Skip to main content

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake - λέξεις που αρχίζουν από γ


 

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake

 

Λέξεις που αρχίζουν από γ

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το λεξικό (ή γλωσσάρι, λόγω του μεγέθους) που παρατίθεται εδώ, βρίσκεται στις σελίδες 293-362 του βιβλίου του William MartinLeake, Researches in Greece, το οποίο τυπώθηκε στο Λονδίνο το 1814.

Για τη δημιουργία του ο συγγραφέας χρησιμοποίησε εκτός από τις λέξεις που συγκέντρωσε ο ίδιος, δύο παλαιότερα γλωσσάρια: Ένα τρίγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – αλβανίτικα) του Θεόδωρου Καβαλιώτη από τη Μοσχόπολη και ένα άλλο μεταγενέστερο τετράγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – βουλγαρικά – αλβανίτικα), προφανώς του Δανιήλ Μοσχοπολίτη. Το τελικό κείμενο επιμελήθηκε και εμπλουτίστηκε από τον Ευστράτιο, τον αλβανό δάσκαλο του Leake.

Σύμφωνα με το Leake, το λεξικό του περιέχει τις περισσότερες από τις λέξεις που ήταν τότε σε κοινή χρήση στη ρωμέικη (δημοτική νέα ελληνική) και στην αρβανίτικη (αλβανική) γλώσσα . Χρησιμοποίησε επίσης, όπως σημειώνει, την πιο λαϊκή φόρμα της ρωμέικης γλώσσας.

Στη στήλη με τα αρβανίτικα (αλβανικά), ο Leake χρησιμοποιεί πλάγια γράμματα όταν χρειάζεται για να δηλώσει διαφοροποίηση της προφοράς. Τα σημαντικότερα πλάγια που χρησιμοποιεί, και που τα αντικαθιστώ εδώ, αντιστοιχούν: το e με το ë της σύγχρονης αλβανικής γλώσσας, το s με το sh, το tz με το c και το n με το nj.

Ο Leake υπογραμμίζει το γράμμα i όταν αυτό ακούγεται ως j (γι). Εδώ το i αντικαθίσταται με j.

Τα κεφαλαία γράμματα που βάζει ο Leake δίπλα σε κάποιες αλβανικές λέξεις, σημαίνουν δάνειο - κατά την γνώμη του - από την αντίστοιχη γλώσσα: H. (Hellenic), L. (Latin), l. L. (low Latin), F. (French), It. (Italian), S. (Saxon), G. (Gothic), T. (Turkish), Sc. (Sclavonian), R. (Romaic).

Τέλος, διατηρώ την ορθογραφία του Leake για τη ρωμέικη (πλην του πολυτονικού) και την αγγλική γλώσσα

Γ

γάδαρος, γαΐδαρος,

ass,

gomàr T.

γαϊδουρινά,

like an ass,

gamarìsht.

γαϊδάρα,

she-ass,

gomàre.

γαϊδουρόπουλον,

young ass,

pulìst gomàri.

γάλα,

milk,

kjùmësht.

γαλάζιος,

blue,

mavì T.

γαλατόπιτα,

cheesecake,

kjumëstùar.

γαλακτερόν,

food made of milk,

prekjùmështi.

γάμος,

marriage,

dàrsmë.

γαμβρός,

son-in-law, bridegroom,

dhëntëre.

γαργαλίζω,

I tickle,

gundulìs.

γάτα,

she-cat,

màce.

γάτος,

he-cat,

madz.

γαυγίζω,

I bark, (as a dog)

lekh.

γδέρνω,

I flay,

rjep.

γδύνω,

I strip, take off cloaths,

cvesh, svesh.

γείτονας,

neighbour,

fkìnjë, gitòn, komshì.

γειτονεύω,

I am neighbouring,

fkinjerònj.

γελώ,

I laugh,

kesh.

γέλοιον,

laugh, laughter,

gas.

γελοιώδης,

laughable,

pergàs.

γεμίζω,

I fill,

pliònj, bush.

