταν για την ορθόδοξη εκκλησία, αλλά και για όλο τον κόσμο, οι αρχαίοι πολυθεϊστές κάτοικοι της χώρας, οι παλαιοί ηττημένοι εχθροί του χριστιανισμού.

Δεν ξέρω αν ο Δανιήλ είχε μάθει κάποια βόρεια διάλεκτο της ρωμέικης (romaic) γλώσσας, όπως εκείνη λόγου χάρη που μιλούσαν οι αγράμματοι Ρωμιοί που ζούσαν στα χωριά νότια του Αργυρόκαστρου (Gjirokastër). Η γλώσσα πάντως που ονομάζει «ρωμαίικα» είναι ένα δικό του κατασκεύασμα, ένα κακό μίγμα ρωμέικων λέξεων και μιας εκκλησιαστικής-συντεχνιακής γλώσσας, νεκρής εκτός των εντύπων - εγγράφων της εκκλησίας και των βιβλίων κάποιων εμπόρων.

Το τετράγλωσσο λοιπόν λεξικό δεν έχει ενδιαφέρον ως προς τη ρωμέικη πλευρά του. Έχει ωστόσο ιδιαίτερη αξία για τα υπόλοιπα μέρη του.

Η βλάχικη (aromanian) είναι η μητρική γλώσσα του συγγραφέα. Παρά το μειονέκτημα, του ότι ο Δανιήλ χρησιμοποιεί ελληνικούς χαρακτήρες και δεν μπορεί έτσι να αποδώσει σωστά τα «αλλόγλωσσα», το βλάχικο κομμάτι θεωρείται ως ένα σημαντικό - πρώιμο χρονικά κείμενο της βλαχικής.

Το τμήμα με τα «αλβανίτικα» (: αλβανικά), είναι γραμμένο, άγνωστο αν από τον ίδιο ή κάποιο συνεργάτη του, στην τοσκική διάλεκτο. Ίσως εμφανίζει τη γλώσσα που μιλούσαν την εποχή εκείνη οι κάτοικοι του Αρναούτ Μαχαλεσί της Μοσχόπολης.

Εξαιρετική σπουδαιότητα παρουσιάζει το γραμμένο στα «βουλγάρικα» μέρος. Το κομμάτι αυτό δεν γράφτηκε από το Δανιήλ αλλά από κάποιον παπά Στέφανο που ζούσε τότε στην Αχρίδα (Οχρίδα - Ohrid). Σε γράμμα του με ημερομηνία 13 Απριλίου 1793 (που βρέθηκε και δημοσιεύτηκε το 1925), ο Δανιήλ παρακαλεί τον παραπάνω γνωστό του παπά να μεταγλωττίσει στα «βουλγάρικα» το χειρόγραφο λεξικό, για να το στείλει μέχρι το Πάσχα του ίδιου χρόνου να τυπωθεί στη Βενετία. Ωστόσο αυτά τα «βουλγάρικα» του παπά Στέφανου, ήταν η σήμερα θεωρούμενη, από τους ειδικούς γλωσσολόγους, μακεδονική διάλεκτος της περιοχής της Οχρίδας. Και το μέρος αυτό του λεξικού, αποτελεί το πρώτο γνωστό γραπτό μνημείο της μακεδονικής (macedonian) γλώσσας.

Συνυπολογιζόμενων όλων αυτών, προκύπτει το πολύτιμο του τετράγλωσσου λεξικού, για όσους βεβαίως ενδιαφέρονται να ασχοληθούν σοβαρά με το βαλκανικό πολιτισμικό παρελθόν.

Στην παρούσα δημοσίευση του τετράγλωσσου λεξικού χρησιμοποιείται η δεύτερη έκδοση του 1802 (από την οποία ελάχιστα αντίτυπα έχουν σωθεί) και η αγγλική μετάφραση του Leake του 1814, για όσους στίχους υπάρχουν (στίχοι μάλλον αντιστοιχούν στο χαμένο σώμα της πρώτης έκδοσης του 1794).

Τη στήλη με τα λεγόμενα «ρωμαίικα» την αντιγράφω χρησιμοποιώντας το μονοτονικό. Στις στήλες με τις άλλες γλώσσες, αφήνω παντού τα υπογραμμισμένα από το Δανιήλ γράμματα, χρησιμοποιώ το ίδιο σημείο για όλους τους τόνους, παραλείπω τα πνεύματα, αντικαθιστώ το ελληνικό «α» με ένα μικρό σημάδι από κάτω, με το λατινικό a. Τέλος προσθέτω μια πρώτη στήλη για την αρίθμηση των στίχων.

