Skip to main content

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake - λέξεις που αρχίζουν από τ, υ

 

Το ρωμαίικο - αγγλικό - αρβανίτικο λεξικό του Leake

 

Λέξεις που αρχίζουν από τ, υ

 

Δημήτρη Λιθοξόου

 

Το λεξικό (ή γλωσσάρι, λόγω του μεγέθους) που παρατίθεται εδώ, βρίσκεται στις σελίδες 293-362 του βιβλίου του William MartinLeake, Researches in Greece, το οποίο τυπώθηκε στο Λονδίνο το 1814.

Για τη δημιουργία του ο συγγραφέας χρησιμοποίησε εκτός από τις λέξεις που συγκέντρωσε ο ίδιος, δύο παλαιότερα γλωσσάρια: Ένα τρίγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – αλβανίτικα) του Θεόδωρου Καβαλιώτη από τη Μοσχόπολη και ένα άλλο μεταγενέστερο τετράγλωσσο (ρωμαίικα – βλάχικα – βουλγαρικά – αλβανίτικα), προφανώς του Δανιήλ Μοσχοπολίτη. Το τελικό κείμενο επιμελήθηκε και εμπλουτίστηκε από τον Ευστράτιο, τον αλβανό δάσκαλο του Leake.

Σύμφωνα με το Leake, το λεξικό του περιέχει τις περισσότερες από τις λέξεις που ήταν τότε σε κοινή χρήση στη ρωμέικη (δημοτική νέα ελληνική) και στην αρβανίτικη (αλβανική) γλώσσα . Χρησιμοποίησε επίσης, όπως σημειώνει, την πιο λαϊκή φόρμα της ρωμέικης γλώσσας.

Στη στήλη με τα αρβανίτικα (αλβανικά), ο Leake χρησιμοποιεί πλάγια γράμματα όταν χρειάζεται για να δηλώσει διαφοροποίηση της προφοράς. Τα σημαντικότερα πλάγια που χρησιμοποιεί, και που τα αντικαθιστώ εδώ, αντιστοιχούν: το e με το ë της σύγχρονης αλβανικής γλώσσας, το s με το sh, το tz με το c και το n με το nj.

Ο Leake υπογραμμίζει το γράμμα i όταν αυτό ακούγεται ως j (γι). Εδώ το i αντικαθίσταται με j.

Τα κεφαλαία γράμματα που βάζει ο Leake δίπλα σε κάποιες αλβανικές λέξεις, σημαίνουν δάνειο - κατά την γνώμη του - από την αντίστοιχη γλώσσα: H. (Hellenic), L. (Latin), l. L. (low Latin), F. (French), It. (Italian), S. (Saxon), G. (Gothic), T. (Turkish), Sc. (Sclavonian), R. (Romaic).

Τέλος, διατηρώ την ορθογραφία του Leake για τη ρωμέικη (πλην του πολυτονικού) και την αγγλική γλώσσα.

Τ

ταγίζω,

I nourish, feed,

konj.

τακίμι T.

horse furniture,

takëm.

ταμπάκος,

tobacco.

 -

ταξίδι,

 

military expedition,

kurbèt.

 

voyage,

τάξις,

order,

tax, ràdhë R.

ταπεινός,

humble,

itapinòsur.

ταράζω,

I agitate, disturb,

tund, tërdìt

τάχα,

perhaps,

vàlë, belkìm T.

ταχυνός,

quick

ispèkhtë.

τέλος,

end,

tësòsurë R.

τελειώνω,

I finish, complete,

barònj, sos,

τέντα,

tent,

tëndë, cadër T.

τεντώνω,

I extend, expand,

grekh.

τέρι,

equal, fellow.

gjàl.

τεριάζω,

I couple, assort,

ughindìs.

τέτοιος,

such,

ikëtìl.

τέχνη,

art,

zanàt Τ.

τζακίζω,

I break,

thùenj - p. thèva

τζακώνω,

I catch, seize,

zë.

τζαλαπατώ,

I tread under foot.

 -

τζάμι,

pane of glass.

 -

τζεκούρι L.

hatchet,

sëpàtë.

τζέρκι,

hoop, bandage,

reth, kèrthël.

τζέφλι,

shell, rind,

lëvèsgë.