γεμάτος,

full,

pliòt.

γενεά,

generation, race,

pljùar, jenì m.

sòi T. m.

γένειον,

beard,

mjèkrë.

γενειάζω,

I begin to have a bead, I let my beard grow,

bënj mjekrë.

γενάτος,

bearded,

me mjèkrë.

γεννώ,

I bring forth, (as females)

pìll -p. pòlla.

γέννα

parturition,

tëpjèlle m.

γέννημα,

corn, grain,

drìthë.

γεράκι,

falcon, hawk,

gerakìnë.

γέρνω,

I incline, turn,

përìer - p. përòra.

γυρτά,

slopingly,

perìerë.

γέροντας,

old man,

pljàk.

γεράματα,

old age,

plekërì.

γεράζω,

I grow old,

pljàkem.

γεροντάκι,

a man beginning to grow old,

pljàkth.

γερός,

healthy, sound,

ishëndòshe.

γερά,

strongly, healthily,

shendòshë.

γερωσύνη,

healthiness,

tëshëndòshë m.

γεύομαι,

I dine, taste

kha, drèke, dhokhimàs R.

γεύμα, γιόμα,

dinner,

drèkë.

γεφύρι, γιοφύρι,

bridge,

ùrë.

γη,

earth

dhe.

γήινος

earthly

predhèu.

γιαγούρτι Τ.

iaoùrt,

kos.

γίδιον,

goat, she-goat,

dhi.

γίνομαι,

I become,

bëkhem, embënem. p. ubèce.

γλείφω,

I lick,

lëpìn.

γλυκός,

sweet,

iëmblë.

γλυκά,

sweetly,

ëmblë.

γλυκαίνω,

I sweeten,

ëmblesònj.

γλύκισμα,

sweetmeat, conciliation,

tëmblë.

γλυστρώ, γλιστρώνω,

I slip, slide,

shkàs.

γλύστρα,

slippiness,

shkìtë.

γλυστερός,

slippery,

shkìtës.

γλυτώνω,

I deliver, escape,

spetònj.

γλώσσα,

tongue,

gjùkhë.

γνέθω,

I spin,

tjèr.

γνώμη,

opinion,

mënt f.

γνωρίζω,

I know,

nokh -imperative

nikh.

γογγύζω,

I chide, murmur,

mpsònj.

γόνα,

knee,

gjù m.

γονατιστός,

on the knees,

bëgjùnjë.

γονατιστά,

γονατίζω,

I kneel,

e bëgjùnë,

përgujnjem.

γουδί,

mortar, (for pounding)

khavàn T. m.

γουδοχέρι,

pestle,

shtìpësi-khavànit.

γουρούνι,

hog,

derr.

γουρούνα,

sow,

dòsë.

γουρουνόπουλον,

pig,

këljùs-dèri.

γουρουναριόν,

hog-stie,

stan-dèras.

kujmès-dèras.

γραία,

old woman,

pljàkë.

γράφω,

I write,

shkrùanj.

γραφή, γράμμα,

writing, letter,

gràmmë, kàrtë.

γραμματικός,

scribe,

jazëdzì T.

γροθιά,

blow with the fist,

grusht.

γροθιάζω,

I give blows with the fist,

bìe grusht.

γροικώ,

I feel, understand, hear

kupëtònj.

γυαλί,

glass,

kelk.

γυάλινος,

made of glass,

ekelktë.

γυαλίζω,

I polish,

shkëlkènj.

γυμνός,

naked,

icvèshet, ljakurìk.

γυμνώνω,

I strip, make naked,

cvesh.

γυναίκα,

woman,

grùa -pl. gra.

γυρεύω,

I seek,

kërkònj.

γύρος,

circle, circuit,

kerthël L. kuròrë.

γύρα,

around, in turning,

ròtulë.

γυρίζω,

I make a circuit, return,

kthenj.

γύφτος,

gypsey,

evgìt.

γύψος,

gypsum, plaster,

alci T.

γωνία

angle, corner,

kjòshe T.