 

26 Οκτωβρίου 2009

 

 

ΑΡΧΗ ΤΕΤΡΑΓΛΩΣΣΟΥ ΛΕΞΙΚΟΥ

 

 

English (Ιγκλέσικα)

Leake

Ρωμαίικα

Βλάχικα

Βουλγάρικα

Αλβανίτικα

1

God

Ο Θεός

Τουμνιτζàου

Γόσποτ

Περaντία

2

made

έκαμε

φέτζε

στόρη

μπàρη

3

heaven

τον ουρανόν

τζέρρου

νέποτω

κιέλτ

4

the earth

την γην

λόκλου

ζέμιατα

δέννa

5

the sun

τον ήλιον

σοάρλε

σàντζετω

τίελλνα

6

the moon

το φεγγάρι

λούννα

μεσετζήνατα

χàννζεα

7

the stars

τα άστρα.

στιάλλε.

σβέστητε.

ιούγιετ.

8

and afterwards

Και ύστερα

Σσή ταπόια

Ή σέτνε

Εδέ παστάη

9

commanded

επρόσταξε

ουρσή

πώελλια

ουρδαρόη

10

the sea

την θάλασσαν

αμάρια

μόρετω

τέτνα

11

the lakes

ταις λίμναις

πàλτζηλλε

εζάρατα

γκιόληρατ

12

the rivers

τα ποτάμια

ρàουρρε

ρέκιτε

λιούμaρατ

13

and they sent forth

και εύγαλαν

σση σκοάσιρa

ή ιζβάτωα

εδέ ντζούαρa

14

fish

τα οψάρια

πέσκηλλι

ρήπητε

πέσκιτ

15

 

τα χέλια.

ουχέλληλε.

ιαγκούλητε.

γκιάλλιατa.

16

Again he spake

Πάλιν είπεν

Νaπόη τζήσε

Πακ ρέτζε

Πaρσaρή θά

17

and there came forth

και ευγήκαν

σσή ισσήρε

ή ιζλέκωα

εδέ τούαλλa

18

upon the earth

απάνω εις την γην

τεσούπρα πρε λόκου

γκώρε νά ζέμιατα

σήπaρ μπή δέτ

19

all the trees

όλα τα δένδρα.

τούτζη άρπουλλι.

σφήτε ντέρβια.

γκίθa τούρaτ.

20

And the earth is

Και είναι η γη

Σσή έστa λόκλου

Ή γιέτ ζέμιατα

Εδέ έστa δέου

21

full

γεμάτη

μπλήνου

πώλνα

πλιότ

22

of woods

από ξύλα

τέ λιάμνε

οτ τàρβα

πέ τρού

23

of oak

δρύινα.

τέ κουπάτζου

οτ μπούκα.

πέ τούσκου.

24

of beech

από οξειάν

Τέ φάκου

Οτ ντάπωη

Πέ χάου

25

of sallow

από ιτέαν

τέ σάλτζε

οτ βàρμπα

πέ σσέλκου

26

of poplar

από λεύκον

τέ πλούπου

οτ τοπόλικα ιάσικα

πή πλέπη

27

of cypress

από κυπαρίσσι

τέ κυπαρίτσου

οτ σέλβηα

πέ σελβήε

28

of pine

από πεύκου.

τέ κήννι.

οτ πωρ

πέ μπορίκα.

29

and others

Και άλλα

Σσή άλτε

Ή τρούζη

Εδέ τaτιέρα

30

are found

ευρίσκονται

σέ άφλε

σε νάϊτουατ

κέντεννa

31

in the forest

εις τον λόγγον.

τρού πατούρε.

βώ όρμανοτ.

ντà πιούλλ.

32

others there are

Άλλα είναι

Άλτε σούντου

Τρούζη σέ

Τaτιέρa γιάννa

33

in the mountains

εις τα βουνά

τρού μούντζη

να πλανήννετω

ντà μάλετ

34

in the plain

εις τον κάμπον

τρού πάτε

να πώλετω

ντà φούσσa

35

and in other places

και εις άλλους τόπους.

σσή τρού άλτε λόκουρη.

ή να τρούζη μέστα.

εδέ ντà τaτιέρa βήσε.

