Skip to main content

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake - λέξεις που αρχίζουν από δ


 

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake

 

Λέξεις που αρχίζουν από δ

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το λεξικό (ή γλωσσάρι, λόγω του μεγέθους) που παρατίθεται εδώ, βρίσκεται στις σελίδες 293-362 του βιβλίου του William MartinLeake, Researches in Greece, το οποίο τυπώθηκε στο Λονδίνο το 1814.

Για τη δημιουργία του ο συγγραφέας χρησιμοποίησε εκτός από τις λέξεις που συγκέντρωσε ο ίδιος, δύο παλαιότερα γλωσσάρια: Ένα τρίγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – αλβανίτικα) του Θεόδωρου Καβαλιώτη από τη Μοσχόπολη και ένα άλλο μεταγενέστερο τετράγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – βουλγαρικά – αλβανίτικα), προφανώς του Δανιήλ Μοσχοπολίτη. Το τελικό κείμενο επιμελήθηκε και εμπλουτίστηκε από τον Ευστράτιο, τον αλβανό δάσκαλο του Leake.

Σύμφωνα με το Leake, το λεξικό του περιέχει τις περισσότερες από τις λέξεις που ήταν τότε σε κοινή χρήση στη ρωμέικη (δημοτική νέα ελληνική) και στην αρβανίτικη (αλβανική) γλώσσα . Χρησιμοποίησε επίσης, όπως σημειώνει, την πιο λαϊκή φόρμα της ρωμέικης γλώσσας.

Στη στήλη με τα αρβανίτικα (αλβανικά), ο Leake χρησιμοποιεί πλάγια γράμματα όταν χρειάζεται για να δηλώσει διαφοροποίηση της προφοράς. Τα σημαντικότερα πλάγια που χρησιμοποιεί, και που τα αντικαθιστώ εδώ, αντιστοιχούν: το e με το ë της σύγχρονης αλβανικής γλώσσας, το s με το sh, το tz με το c και το n με το nj.

Ο Leake υπογραμμίζει το γράμμα i όταν αυτό ακούγεται ως j (γι). Εδώ το i αντικαθίσταται με j.

Τα κεφαλαία γράμματα που βάζει ο Leake δίπλα σε κάποιες αλβανικές λέξεις, σημαίνουν δάνειο - κατά την γνώμη του - από την αντίστοιχη γλώσσα: H. (Hellenic), L. (Latin), l. L. (low Latin), F. (French), It. (Italian), S. (Saxon), G. (Gothic), T. (Turkish), Sc. (Sclavonian), R. (Romaic).

Τέλος, διατηρώ την ορθογραφία του Leake για τη ρωμέικη (πλην του πολυτονικού) και την αγγλική γλώσσα.

Δ

δαδί,

pine-tree, torch made of pine-wood,

pìshë.

δαίμονας,

daemon,

djal R.

δαιμονίζομαι,

I am possessed by a devil, enraged, mad,

më gèt fljàmë.

δαιμονισμένος,

possessed,

ifljamòsurë - icindòsurë.

δάκρυον,

tear,

ljòt.

δακτυλίδι,

ring for the finger,

unàzë.

δάκτυλος,

finger,

gisht.

δαμάλι,

steer, young bullock,

dem.

δάμαλα,

heifer,

vìce.

δαμάσκηνον,

plum,

kùmbulë.

δανείζω,

I lend.

khùanj.

δανεικά,

upon credit,

khùa.

δανειστής,

lender,

aì ke khùan.

δάσκαλος,

teacher,

dhaskàl.

δάφνη,

bay tree,

dafinë.

δειλινόν,

afternoon's meal, afternoon,

zëmerë.

δείλος,

coward,

kjòtin.

δείπνος,

supper,

dàrkë.

δειπνώ,

I eat supper,

dërkùnj.

δείχνω,

I show,

refènj.

δεκανίκι,

staff, walking-stick,

stap S.

shkop, pl. shkopìnj.

δέλφινας,

dolphin,

delfìn.

δένω,

I bind,

lith.

δέμα,

binding, ligature,

tëlìdhu.

δεμάτι,

bundle,

dùa m.

δένδρον,

tree,

lis,

oak-tree,

lis-drùshku.

δεξιός,

right,

idiàthtë.

δεξιά,

right-hand,

edjàthtë.

δεξιά,

to, on, the right hand,

bë tëdjàthtë.

δερμάτι,

skin, hide,

lëkùrë.

δέρνω,

I strike, beat,

rrakh -p. ràkha.

δαρμός,

beating,

tëràkhurë.

δεύτερος,

second,

idùtë.

δέχομαι,

I receive,

kjàs.

δηλοποιώ,

I notify, declare,

kam nòkhurë.

δήμιος,

executioner,

celjàt T.

διαβάζω,

I read.

kentònj L.

διαβαίνω,

I pass over,

ecènj -p. èca.

διάβασμα,

reading, lecture,

tëkëntùarë.

διαβασμένος,

read, learned,

ikëntùarë.

διαβαστά,

in reading,

tùkë këntùar.

διάβολος,

devil,

drìa, djal.

διαθήκη,

will, testament,

dhjàtë, vasjèt T.

διαλέγω,

I choose, select,

dzgeth.

διαλεκτά,

by choice,

dzgèdhurë.

διαμάντι,

diamond,

dhiamànt.

διακονώ,

I beg,

lìpenj.

διακονιάρης,

beggar,

lìpes.

διδάχνω,

I teach, preach,

dhidàx.

διαδαχή,

lesson, sermon,

 -

δίδω,

I give,

ap. -p. dhàsë.

δίκαιος,

just.

idrèkhtë.

δικαιοσύνη,

justice,

tëdrèkhtë.

δίκτυ,

net,

sak -pl. sàkë.

διπλός,

double,

idìmzakhi.

δισάκκι,

pair of bags,

khekhibè.

δίσκος,

quoit,

dhisk.

δίψα,

thirst,

et f.

διψώ,

I thirst,

kam et.

διψασμένος,

thirsty,

ietsùarë.

διωρίζω,

I mark the boundary,

sicìlis.

distribute,

διώχνω,

I drive out, away,

përzë.

δοκάρι,

beam,

tra L.

δοκιμή,

proof, trial,

dhokimì.

δόλος,

fraud, deceit,

mardhà.

δολερός,

deceitful,

mardhadzì.

δόξα,

glory,

der f.

δοξάρι, τοξάρι,

bow,

khark L., uljumbèr.

δουλεύω,

I work,

punonj H.

δούλος,

servant,

khusmekjar T.

δούλη, δουλεύτρα,

female servant,

kopìle R.

δουλειά,

business, work,

pùnë H.

δρένιος,

oaken,

idrùshku.

δρεπάνι,

scythe, sickle,

dràpër.

δρόμος,

road,

ùdhë.

δρόσος,

dew,

vèsë.

δροσίζω,

I refresh,

vesònj.

δροσερός,

cool,

ivesëtùarm iftòkhet.

δύναμις,

power, force,

fukì.

δυνατός,

powerful, strong,

ifòrtë.

δυνατά,

strongly,

fort L.

δύσκολος,

difficult,

ipakolàicim.

δυστυχής,

unfortunate,

fatkèk.

δώρον,

gift,

dhuràtë.