τζίμπλα,

blearedness of the eyes,

sklèpë.

τζιμπώ,

I pinch, pack,

cimbìs.

τζίντζηρας,

cricket,

ginkàlë.

τζίντζιφον,

jujube, (fruit, It. zizziba)

cìncife.

τζουκάλι,

earthen pot,

pòtze.

τζουκνίδα,

nettle,

khìthëth.

τηγάνι,

frying-pan,

tigàn.

τηγανίτα,

fritter, pancake.

  -

τηλύγω, τυλύσσω

I envelope, wrap,

mstìel.

τηλυγάδι,

reel,

mshtèlëje.

τιμή,

honor,

der f.

τιμόνι,

rubber,

temòn.

τινάζω,

I shake,

tund, skund.

τίποτα, τίποτες,

nothing,

khìcge, gekàfshi,

τοίχος,

wall,

mur L.

τοιχόκαστρον,

 

walls, fortification of

 

kjutèt.

a town, & c.

τομάρι,

hide, leather,

lëkùrë.

τόπος,

place,

vent - pl. vìse.

τόσον,

so much,

kak.

 

τόσοι,

so many,

τότε,

then,

atekhèrë.

τούβλον,

brick,

tùvle.

τουρκεύω,

 

I turn Turk,

bëkhem turk,

Mohametan

musulmanìs.

τουφέκι,

musket,

dufèk.

τραβώ,

I draw,

khek.

τράγος, τραγί,

goat,

skap.

τραγούδι,

song,

kënkë.

τραγουδώ,

I sing,

këntònj L.

τρανός,

great,

imàth.

τρανεύω,

 

I make great, become

 

rìtem.

great,

τραντάφυλλον,

 

rose,

 

trëndafìl.

τριαντάφυλλον,

τραπέζι,

table.

truèsë, sùfrë T.

τράχηλός,

neck,

sverk, kjàfë.

τρελός,

mad, foolish,

imàrrë.

τρέμω,

I tremble,

drìdhem - p. udròce.

τρόμος, τρομάρα,

terror,

frìkë.

τρέφω,

I nourish,

uskènj.

τρέχω,

I run,

tur, vrapònj.

τριβέλι, τριπάνι,

gimblet, screw,

tunièlë.

τρίβω, τρίβγω,

I rub, triturate,

shtip, fërkònj.

τριγύρου,

around.

 -

τριγυρίζω,

I go round about, encircle,

rethònj, kerthëlònj.

τρίζω,

I creak,

cfërcellinj, kërcès.

τρίχα,

hair,

kìme.

τροχός,

wheel,

ròtë L.

τρύγος,

vintage,

tëvièlet.

τρυγώ,

I gather in the vintage.

vièl.

τρυγόνι,

dove,

tùrtul.

τρύπα,

hole,

vërë.

τρυπώ,

I pierce, perforate,

cponj.

τρώγω,

I eat, gnaw, consume,

kha - p. khènkra.

τυπώνω,

I print,

ve be dàmkë.

τυρί,

cheese,

djàthë.

τυφλός,

blind,

ivèrbërë, kjòr T.

τύχη,

chance, fortune,

bakht T., fat L.

τώρα,

now,

tani, tasì.

Υ

υβρίζω,

I revile, affront, abuse,

shanj.

υβρισία,

abuse, injury,

tësàrë.

υγία,

health,

shëndèt f.

υγρός,

moist,

iljankëtë.

υδροσιά,

moisture,

ljankësìrë.

υδρώνω,

I sweat,

dërsìnj.

υιός,

son,

bir.

υνή,

plough-share,

vjèghë.

υπανδρεία,

marriage,

martìm.

υπερησία,

service,

khusmèt T.

υπερήφανος,

proud,

fundùl.

ύπνος,

sleep,

gjùmë.

υπόδημα,

boot,

cìsmë T.

υποκάμησον,

shirt,

këmìs l. L. It.

ύστερα,

afterwards,

pazendài - pastàkh.

υστερινός,

last,

ipastàghem.

υφαίνω,

I weave,

benj pelkhùrë.

υφάδι,

web, woven stuff,

tetjàrrë, ind.

υφαντής,

weaver,

kadz.

υψηλός

high,

iljàrtë.