36

Again

Πάλιν

νaπόη

Πάκ

Πaρσράπα

37

sprouted forth

εφύτρωσαν

νισκούρε

ιζνήκναα

μπήννa

38

the flowers

τα λουλούδια

λιλύτζηλε

σφέτιατα

λιούλετa

39

the herbs

τα χόρτα

έρκιλλε

τρέβατα

μπάρηραν

49

the pot-herbs

τα λάχανα

βιάρτζηλλε

ζέλιετα

λιάκρατ

41

the nettles (weeds)

τα τζουκνήδια.

ουρτζήλε.

κόπρηβ.

χίθρατ.

42

and all were made

Και όλα εγίνηκαν

σσή τοάτε σεφέτζερa

Ή σφήτε σεστόρια

Εδέ γκίθa ουμπàνa

43

for man

διά τον άνθρωπον.

τρά όμνλου.

ζα τζόεκοτ.

πρà ννιερήτου.

44

After these

Μετά ταύτα

Τούπa αΐστε

Πω όβηε

Πàσ κaτώ

45

were brought forth

εγίνηκαν

σεφέτζερa

σέ στόρια

ουμπàννa

46

the animals

τα ζώα

πρεύτζηλλε

ημάννετω

μπακaτίτa

47

the wild beasts

τα θηρία.

αγρίνλλε.

τήβητε.

εκρατήρατ.

48

and of these

Και από ετούτα

Σσή τέ αΐστε

Ή οτ όβηε

Εδέ γκà κaτώ

49

some are eaten

μερικά τρώγονται

νaσκàντε  σεμàκa

έτνη σεϊάτατ

τζά χάεννa

50

and some work

και μερικά δουλεύουν

σσή νaσκàντε λουκριάτζa

ή έτνη ράπωτατ

εδέ τζά πουνόϊνa

51

for our wants

δια την χρείαν μας.

τρά ιχτιζάϊα ανοάστρa.

ζα νάσσετ ίχτιζα.

πρέ ιχτιζά τένa.

52

The lion

Το λεοντάρι

Ασλάνου

Άρσλανοτ

Ασλανη

53

the wolf

ο λύκος

λούπλου

βόλκοτ

ούϊκου

54

the bear

η αρκούδα

ούρσουλου

μέτζκατα

αρήου

55

 

ο δράκων

λάμνια

λάμνιατα

σπρήχα

56

the fox

η αλωπού

βούλπια

λησήτζατα

δέλπaρα

57

when they come forth

όταν ευγαίνου

κάντου έσου

κώκα ιζλέζατ

κούρ τάληνa

58

from the den

από την φωλεάν

τέ τρου κούϊπου

οτ σεντέλωτο

Γκαχά στρώφκα φωλέτ

59

have rage

έχουν θυμόν

άου νaρaήρε

ίμματ λούτυννε

κάνa ζεμαρήμ

60

against man

εις τον άνθρωπον

πρε όμου

να τζόεκοτ

μπή ννιερήτ

61

and seek

και γυρεύουν

σσή καύτa

ή μπάρατ

εδέ κaρκόηντa

62

the opportunity

καιρόν

ζaμάνε

βρέμε

κώχa

63

to destroy him,

διά να τον χαλάσουν

σέ λού ασπάρκα

ζά τα κώ ρασήπαατ

κή τά πρήσσινa

64

but God

αμή ο θεός

μά τουμνητζάου

τόκω γόσποτ

πώ περaντία

65

protects him.

τον φυλάγει.

λού βλιάκε.

κώ τζιούβατ.

ε ρούαν.

66

The rams

Τα κριάρια

Περπέσλλη

Όβνητε

Τέσστa

67

the sheep

τα πρόβατα

όϊλλε

όβτζητε

δέντa

68

the goats

τα γήδια

κàπaρa

κώζητε

δήτa

69

the lambs

τα αρνία

ννιέλλη

ιαγàντζατα

σκέρατα

70

the kids

τα κατζήκια

έζλλη

ιαρτήσσατα

κàτζaτα

71

are good

είναι καλά

σούντου γκήνε

σέ χάρνη

γιάννa μήρa

72

when they give

όταν δίδουν

κà τà

ότι τάβατ

σέ άπaννa

73

milk and wool

γάλα και μαλλί.

λάπτε σσή λέννa.

μλέκω ή βàλνα.

κιούμaσστ εδέ λέσσ.

