Skip to main content

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake - λέξεις που αρχίζουν από ν, ξ


 

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake

 

Λέξεις που αρχίζουν από ν, ξ

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το λεξικό (ή γλωσσάρι, λόγω του μεγέθους) που παρατίθεται εδώ, βρίσκεται στις σελίδες 293-362 του βιβλίου του William MartinLeake, Researches in Greece, το οποίο τυπώθηκε στο Λονδίνο το 1814.

Για τη δημιουργία του ο συγγραφέας χρησιμοποίησε εκτός από τις λέξεις που συγκέντρωσε ο ίδιος, δύο παλαιότερα γλωσσάρια: Ένα τρίγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – αλβανίτικα) του Θεόδωρου Καβαλιώτη από τη Μοσχόπολη και ένα άλλο μεταγενέστερο τετράγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – βουλγαρικά – αλβανίτικα), προφανώς του Δανιήλ Μοσχοπολίτη. Το τελικό κείμενο επιμελήθηκε και εμπλουτίστηκε από τον Ευστράτιο, τον αλβανό δάσκαλο του Leake.

Σύμφωνα με το Leake, το λεξικό του περιέχει τις περισσότερες από τις λέξεις που ήταν τότε σε κοινή χρήση στη ρωμέικη (δημοτική νέα ελληνική) και στην αρβανίτικη (αλβανική) γλώσσα . Χρησιμοποίησε επίσης, όπως σημειώνει, την πιο λαϊκή φόρμα της ρωμέικης γλώσσας.

Στη στήλη με τα αρβανίτικα (αλβανικά), ο Leake χρησιμοποιεί πλάγια γράμματα όταν χρειάζεται για να δηλώσει διαφοροποίηση της προφοράς. Τα σημαντικότερα πλάγια που χρησιμοποιεί, και που τα αντικαθιστώ εδώ, αντιστοιχούν: το e με το ë της σύγχρονης αλβανικής γλώσσας, το s με το sh, το tz με το c και το n με το nj.

Ο Leake υπογραμμίζει το γράμμα i όταν αυτό ακούγεται ως j (γι). Εδώ το i αντικαθίσταται με j.

Τα κεφαλαία γράμματα που βάζει ο Leake δίπλα σε κάποιες αλβανικές λέξεις, σημαίνουν δάνειο - κατά την γνώμη του - από την αντίστοιχη γλώσσα: H. (Hellenic), L. (Latin), l. L. (low Latin), F. (French), It. (Italian), S. (Saxon), G. (Gothic), T. (Turkish), Sc. (Sclavonian), R. (Romaic).

Τέλος, διατηρώ την ορθογραφία του Leake για τη ρωμέικη (πλην του πολυτονικού) και την αγγλική γλώσσα.

Ν

ναι, ναίσκε,

yes,

aì.

ναύλος,

 

freight,

 

kirà-egemìsë T.

nàvlo

νέος,

young,

irì.

νερόν,

water,

ùjë m.

νεύρον,

nerve,

del.

νεφρά,

reins, loins,

vèsëjë, shëlja.

νήμα,

 

thread,

 

pe m. - a. pèni,

a. pl. pènja.

νήπιον,

infant,

fòshnjë,

νησί,

island,

nisì.

νηστεύω,

I fast,

angërònj.

νήστις, νηστικός,

 

fasting,

 

jùrët, ipàkrënë,

angërìm.

νίβω,

I wash,

lianj.

νίψιμον,

washing, lotion,

tëljarë.

νιπτήρι,

 

ewer, apparatus for

 -

 

washing the hands

νίκη,

victory,

mùndëjë.

νικώ,

I conquer,

mund.

νοίκι,

rent,

kirà T.

νοικοκύρις, οικοκύρις

master of the house,

zot shtepìghe.

νόμος

law,

nom.

νομικός

lawful,

inòmtë, iùdësë.

νομίζω,

I consider, reckon,

kjùanj.

νόπος,

fresh, green,

injòmë, tazè T.

νόστιμος,

agreeable, well-flavoured,

ishìmë, ilezècim.

νοστιμάδα,

flavour,

lazèt.

νοτιά,

 

humidity,

 

ljangesìrë, juzì,

vlazëtìrë.

νοτίζω,

I moisten,

ljangesònj.

νους,

mind, understanding,

mënt.

νοερός,

mindful, intellectual,

imënsë.

νταγιαντώ Τ.

I support,

 

banj.

 

νταγιαντίζω,

νύκτα, νύχτα,

night,

nàtë.

νύμφη,

 

bride, daughter in low,

nùse.

 

young woman,

νυστάζω

 

 

Ξ

ξαμώνω,

I lay hands upon,

ve dòrë.

ξανθός,

 

fair, (of complexion)

rus L.

 

flaxen, (of hair)

ξαπλώνω,

I unfold.

 -

ξαστερώνω,

I become serene,

kthìlem.

ξένος,

stranger,

ikhùai.

ξενιτειά,

foreign country,

kurbèt.

ξερνώ,

I vomit,

vìel - p. vòlla.

ξέρασμα, ξερατόν,

vomit, vomiting,

tëvìelë.

ξεσχίζω,

I tear,

gris, tzìer, p. còra.

ξεφαντώνω,

I amuse, divert myself,

bënj zefk T.

ξεχώ, ξεχνώ,

I forget,

 

kharònj.

ξεχάνω,

 

ξημερώνει,

it is day-light,

kthen dìta.

ξηπάζω,

I terrify,

shastìs, trëmb L.

ξηρός, ξερός,

dry,

ithàtë.

ξηραίνω,

I make dry,

thanj.

ξίδι,

vinegar,

ùthulë.

ξικικός

below weight.

 -

ξόμπλι L.

example,

urnèk.

ξουράφι, ξυράφι,

razor,

brìskë.

ξουραφίζω,

I shave,

rùanj.

ξύλον,

wood,

dru m.

ξυνός,

sour,

ithàrëtë.

ξυπνώνω,

I awaken,

cgiònj.

ξύω,

 

I scratch,

krùanj.

I scrape,

gërùenj.

ξύστρα,

grater, rasp,

xìstrë.

ξυστρί,

curry-comb

kres.