74

and of these

Και από ετούτα

Σσή τέ αΐστa

Ή οότ όβηε

Εδέ γκά κaτώ

75

is made

γίνεται

σε φάτζε

σε τζίνητ

μπàχεται

76

butter and cheese

βούτυρο και τυρί

ούμπτου σσή κάσσου

μάσ ή σύρηννε

γκιάλπ εδέ κιάθ

77

mizìthra

μιζήθρα

ούρτa

ούρδα

γκίζa

78

and butter-milk.

και ξυνόγαλο.

σσή δάλλa.

ή μάστηνιτζα.

εδέ δάλλ.

79

 

Όμως

Μά

Τόκου

Πώ

80

 

καλλίτερα

κάμα γκήνε

πώ σχάρνω

μà μήρa

81

 

να φτιάνης

σε ατάρη

τά νάπραησσ

τà ντaρτόνσσ

82

 

προσφάγιον

προσφάγια

πλάκιτα

μπουλμέτ

83

 

από αγελάδαν

τέ βάκa

οτ κράβα

πέ λιόπa

84

 

και από βουβάλαν

σσή τέ μπουβαλίτζa

ή οτ μπιουλίτζα

εδέ πέ μπουαλίτζα

85

 

ότι είναι

κά έστε

ότι γιέτ

σέ γιέστa

86

 

εύμορφα.

μουσσάτa.

ούμπαβο.

ημπούκουρ.

87

 

Τα άλογα

κàλλη

Κόννιτε

κούαϊτa

88

 

αι φοράδες

ιάπιλλε

κωμπήλητε

πέλιατa

89

 

τα γαϊδούρια

γουμάρλλη

μαγαρηνιατα

γκωμάρaτa

90

 

τα μουλάρια

μουλàρλε

μάσκητε

μούσκατα

91

 

χρησιμεύουν

φελισέσκου

φέλαατ

βγιέννa

92

 

δυνατά.

βαρτόσσ.

μόσνε.

φόρτ.

93

 

Ότι φέρουν

Κà ατούκου

Ότι τώνεσατ

Σέ μπήενa

94

 

από μακρυά

τέ τεπάρτε

οτ τάλεκου

πέ σaλιάρκου

95

 

γέννημα

γήπτου

ζήτω

ντρίθα

96

 

σιτάρι

κρàννου

πτζενίτζα

κρούρa

97

 

βρίζαν

σικάρα

έρσσ

θέκaρ

98

 

ραποσίτι.

μίσουρου.

πτζένκα

μίσaρ

99

 

Και κουβαλούν

Σσή ποάρτa

ή νοσαατ

εδέ μπàηνa

100

 

πέτραις

κέτζηρι

κάμμιννιε

γκούρ

101

 

πλάκες

πλότζη

πλώτζη

πλώτζα

102

 

χώμα

λόκκου

ζέμια

δέ

103

 

ασβέστην

ασβέστε

βάρ

καλκέρρa

104

 

σίδηρον

χέρρου

ζέλεζω

χεκουρ

105

 

καρφιά.

πέρουννε.

προύκκη.

περόνα.

106

 

Και χωρίς από ετούτα

Σσή φάρa τέ αΐστε

Ή μπέσ όβηε

Εδέ πώ κατώ

107

 

δεν ζώμεν.

νού μπaνεμου.

νε ζήβαμε.

νούκου ρόϊμa.

108

 

Η όρνιθες

Γκaλλίνλε

Κωκόσκητε

πούλλιατα

109

 

οπόταν γεννούν

κaντου φυάτa

κώκα νέσατ ρώσταατ

κουρ πίελνa

110

 

αυγά

οάω

ιάϊτζα

βέ

111

 

και πουλιά

σση πούλλη

ή πιλήννιατα

εδέ ζώκκι

112

 

μας χαροποιούν.

νà xaρισέσκου.

νή ράρβαατ.

νà γκaζώηνa

113

 

Και ο πετεινός

Σσή κουκότλου

Ή πέτελωτ

εδέ νa τέζη

114

 

οπόταν φωνάζει

κàντου στρίκa

κώκα νβίκατ

κούρ θaρέτ

115

 

τα μεσάνυκτα

τρούτζου μετατενοάπτε

νά πώλ νόσσ

ντà μέσ τaνάτaσa

116

 

συκώνει

σκοάλa

σκώριβατ κρένητ

γκρέ

117

 

τους άνδρας

μπaρπάσλη

μάζητε

μπούρατa

118

 

και ταις γυναίκες

τσή μουλλέρλε

ή ζένητε

εδέ γρράτa

119

 

διά να πιασθούν

τρά σέ ακάτζε

ζά τά σεφάσταατ

κή τà ζήεννa

120

 

από δουλιάν.

τέ λούκρου.

οτ ράπωτα.

γκά πούννε.

121

Those, who have

Αυτοί οπού έχουν

Ατζέλλη τζή άου

Τύε στίο ίμαατ

Ατά κή κάννa

122

mind and sense

νουν και γνώσιν

μήντε σσή κικασμώ

ούμ ή πώζνααννε

μέντ εδε τaννιέχτουρ

123

do no sit

δεν κάθονται

νου σσέντου

νέ σέταατ

ιούκου ρήνιa

124

idle

αργοί

φάρa λούκρου.

μπεσ ράπωτα.

πà πούν a.

125

but take

αμή παίρνουν

Άμου λλιà

Τόκου ζέμαατ

Πώ μàρννa

126

the oxen

τα βόδια

μπόιλλλη

βώλωητε

κιέτa

127

and go

και πηγαίνουν

σσή νέρκου

ή χόταατ

εδέ βέννa

128

to plough

δια να οργώνουν

τρά σέ άρρa

ζα τà όραατ

κή τά λερρόηννa

129

and sow

και να σπείρουν.

σσή σεσιάμιννa.

ή τά σέαετ.

εδέ τά μπίελνa.

130

The nightingales

Τα αηδόνια

Νιπιλπίλλη

Μπιπήλητε

Μπηπήλατ

131

the swallows

τα χελιδόνια

λέντουρa

λαστεΐτζητε

ντωλοντρούσσατ

132

(in) the summer

το καλοκαίρι

βεάρα

λέτωτα

ντà βέρρa

133

sing

τραγουδούν

κàντà

πέαατ

κaντώηνa

134

very prettily.

πολλά εύμορφα.

μούλτου μουσσάτου.

μόσνη ούμπαω

σούμμa μπούκουρ

135

The cuckoo

Ο κούκκος

Κούκλου

κουκάϊτζατα

κούκκεα

136

only three months

μόνον τρεις μήνες

μά τρέη μέσση

τόκου τρή μέσετζη

πω τρέ μούαη

137

has a voice

έχει φωνήν

άρρε πωάτζε

ίματ κλάσ

κά ζέ

138

and afterwards

και ύστερα

σσή απέια

ή πώσλε

εδέ πασaντάη

139

ceases.

παύει.

πaυσιάστε.

όστανβιτ ζάστανατ.

πουσσών.

140

 

Τα περιστέρια

Πaρούγκιλλη

Γκουλάπητε

Πaλούμπατa

141

 

είναι καθαρά

σούντου σπaστρίτζη

σέ τζίστη

ιάννa τaκυρούαρa

142

 

και γενούν

σσή φυάτa

ή ρώτβαατ. ρώτατ

εδέ πίελ a

143

 

πολλαίς φοραίς

μούλτου όρρη

μνόκου πάτη

σσούμa έρρα

144

 

εις τον χρόνον.

τρού άννου.

νά κώτινα.

ντάμοτ.

145

 

Η πέρδικα

Πετουρίκκλια

Γερεπήτζατα

Φaλέζα

146

 

όταν κάθηται

κάντου σσεάτε

κώκα σέτητ

κούρ ρή

147

 

εις το κλουβί

τρου κaφάσσa

νά κάφεσωτ

ντà καφάστ

148

 

λαλεί καλά

κàντa γκήνε

πέητ χάρνω

κaντόν μήρα

149

 

και αγαπά

σσή βά

ή σάκατ

εδέ τώ

150

 

να την ακούου

σέ ο αύτε

τά α σλούσσαετ

τa ντaκιόννa

151

 

ο κόσμος.

τουννηάϊα.

σφέτοτ

ντουννιάϊα.

152

The eagle flies

Ο αετός απετάει

σκιπώννια ασπωάρε

όρελοτ λέτατ

Σκηπώννια φλιτουρών

153

on high

υψηλά

ανάλτου

βύσωκω

λιάρτa

154

and keeps

και κρατεί

σσή τζàνε

ή τάρζητ

εδέ μπάν

155

the wings

τα πτερούγια

αράπητιλε

κρύλλιετο

πέντατ. κράχατ

156

expanded.

απλωμένα.

τεάσε.

σπρώστρεννι

στρίρa

157

The storks

Τα λελέκια

Ουλιουλέσλη

Στaρκώνη

λιολέκατ

158

in the spring

την άνοιξιν

πρίμαβεάρα

νά πρώλετα

ντà τaρνaβέρa

159

come

έρχονται.

γήνου.

ήταατ.

βίννa.

160

and when they feel

Και σαν γροικούν

Σσή κάρα κικaσέσκου

Ή κώκα ράζπηρατ

εδέ σίτa απικάσινa

161

the winter

χειμώνα

ιάρα

ζήμα

τίμaρ

162

flee

φεύγουν

φούκου

μπέκαατ

ίκaινa

163

to the east.

εις την ανατολήν.

τρου ανατολίε.

νά άνατολ.

ντà ανατολίa.

164

 

Η χήναις

Πάτιλε

Γούσκητε

Πάτατ

165

 

η πάπιαις

ρώσσιλε

πάτκητε

ρώσατ

166

 

είναι βαρείαις

σούντου  κριάλλε

σέ τέσκη

ιάνa τaρàντα

167

 

και ταις περισσότεραις

σσή μαμούλτελε

ή πώ μνόκητε

εδέ μάτa σούμμα

168

 

φοραίς

όρρη

πάτη

έρρa

169

 

στέκονται εις το νερό.

σέτου τρου άπa.

στωϊαετ βώ βότατα.

ρίννa ντà ούϊτ.

170

 

Τα σπουρήκια

Χαραμπέηλλι

Βράπτζήνατα

Βραπέτζατ

171

 

είναι μικρά

σούντου ννίτζη

σέ μάλεσκη

γιάνα τaβόκaλια

172

 

και εύκολα

σσή κολάη

ή κόλαη

εδέ κολάη

173

 

πιάνονται.

σέ ακάτζε.

σεφάσταατ.

ζίεννa.

174

 

Ο κόρακας

Κόρπουλου

Γάβρανοτ

Σώρρα

175

 

είναι μαύρος

έστε λαϊου

γιέτ τζàρνω

έσστa εζέτα

176

 

και δεν τρέφει

σσή νου χaρνιάστε

ή νε ράνητ

εδέ νούκα ουσκιέν

177

 

τα πουλιά του.

πούλλη αλούη.

νέκωητε πήλιστα.

ζώγατ εσάϊε.

178

 

Αμή ο κάνθαρος,

Μά τζουντζουνάρου

Τόκου μπρέτζαλοτ

Πω προυμπούλλη

179

 

και το φαλάγγιον

σση μιριμάγκα

ή πάιακωτ

εδέ μεριμάγα

180

 

και η μείγα

σσή πουπουλίκα

ή μούατα

εδέ μίζα

181

 

όπου εμβαίνουν

εουτζητώ ίντρa

κάτε βλέζαατ

κουτώ χούϊννa.

182

 

ζημίαν κάμουν.

ζνίε φάκου.

ζάραρ τζήναατ.

ζαράρ μπàηνa.

183

 

Ο μύρμηκας

Φουρνίκα

Μράβατα

Πaρδέσσα

184

 

πολλά κοπιάζει

μούλτου κουπουσιάστε

μνόγου τζίνητ ζαγμέτ

τσούμα πàν ζαγμέτ

185

 

και μαζώνει ψυχία

σσή ατούνα σέρμε

ή μπέρητ τρώσκη

εδέ μπλεθ θaρήμε

186

 

διά να τρέφηται

τρά σέ χαρνιάσκa

ζά τά σεράνητ

κή τà ουσκέετ

187

 

όταν είναι κρυάδα

κàντου έστε ρκοάρε

κώκα γιέτ στούτενω

κούρ έσστa φτώοτ

188

 

και ψύχρα.

σσή αρaτζήμε.

ή σούτω.

εδέ φτωχaτήρ.

189

 

Η κουτζιπίδα

Μουλίτζα

Μόλετζοτ

Μολύτζα

190

 

τρώγει

μàκa

ιάτητ

χά

191

 

τα ρούχα

βίστηλε

σφίτητε

τζόχaρατ

192

 

και τα φορέματα.

σσή στράννιλε.

ή χαλίστατα.

εδέ ρώπατα.